یەکێتیی نیشتمانی؛ دارێک کە بە ڕەگەکانی ڕابردوو، داهاتووی کوردستان ئاودەدات
8/5/2026 11:55:00 AM
عیماد ئهحمهد
لە باخچەی مێژووی گەلاندا، هەندێک دار هەن کە گەورەییان
بە بەرزایی قەدەکانیان ناپێوردرێت، بەڵکو بە قووڵیی ڕەگەکانیان. با و زریان دێن و
دەڕۆن، وەرزەکان دەگۆڕێن، هەندێک لق وشک دەبن و هەندێکی تر سەوز دەبنەوە؛ بەڵام ئەگەر
ڕەگ زیندوو بێت، دار هەمیشە هیوای نوێبوونەوەی هەیە. هێزی ڕاستەقینەی هەر ڕێکخراوێکی
مێژووییش لەوەدایە؛ لە توانای پاراستنی ڕەگ و نوێکردنەوەی گەڵاکان.
جیهان لە ئێستادا لە ژێر کاریگەریی گۆڕانکارییە
خێرا و قووڵەکاندایە. هاوسەنگیی هێزە جیهانییەکان بەردەوام دەگۆڕێت، شەڕ و ئابووری
و تەکنەلۆژیا بە شێوازێکی نوێ چارەنووسی وڵاتان دیاری دەکەن. لە ناوچەکەشدا ململانێی
نێوان هێزە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەکان بەردەوامە و عێراق هێشتا لە نێوان بنیاتنانی
دەوڵەتێکی دامەزراوەیی و مەترسیی ناڕوونییەکانی ڕابردوودا هاتووچۆ دەکات. لە ناو ئەم
وەرچەرخانە گەورانەدا، تەنها ئەو هێزانە دەتوانن درێژە بە ژیانیان بدەن کە هەم ڕەگیان
لە مێژوودا قووڵ بێت و هەم ئازایەتیی نوێبوونەوەیان هەبێت.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دڵی قەیران و
کارەساتی مێژووییدا لەدایک بوو؛ نەک تەنها وەک ڕێکخراوێکی سیاسی، بەڵکو وەک هەستانەوەیەکی
نیشتمانی دژی بێهیوایی و وەک وەڵامێک بۆ پێداویستییەکانی ئەو سەردەمە. لەو ڕۆژەوە،
هێزی یەکێتی لە پاراستنی ڕابردوو تەنها نەبوو، بەڵکو لە توانای گونجاندنی خۆی لەگەڵ
هەر قۆناغێکی نوێدا بوو.
مێژووی یەکێتی، مێژووی خەباتە لە پێناو گەل و نیشتیمان
دژ بە ستەم و داگیرکەران؛ مێژووی تاقیکردنەوەیە.
لە ڕۆژانی ئەنفال و کیمیابارانی هەڵەبجە و ناوچەکانی تر، لە کاتی کۆچ و ئاوارەیی،
لە سووتانی گوندەکان، لە گەمارۆ و برسێتی، لە شاخ و پێشمەرگایەتی و پارتیزانیدا، یەکێتی
لە ناخۆشییەکاندا، ئاگری تاقی کراوەتەوە و لە هەمان ئاگردا پۆڵایین بووە. ئەو ئەزموونە
قورسە مێژووییانە، سەرمایەی سەرەکیی ئەم ڕێکخراوەن؛ چونکە هێزی یەکێتی تەنیا لە
ژمارەی ساڵەکانی تەمەنی نییە، بەڵکو لە ژمارەی قوربانییەکان، قووڵیی ئەزموون، سەختی
خەبات و متمانەی خەڵکدایە.
بەڵام مێژوو، هەرچەند پیرۆزیش بێت، بە تەنها
داهاتوو دروست ناکات. داهاتوو هی ئەو هێزانەیە کە لە ڕابردوو فێر دەبن، نەک ئەوانەی
تەنها ڕابردوو دووبارە دەکەنەوە. لە جیهانی ئەمڕۆدا گۆڕانکاری هەڵبژاردە نییە؛ پێویستییە.
بۆیە نوێکردنەوەی سیستمی کار، شێوازی بەڕێوەبردن، بیرکردنەوە، پەیوەندی لەگەڵ گەنجان
و ژنان، بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای دیجیتاڵ و دامەزراندنەوەی دامودەزگای بەهێز، هەموویان
مەرجی بەردەوامبوونی هەر ڕێکخراوێکی زیندوون.
گۆڕانکاری بە مانای وازهێنان لە بنەماکان نییە؛
بەڵکو بە مانای نوێکردنەوەی شێوازی پاراستنیانە. دارێک ئەگەر ئاو و هەوای تازەی پێنەگات،
هەرچەند ڕەگی قووڵیشی هەبێت، سەرانجام وشک دەبێت. لە بەرامبەردا، دارێکیش کە ڕەگی
نەبێت، بە یەک با دەکەوێت. هێزی دار لە هاوسەنگیی نێوان ڕەگ و قەد و لق و گەڵاکانیدایە.
