دهقی كارنامهكهی عهلی زهیدی بۆ كابینهی نوێی حكومهتی عێراق
02:37 - 09/05/2026
زەمەن_هەواڵ
دهقی ئهو كارنامهیهی عهلی زهیدی، سهرۆك وهزیرانی راسپێردراو بۆ كابینهی نوێی حكومهتی عێراق بڵاوكرایهوه كه رۆژی پێنجشهممهی رابردوو، پێشكهشی سهرۆكی پهرلهمانی كرد.
كارنامهكه له چوارده تهوهر پێكدێت كه له تهوهری یهكهمدا عهلی زهیدی باسی له بەهێزکردنی سەروەریی دەوڵەت و ئاسایشی نیشتمانی كردوهو تێیدا هاتوه، "سنوردارکردنی چەک لە دەستی دەوڵەت و چەسپاندنی سەروەری یاسا و ڕێگریکردن لە دیاردە چەکدارییە نایاساییەکان کە هەڕەشە لە ئاشتی کۆمەڵایەتی دەکەن."
عهلی زهیدی ههر له تهوهری یهكهمدا باسی له بەهێزکردنی تواناکانی دەزگا ئەمنی و هەواڵگری و سەربازییەکان بە هەمو جۆرەکانیانەوەو پڕچهككردنیان بە نوێترین تەکنەلۆژیا و کەرەستەی سەربازی كردوه لهگهڵ پەرەپێدانی تواناکانی کارمەندانی حەشدی شەعبی بە جۆرێک کە توانای شەڕکردنیان بەهێز بکرێت لهگهڵ دیاریکردنی بەرپرسیارێتی و ئەرک و ڕۆڵیان لە ناو سیستەمی سەربازی و ئەمنیدا بەپێی یاسا.
سهرۆك وهزیرانی راسپێدراو جهختی له یەکخستنی بڕیاری ئەمنی و بەستنەوەی هەمو سەرچاوەو تواناکان بە سیستەمی فەرمی دەوڵەتەوە لەژێر فەرماندەیی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکاندا، كردۆتهوه.
ههروهها له تهوهری چوارهمدا، عهلی زهیدی باسی لهوه كردوه كه حكومهتهكهی دوای متمانهپێدانی كاردهكات بۆ دەرکردنی یاسای نەوت و غازی فیدراڵی بۆ مسۆگەرکردنی دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامانەکان و ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان ناوەند و هەرێم و پارێزگاکان.
ناوهڕۆكی كارنامهكهی عهلی زهیدی:
تەوەری یەکەم: بەهێزکردنی سەروەری دەوڵەت و ئاسایشی نیشتمانی
سنوردارکردنی چەک لە دەستی دەوڵەت و چەسپاندنی سەروەری یاسا و ڕێگریکردن لە دیاردە چەکدارییە نایاساییەکان کە هەڕەشە لە ئاشتی کۆمەڵایەتی دەکەن.
بەهێزکردنی تواناکانی دەزگا ئەمنی و هەواڵگری و سەربازییەکان بە هەمو جۆرەکانیانەوەو پڕچهككردنیان بە نوێترین تەکنەلۆژیا و کەرەستەی سەربازی.
پەرەپێدانی تواناکانی کارمەندانی حەشدی شەعبی بە جۆرێک کە تواناکانی شەڕکردنیان بەهێز بکات لهگهڵ دیاریکردنی بەرپرسیارێتی و ئەرک و ڕۆڵیان لە ناو سیستەمی سەربازی و ئەمنیدا بەپێی یاسا.
یەکخستنی بڕیاری ئەمنی و بەستنەوەی هەمو سەرچاوەو تواناکان بە سیستەمی فەرمی دەوڵەتەوە لەژێر فەرماندەیی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکاندا.
تەوەری دوەم: سیاسەتی دەرەوە
دورخستنەوەی عێراق لە ململانێی ناوچەیی و نێودەوڵەتی وەک هەنگاوێکی بنەڕەتی بۆ پاراستنی سەقامگیری ناوخۆیی و دابینکردنی ژینگەیەکی ئارام بۆ گەشەی ئابوری و ڕاکێشانی وەبەرهێنان و بەهێزکردنی گەشەپێدانی بەردەوام و پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی كارای دەرەوە کە لەسەر بنەمای بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکان بەشێوەیەکی هاوسەنگ بێت.
بەهێزکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ وڵاتە کاریگەرەکان لە ئاستی جیهانیداو هەوڵدان بۆ بنیاتنانی پەیوەندییەکی نایاب لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و وڵاتانی دراوسێ لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش و ڕێزی یەکتر.
پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە ڕێگە نەدرێت عێراق ببێتە ڕێڕەو یان شوێنی دەستپێک بۆ دەستدرێژیکردنە سەر وڵاتانی ترو پابەندبون بە ڕێککەوتننامە و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان.
