بۆچی عێڕاق پێویستی بەسەرۆکێکی بەهێز و کاریگەرە لەم کاتەدا؟
1/7/2026 1:46:00 PM
د.پشتیوان فەرەج
بەبۆچوونی من عێڕاق
پێویستی بە سەرۆکێکی بەهێز هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کێشە قووڵەکانی وەک گەندەڵی،
حوکمڕانی لاواز و دابەشبوونی تائیفی، سەرەڕای ئەوەی ڕۆڵەکە تاڕادەیەکی زۆر تەشریفاتی
و ڕێوڕەسمییە؛ سەرۆکێک کە بەهێز و لێهاتوویی سیاسی هەبێت زۆر گرنگە بۆ پاراستنی دەستوور
و ئاسانکاری بۆ یەکڕیزی نیشتمانی و سەرکردایەتیکردنی
وڵاتەکە بەرەو سەقامگیری و ئاسایش و خزمەتگوزاری باشتر, بەتایبەتی لەم سەردەمە نوێیەی
لەناوچەکەدا هاتۆتە ئاراوە.
بەبۆچونی من دەبێت
لەم قۆناغەدا سەرۆکێکی بەهێز هەڵبژێردرێت بۆ ئەوەی ئەم شەش ئەرکەی خوارەوە جێبەجێ
بکات:
یەکەم : پاراستنی
دەستوور: سەرۆکێکی بەهێز پێویستە بۆ بەرزڕاگرتنی دەستوور و دەستەبەرکردنی سەروەری یاسا،
بەتایبەتی لە کاتی ناسەقامگیری سیاسیدا نەهێڵێت وڵاتەکە بەرەو جەنگی ناوخۆ یان شەڕی
هەرێمایەتی بڕوات. دەستوریش مافی هەموو پێکهاتەکانی پاراستوە و سیستەمی موحاسەسە
پشکپشکێنەی بۆ داناون کە تیایدا کەس پەراوێز ناخرێت.
دووەم: هێما و سیمبۆڵی
یەکگرتووی و سەروەری عێڕاق: دەبێـت سەرۆک ڕۆڵێکی
چارەنوسساز لە عێڕاق ببینێ چونکە عێڕاق وڵاتێکی فرەنەتەوە و فرە ئایینی سیستەمی دیموکراسی
پەرلەمانیە واتە ڕێگەنەدان بە تایفەگەری و مەیلی تاکڕەوی لەبڕیاڕداندا بەتایبەتی ئەو
پڕۆژە یاساییانەی کە لە ئایندەدا دەردەچن نابێ پڕۆژەیاسای خێڵەکی و عەشایەری و
دواکەوتووی و تایفەگەرێتی و کۆنەپارێز یان پۆپیولیست بێ.
سێیەم: بەرەنگاربوونەوەی
گەندەڵی: پێویستە سەرۆکی ئایندە دەستپاک و نەزیه بێ ڕێوشوێنی جددی دژە گەندەڵی و بەرتیل
بگرێتە بەر چونکە گەندەڵی لەپرسی تیرۆر زیاتر خەمێکی گشتیە.
چوارەم: ئاشتەوایی
نیشتمانی: پێویستە سەرۆکی ئایندە کەسایەتی و کاریزمای بەهێزی هەبێ بۆ ئەوەی بتوانێ
پەرە بەگفتوگۆ و کۆدەنگی نێوان کوتلەسیاسیەکان بدات و کاربکات بۆ بەرژەوەندیە نیشتمانیەکان
نەوەک تەنها لەخەمی بەرژەوەندی خۆی یا حزبەکەی بێت چونکە سەرۆک موڵکی هەموانە بەپێ
ی دەستوور.
پێنجەم: بەهێزکردنی
دیبلۆماسیەت و توانای دەوڵەت: دەبێ سەرۆک خاوەن دیدگای خۆی بێ و یارمەتیدەری بەهێزکردنی
دامەزراوەکانی دەوڵەت بێ و کاربکات بۆ باشترکردنی خزمەتگوزاریەکان و پاراستنی هاوسەنگی
لەسیاسەتی ناوخۆ و دەرەوەدا.
