لە شەپۆلی گۆڕانکارییەکاندا؛ هەرێمی کوردستان و یەکێتی لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی نوێدا
6/25/2026 9:42:00 PM
عیماد ئهحمهد
لە هەندێک ساتی مێژووییدا، گۆڕانکاری تەنیا لە گۆڕینی
حکومەتێک، یان دەستاودەستکردنی دەسەڵاتدا کورت نابێتەوە؛ بەڵکو لە رەگ و ریشەی ئەو
چەمکانەدا دەردەکەوێت کە پێشتر وەک بنەمای جێگیر سەیردەکران: هاوسەنگیی هێز، شێوازی
هاوپەیمانی و رۆڵی ئەو لایەنەی دەتوانێت لە چارەنووسی ناوچەیەکدا کاریگەر بێت.
ئەمڕۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە قۆناغێکی لەوجۆرەدایە. لە غەزەوە
بۆ لوبنان، لە سوریاوە بۆ عیراق و لە ململانێی جەمسەرە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەکاندا،
ناوچەکە جارێکی تر لەسەر مێزی نوێکردنەوەی نەخشە سیاسییەکەی دانراوەتەوە. لەنێو ئەم
شەپۆلە خێرایانەدا، پرسیارێکی چارەنووسساز رووبەڕوومان دەبێتەوە: هەرێمی کوردستان
لەم قۆناغەدا دەبێت چۆن بێت؟ شوێنی کارلێکراو، یان هێزێکی کاریگەر؟
جیهانی ئەمڕۆ، جیهانی هاوکێشە سادەکان نییە. ئەو سەردەمەی
کە قەوارەیەک دەیتوانی تەنیا بە پشتبەستن بە هاوپەیمانێتییەکی دەرەکی خۆی بپارێزێت،
بەشێوە کۆنەکەی کۆتاییهاتووە. جیهان بەرەو فرەجەمسەریی دەڕوات؛ ئەمریکا هێشتا هێزێکی
سەرەکییە، بەڵام چین و روسیا و هێزە هەرێمایەتییەکانیش هەوڵدەدەن قەڵەمڕەوی کاریگەریی
خۆیان فراوانتر بکەن. لەم نێوەدا ناوچەکەمان بووەتە تاقیگەی تاقیکردنەوەی هاوسەنگییەکی
نوێ.
ئەم واقیعە بۆ هەرێمی کوردستان پەیامێکی روونی هەیە: هەرێم
ناتوانێت خۆی وەک دوورگەیەکی دابڕاو لە گۆڕانکارییەکانی ناوچەکە بێلایەن بکات. هەر
ئاڵوگۆڕێک لە پەیوەندیی نێوان بەغدا و واشنتۆن، تاران و تەلئەبیب، یان لە هاوکێشەکانی
سوریا و ئەنقەرەدا رووبدات، شەپۆلەکانی دەگەنە هەرێمی کوردستان، بەڵام مەترسییە گەورەکە
ئەوەنییە کە هەرێم کاریگەریی ئەم ئاڵوگۆڕانە وەربگرێت؛ مەترسییەکە ئەوەیە هەرێم تەنیا
وەک «بابەتێک» لە حساباتی ئەوانیتردا ببینرێت، نەک وەک «ئەکتەرێک»ی خاوەن بڕیار.
لێرەوە دەگەینە کرۆکی پرسیارەکە: رۆڵی راستەقینەی هەرێم
چییە؟ ئەگەر هەرێم تەنیا بە مانەوەی دەستکەوتە دەستوورییەکانی سەر کاغەز قایل بێت،
بەڵام لەناوەوە بەدەست لاوازیی دامەزراوەیی، ناتەبایی سیاسی، ئابووریی ناسەقامگیر
و لێکترازانی نێوان لایەنەکان و نێوان حکومەت و خەڵکەوە بناڵێنێت، ئەوا ناتوانێت لە
دەرەوەش رۆڵێکی کاریگەر بگێڕێت.
هێز لە سیاسەتدا تەنیا بە ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمان پێناسە
ناکرێت؛ هێز پێش هەموو شتێک توانای دروستکردنی متمانەی ناوخۆیی و خاوەندارێتی زمانێکی
روونی دیپلۆماسییە. هەرێمی کوردستان ئەگەر بیەوێت لەم قۆناغەدا پارێزگاریی لە ماف
و دەستکەوتەکانی بکات، پێویستی بە سێ کۆڵەکەی سەرەکی هەیە: یەکگرتوویی هەڵوێست،
دامەزراوەییبوونی حوکمڕانی و ستراتیژێکی روون بۆ پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغدا و
ناوچەکە و جیهان.
یەکگرتوویی هەڵوێست واتە هەرێم لە ساتەوەختە هەستیارەکاندا
بە دوو زمانی جیاواز نەدوێت. هیچ شتێک لەوە زیانبەخشتر نییە کە لە دەرەوە وەک قەوارەیەکی
لێکترازاو و لە ناوەوە وەک مەیدانی ناکۆکییە بچووکەکان ببینرێت. دامەزراوەییبوونی
حوکمڕانیش واتە ئەو مافە دەستوورییانەی هەن، تەنیا لە لاپەڕەکانی یاسادا قەتیس نەمێنن،
بەڵکو لە ژیانی رۆژانەی خەڵکدا رەنگبدەنەوە. مافی فیدراڵی ئەگەر لە مووچە، خزمەتگوزاری،
دادپەروەری و هەلی کاردا بەرجەستە نەبێت، لە کۆتاییدا دەبێتە دروشمێکی سیاسی، نەک
بەهایەکی نیشتمانی هەبێت.
