ئاگاتان لە خەڵکی هەژار و کەم دەرامەت بێ!
10/7/2026 1:34:00 PM
خالید ڕەزا ئەمین
من جگە لەهەندێک زانیاری گشتی، سەرم لە ئابوری دەرناچێ، بەڵام کە بریاری بەرزبکردنەوەی کڕینی
دۆلار لە ١٣٢ هەزرا دینارەوە بۆ ١٥٠ هەزارم بینی، یەکسەر خەمی موچەخۆرانی کەم موچە
و خەڵکانی کەم دەرامەتم بوو. موچە بەرزەکان و خەڵکە بوەکان کێشەیان کەمتر هەیە.
ئەم پرسیارەم لە چات جی پی تی کرد و بەم جۆرە وەلامی
دامەوە. ئەبێ حکومەت ئاگای لە فەرمانبەرانی کەم موچە و خەلکی هەژارو کەم دەرامەت بێ.
موچەکانیان بەپێی ڕیژەی هەڵآوسانەکە بە ڕێژەیەک کە جیاوزیەکەیان بۆ پڕ بکاتەوە، بەر
بکاتەوە.
-------------------------------------------------------------------------------
کاریگەری بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار لەسەر ژیانی
خەڵکی کەم داهات!
بڕیاری گۆڕینی نرخی دۆلار لە ١٣٢ هەزار دینار بۆ
نزیکەی ١٥٠ هەزار دینار بۆ ١٠٠ دۆلار، بڕیارێکی ئابوورییە کە کاریگەرییەکانی تەنها
لە بازاڕی دۆلاردا نامێنێتەوە، بەڵکو دەتوانێت ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ژیانی ڕۆژانەی
هاووڵاتیان، بەتایبەتی موچەخۆرانی کەم‌موچە و خێزانە کەم‌داهاتەکان، هەبێت.
١. موچەی
٥٠٠ هەزار دینار
کەسێک کە مانگانە ٥٠٠ هەزار دینار موچەی هەیە،
زۆربەی داهاتەکەی بۆ پێداویستییە سەرەتاییەکان وەک خواردن، کرێ، گواستنەوە و کارەبا
دەچێت.
ئەگەر بەهۆی گۆڕانی نرخی دۆلارەوە نرخەکانی کاڵا
و خزمەتگوزارییەکان زیاد بکەن، ئەم کەسە ناتوانێت بە ئاسانی خەرجی زیادبووەکان دابین
بکات؛ چونکە موچەکەی هەمان ٥٠٠ هەزار دینارەکەیە. واتە بڕی موچەکە ناگۆڕێت، بەڵام
توانای کڕینی موچەکە کەم دەبێتەوە.
٢. موچەی
٧٥٠ هەزار دینار
خێزانێک کە ٧٥٠ هەزار دینار داهاتی مانگانەی هەیە،
لەوانەیە بتوانێت بە زەحمەت خەرجییە سەرەتاییەکانی ژیان دابین بکات. بەڵام هەر بەرزبوونەوەیەکی
بەردەوام لە نرخەکان دەتوانێت بەشێک لە داهاتەکەی بۆ خەرجییەکانی پێشتر بەکارهاتوو
تەرخان بکات.
لەو بارودۆخەدا پارەی بۆ پزیشک، خوێندن، پاشەکەوتکردن
یان خەرجییە ناچارییەکانی تر کەم دەبێتەوە.
٣. موچەی
١ ملیۆن دینار
کەسێک کە ١ ملیۆن دینار موچەی هەیە، لەوانەیە لە
کەسێکی ٥٠٠ هەزار دیناری دۆخەکەی باشتر بێ، بەڵام ئەمە واتای ئەوە نییە کە
گرانبوونی ژیان کاریگەری لەسەر ئەو نییە.
بەتایبەتی ئەگەر ئەو کەسە خێزانی هەبێت و چەند
کەسێک لەسەر موچەکەی بژین، زیادبوونی کرێ، خواردن، گواستنەوە و کاڵا هاوردەکراوەکان
دەتوانێت بەشێکی گرنگ لە توانای کڕینی موچەکەی لەناو ببات.
٤. موچەی
١.٥ ملیۆن دینار
کەسێک کە ١.٥ ملیۆن دینار یان زیاتر داهاتی هەیە،
بە گشتی توانای زۆرتری هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ گرانبوونی نرخەکان، بە تایبەتی
ئەگەر داهاتی زیادە یان پاشەکەوتی هەبێت.
بەڵام ئەگەر گرانبوونەکە بەردەوام بێت، ئەویش لە
کاریگەرییەکانی بێبەش نابێت. جیاوازییەکە لەوەدایە کە کەسی کەم‌داهات زووتر دەگاتە
سنووری نەتوانینی دابینکردنی پێداویستییە سەرەتاییەکان.
کێشەی سەرەکی چییە؟
کێشەی سەرەکی تەنها بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار نییە؛
بەڵکو پەیوەندی نێوان موچە، نرخەکان و توانای کڕینە.
ئەگەر موچەی هاووڵاتی ١ ملیۆن دینار بێت، بەڵام
نرخەکانی بازاڕ بەردەوام زیاد بکەن، ئەو ١ ملیۆن دینارە بە مانای ئەوە نییە کە هەمان
بەهای پێشووی هەیە.
بۆیە بۆ موچەخۆری کەم‌موچە، گرنگترین پرسیار ئەوەیە:
ئایا موچەکەی لەگەڵ گرانبوونی ژیان زیاد دەکرێت،
یان تەنها نرخەکان بەرز دەبنەوە؟
کۆتایی
هەر بڕیارێکی ئابووری پێویستی بە هەڵسەنگاندنی
کاریگەرییەکانی لەسەر چین و توێژە جیاوازەکانی کۆمەڵگا هەیە. ئەگەر گۆڕینی نرخی دۆلار
ببێتە هۆی زیادبوونی داهاتی حکومەت، ئەوا گرنگە بەشێک لەو توانە دارایییە بۆ
پاراستنی توانای کڕینی خەڵکی کەم داهات، پشتگیرییە کۆمەڵایەتییەکان و باشترکردنی
خزمەتگوزارییە گشتییەکان بەکاربهێنرێت.
لە کۆتاییدا، بۆ خێزانێکی کەم داهات، ئەوەی
گرنگە ژمارەی دۆلار نییە؛ ئەوەی گرنگە ئەوەیە لە کۆتایی مانگ دا چەند پارەی بۆ
خواردن، کرێ، دەرمان و ژیانی ڕۆژانەی دەمێنێتەوە.
-------------------------------------------------------------------------
جیاوازییەکی گەورە لە نیوان بەرزترین موچە و کەمترین موچەی موچەخۆران
دا هیە، ئەرکی حکومەتە هاوسەنگی لەنیوانیان
دا دروست بکات ئەویش بە کەم کردنەوەی موچە بەرزەکان و بەرزکردنەوەی موچە کەمەکان بۆ
چەسپاندنی دادپەروەری کۆمەڵایەتی .