یەکێتیش وەک دارێکی گەورەی خەباتی نەتەوەیی، ڕەگەکانی
بریتین لە مێژوو، قوربانی، پێشمەرگایەتی و خەبات بۆ ئازادی. قەدی ئەو دارە متمانەی
جەماوەرە کە بە دەیان ساڵ لە دەوری کۆبوونەتەوە. لقەکانی، نەوەی نوێی، کادر و ڕۆشنبیر
و گەنجانن، و گەڵاکانیشی بیر، بەرنامە، ئومێد و هیوای خەڵکن. بەڵام ئەگەر ئاو نەگاتە
ڕەگەکان، گەڵاکان سەوز نابن. ئەو ئاوە بریتییە لە متمانەی گشتی، شەفافییەت، چاکسازی
و نزیکبوونەوە لە هاووڵاتی. هەواکەشی بریتییە لە ئازادیی بیرکردنەوە، گوێگرتن لە ڕەخنە
و باوەڕهێنان بەوەی کە هیچ ڕێکخراوێک بە داخستنی دەرگاکانی بەڕووی گۆڕانکاری،
ناتوانێت درێژە بە ژیان بدات.
لە ناو ئەم باخچەیەدا، ناوی سەرۆک مام جەلال تەنها
ناوی ڕابەرێکی مێژوویی نییە؛ ناوی قوتابخانەیەکی فکری و سیاسییە. کە سیاسەت پێش هەر
شتێک هونەری دروستکردنی متمانەیە، نەک تەنها بەدەستهێنانی دەسەڵات. هەمیشە جەختی لەسەر
ئەوە دەکردەوە کە کاتێک بەرژەوەندیی نیشتمان لە سەر بەرژەوەندیی تاکەکان دابنرێت،
سەرکەوتن بەشی هەمووان دەبێت. ئەم فەلسەفەیە هەر لە ئێستاشدا دەتوانێت قیبلەنمای ڕێگای
یەکێتی بەرەو داهاتوو بێت.
ئەمڕۆ یەکێتی زیاتر لە هەر کاتێکی تر پێویستی بە
گەڕانەوەیە بۆ ڕۆحی نوێبوونەوە؛ نەک بۆ دووبارەکردنەوەی ڕابردوو، چونکە نەوەی ئەمڕۆ
پرسیاری نوێی هەیە و وەڵامی نوێی دەوێت. خەڵک حکومڕانیی کارامە، دادپەروەری، دەرفەتی
کار، خزمەتگوزاریی باش و شەفافییەت دەوێت. ئەمانە تەنها بە دروشم نایەنە دی؛ بە بەڕێوەبردنی
باش، بەرنامەی ڕوون و ئیرادەی ڕاستەقینەی چاکسازی دێنە دی.
پێویستە یەکێتی هێشتا هێزی هەستانەوە بێت، دەبێت
هەستانەوەکەی ئەمجارە لە ناوخۆی خۆیەوە دەست پێبکات؛ هەستانەوەیەک بۆ چاکسازی، بۆ
نوێکردنەوەی دامودەزگاکان، بۆ فراوانکردنی دەرفەت بۆ گەنجان و ژنان، بۆ گەڕاندنەوەی
متمانە و بۆ دروستکردنی زمانێکی نوێی سیاسی. ئەو هێزەی خۆی ناگۆڕێت، ناچار دەبێت بە
گۆڕانکارییەکانی دەرەوە ڕابکێشرێت؛ بەڵام ئەو هێزەی بە ئیرادەی خۆی نوێ دەبێتەوە،
خۆی دەبێتە دروستکەری گۆڕان.
داهاتووی یەکێتی لە ڕابردووی پیرۆزی تەنهادا نییە؛
لەو توانایەدایە کە ڕابردوو بکاتە هێزی دروستکردنی سبەیەکی باشتر. دارە گەورەکان هەرگیز
بە تەمەنیان ناناسرێن؛ بەوە دەناسێنرێن کە هێشتا ڕەگەکانیان ئاو بۆ لق و گەڵاکانیان
دەگەیەنێت و هێزی ژیان لە ناخیاندا بەردەوامە. یەکێتیش ئەگەر ڕەگی لە مێژوو، ئاوەکەی
لە متمانە، هەواکەی لە ئازادی، و بەری لە خزمەتکردنی هاووڵاتی بێت، تەنها یادگارییەکی
ڕابردوو نابێت؛ بەڵکو دەبێتە هێزێکی زیندوو کە بە ئەزموونی دوێنێ، هیوای ئەمڕۆ دەپارێزێت
و داهاتووی کوردستان ئاودەدات. ئەو دارە، تا ڕەگی لە دڵی خەڵکدا زیندوو بێت، با و
زریان ناتوانن لەبەری بخەن؛ چونکە دارێک کە ڕەگی لە متمانە و خاکی نیشتماندا بێت،
هەمیشە بەهاری خۆی دەدۆزێتەوە.