لەم هاوکێشەیەدا، رۆڵی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، تەنیا
رۆڵی حزبێکی بەشدار لە دەسەڵاتدا نییە؛ بەڵکو رۆڵی هێزێکە کە لە مێژووی هاوچەرخی
کوردستاندا، وەک هێزی دیالۆگ، هاوسەنگی و پردی پەیوەندیی ناسراوە. یەکێتی لە مێژووی
خۆیدا تەنیا هێزی شۆڕشی چەکداریی، یان دەسەڵاتی ئیداریی نەبووە؛ بەڵکو لە زۆر قۆناغی
سەختدا هەوڵیداوە گوتاری سیاسیی کوردستان لە کایەیەکی داخراوەوە بەرەو ئاسۆیەکی
کراوەتر ببات.
ئەمڕۆ، کە نەخشەی ناوچەکە سەرلەنوێ دەنووسرێتەوە، پێویستە
یەکێتی لە سێ ئاستدا رۆڵی خۆی نوێبکاتەوە:
لە ئاستی ناوخۆی هەرێمدا: هیچ هێزێکی سیاسی ناتوانێت
بانگەشەی رۆڵی کاریگەر بکات، ئەگەر نەتوانێت وەڵامی پرسیارە سادە و بنەڕەتییەکانی
هاووڵاتیان بداتەوە وەک پرسیاری: مووچە، خزمەتگوزاری، دادپەروەری، هەلی کار، متمانە
بە دامەزراوەکان و زیندووکردنەوەی هەستی هاوبەشیی لە نیشتماندا. یەکێتی ئەگەر بیەوێت
هەمیشە هێزێکی هیوابەخش بێت، دەبێت لە زمانی «پاراستنی میرات»ەوە بەرەو زمانی «بنیاتنانی
داهاتوو» هەنگاو بنێت. میرات ئەگەر ببێتە هۆی وەستان، بارگرانییە؛ بەڵام ئەگەر ببێتە
هەوێنی نوێبوونەوە، سەرچاوەی هێزە.
لە ئاستی عیراقدا: هەرێمی کوردستان تەنیا لە چوارچێوەی عیراقێکی
فیدراڵی و دیموکراتدا دەتوانێت بەهێز بێت. ئەگەر پەیوەندیی نێوان هەولێر و بەغدا هەمیشە
لە بازنەی قەیرانی بەردەوامدا بخولێتەوە، نە هەرێم ئارام و نە عیراق سەقامگیر دەبێت.
لێرەدا، یەکێتی دەتوانێت لە قوتابخانەی سیاسیی (سەرۆک مام جەلال)ەوە وانە وەربگرێت:
عیراق بە زەبری دروشم و گرژیی ناگۆڕدرێت؛ بە دانوستاندنی قووڵ، تێگەیشتن لە تەرازووی
هێز و گرێدانی مافەکان بە واقیعی سیاسییەوە دەگۆڕدرێت.
لە ئاستی هەرێمایەتیدا: هەرێمی کوردستان بەهۆی پێگەی
جوگرافیی و مێژوویی خۆیەوە، دەتوانێت ببێتە چەقی دانوستاندن و هاوسەنگکردنی بەرژەوەندییەکان،
نەک مەیدانی شەڕی بەوەکالەتی ئەوانیتر، بەڵام ئەمە تەنیا بە ئاوات نایەتە دی؛ پێویستی
بە ئەقڵییەتێکی سیاسیی پێگەیشتوو هەیە کە هەرێم لە سیاسەتی "چاوەڕوانیی
رووداوەکان"ەوە بگوازێتەوە بۆ سیاسەتی "ئامادەبوون بۆ رووداوەکان".
لە کۆتاییدا، هەموو ئەم شیکارییانە بەرەو یەک راستی
حاشاهەڵنەگرمان دەبەن: ئەو هێز و قەوارانەی ناتوانن لەگەڵ گۆڕانکارییەکاندا خۆیان
نوێبکەنەوە، زۆرجار نەک هەر لە دەرەوە، بەڵکو لە ناوەوە تووشی داڕمان دەبن. هەرێمی
کوردستان لەم قۆناغەدا تەنیا پێویستی بە پاراستنی سنوورە جوگرافییەکانی نییە؛ بەڵکو
پێویستی بە پاراستنی مانای نیشتمانی و سیاسیی خۆی هەیە.
نەخشەی ناوچەکە سەرلەنوێ دەنووسرێتەوە و پرسیارەکە ئەوەیە:
ئایا ئێمە تەنیا خوێنەری ئەو دەقە نوێیە دەبین کە ئەوانیتر دەینووسن، یان خۆمان دەبینە
بەشێک لە نووسەرانی؟
هەرێم و یەکێتی لەبەردەم هەمان پرسیاری مێژووییدان، چونکە مێژوو هەمیشە هەمان
پرسیاری جەوهەریی دووبارە دەکاتەوە: کێ دەتوانێت لە کاتی گۆڕانی سەردەمدا خۆی بگۆڕێت،
بەبێ ئەوەی رەسەنایەتی و ناسنامەی خۆی لەدەستبدات؟