شەشەم: کارکردن
بۆ گەشەپێدان: بەهۆی کشانەوە و کۆتایی هاتنی ئەرکەکانی ئاژانسەکانی وەک یونامی
و نەتەوە یەکگرتوەکان بەڵام لەپاش خۆیان دەیان
پڕۆژە و پلان و بەرنامەی ستراتیژی دوورخایەنیان بۆ وەزارەتەکان جێ هێشتوە و پەرەپێداوە
پێویستە سەرۆک خۆی بکات بەخاوەنی زیاتر لە قەزیەیەک یان پرسێک وەک پرسی ژینگە, پرسی
موچە, پرسی ژێرخان, پرسی ئازادیەکان, پرسی چەک لەدەست دەوڵەت و ماف و ئازادیەکان,
پرسی کەمایەتیەکان و هتد.(دەکرێت سەرۆک ئەگەر زۆر شارەزاش نەبوو لە پلانی ستراتیژی
وەزارەتەکان کەسێکی شارەزا هاوکاری بکات وەک ڕاوێژکار)
ئاڵنگاریەکانی بەردەم
سەرۆکی نوێ
ڕۆڵی تەشریفاتی
: دەسەڵاتەکانی سەرۆک تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمیین، بەڵام کاریگەرییەکی بەرچاوی ئەخلاقی
و سیاسی و سیمبۆلیان هەیە.
جەمسەرگیربوونی
سیاسی: دروستکردنی هاوپەیمانییەکی بەهێز و زاڵبوون بەسەر ڕکابەرییە سیاسییەکان، بەتایبەتی
لەنێوان لایەنە کوردییەکان لەلایەک و لایەنی سونە و شیعە، وەک تەحەدایەک دەمێنێتەوە.
بێهیوایی و نەمانی
ئومێد لە چاکسازی: دەیان ساڵە ململانێ و گەندەڵی و خراپی حوکمڕانی بووەتە هۆی بێباکییەکی
بەرفراوانی دەنگدەران و کەمی بەرچاوی دەنگدان، ئەمەش وایکردووە کەم لەسەرکردە سیاسیەکان
بتوانن متمانە بەخۆبوون بۆ هاوڵاتیانی عێڕاق بەدی بهێنن. بۆیە پێویستە چاکسازی دەست
پێ بکات.
نەمانی متمانە لەنێوان
هاوڵاتی و دامەزراوەکانى دەوڵەت: ئەرکی گرنگی سەرۆکى داهاتوو ئەوەیە کە سەنگ و کاریگەری
بۆ ئەو پۆستە سیمبۆلیە بگەڕێنێتەوە.
ڕاستە پۆستەکە هی
کوردە و لەناو کوردیشدا بۆ یەکێتیە بەپێ ی سیستەمی موحاسەسەیی بەڵام دەبێ سەرۆک لەبازنەی
تەسکی حزبایەتی بێتە دەرەوە و نوێنەرایەتی نەک حزبێک یان دۆزی کورد بەتەنها بەڵکو
هەموو عێڕایەکان لە جیهانی دەرەوە شانبەشانی سەرکردەکانی جیهان سەرکردایەتی وڵاتەکەی
بکات.
لە کاتێکدا سەرۆکوەزیرانی
عێراق زۆرترین دەسەڵاتی جێبەجێکردنی بەدەستەوەیە، هەڵبژاردنی سەرۆکێکی بەهێز و کاریزمایی
و بەتوانا وەک پێویستیەکی گرنگ سەیر دەکرێت بۆ ئەم قۆناغە نوێیەی کە عێڕاق و ناوچەکەی
پێدا تێدەپەڕێت. چونکە هاوڵاتیان چاوەڕوانی داهاتوویەکی گەشتر و سەقامگیرتر و ژیانێکی
خۆشگوزەران.