تەوەری سێیەم: چاکسازی ئابوری و دارایی
بنیاتنانی ئابورییەکی نیشتمانیی فرەچەشن کە توانای خۆگونجاندنی هەبێت لەگەڵ گۆڕانه ئابورییە نێودەوڵەتییەکانداو کەمکردنەوەی پشتبەستنی نیمچەتەواو بە نەوت وەک تاقە سەرچاوەی داهات.
پەیڕەوکردنی بەرنامەکانی دیسپلینی دارایی و دوبارە ڕێکخستنەوەی خەرجییە گشتییەکان بۆ بەرزکردنەوەی کارایی ئەدای دارایی دەوڵەت و ئاراستەکردنی سەرچاوەکان بەرەو پڕۆژە گەشەپێدەرە گەورەکان.
خێراکردنی پرۆسەی چاکسازی لە کەرتی بانکی حکومی و تایبەت و چالاککردنی سیستەمی پارەدانی ئەلیکترۆنی بۆ کەمکردنەوەی مامەڵەی كاش و سنوردانان بۆ سپیکردنەوەی پارە.
دامەزراندنی "سندوقی نەوەکان" بۆ پاراستنی مافی نەوەکانی داهاتو لە سامانه نەوتی و سروشتییهكان و مسۆگەرکردنی بەردەوامیی خۆشگوزەرانی ئابوری.
تەوەری چوارەم: وزە (کارەبا و نەوت و گاز)
یەکەم: کارەبا:
ئەنجامدانی چاکسازییهكی گشتگیر لە دۆسیەی کارەبا لەسەر ئاستی بەرهەمهێنان و گواستنەوە و دابەشکردن، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر باشترکردنی کارایی وێستگەکانی ئێستاو زیادکردنی توانای بەرهەمهێنانی نوێ کە پشت بە غازی هاوەڵ و وزە نوێبوەوەکان دەبەستێت.
كاراكردنی پڕۆژەکانی بەستنەوەی کارەبا لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بۆ مسۆگەرکردنی سەقامگیریی تۆڕی نیشتمانی و دابینکردنی خواستە زیادبوەکان.
دوەم: نەوت و غاز:
تەواوکردنی پڕۆژەکانی وەبەرهێنانی غازی هاوەڵ و زیادکردنی بەرهەمهێنانی بۆ گەیشتن بە خۆبژێوی و کەمکردنەوەی هاوردەکردن و گۆڕینی عێراق بۆ وڵاتێکی هەناردەکاری غاز.
کارکردن بۆ دەرکردنی یاسای نەوت و غازی فیدراڵی بۆ مسۆگەرکردنی دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامانەکان و ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان ناوەند و هەرێم و پارێزگاکان.
تەوەری پێنجەم: پیشەسازی
پاڵپشتیکردنی پیشەسازییە ستراتیژییەکان (خۆراک، دەرمان و بیناسازی) لە ڕێگەی دابینکردنی قەرزی ئاسان و پاراستنی گومرگی بۆ بەرهەمی ناوخۆیی.
كاراكردنی ڕۆڵی سندوقی پاڵپشتیی هەناردەکردن و ئامادهكردنی شارە پیشەسازییە تەواوکارییەکان بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی و بیانی.
تەوەری شەشەم: کشتوکاڵ و ئاو
گێڕانەوەی بنەماکانی بەرهەمهێنانی کشتوکاڵی و پەرەپێدانی زنجیرە بەها کشتوکاڵییەکان و پاڵپشتیکردنی جوتیاران بە تەکنەلۆژیای نوێ و پەیین و تۆوی چاككراو.
بەستنەوە و بەکارهێنانی پەیوەندییە ئابوری و سیاسییەکانی عێراق لەگەڵ وڵاتانی سەرچاوەی ئاو؛ بە جۆرێک کە زۆرترین سود بۆ عێراق بەدەستبهێنێت لە بەدەستهێنانی پشکی ئاوی دادپەروەرانەو مسۆگەرکردنی ئاسایشی ئاو.
تەوەری حەوتەم: حوکمڕانی و چاکسازی دامەزراوەیی و بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی
بنیاتنانی بەرنامەیەکی نیشتمانیی گشتگیر بۆ چاکسازی دامەزراوەیی کە پشت بە ئۆتۆماتیکردن و گۆڕانی دیجیتاڵی دەبەستێت بۆ کەمکردنەوەی بیرۆکراسی و داخستنی دهرچهكانی گەندەڵی.
چالاککردنی ڕۆڵی دەزگا چاودێرییەکان و پەرەپێدانی میکانیزمەکانی لێپرسینەوەو لێپێچینهوه بۆ مسۆگەرکردنی دەستپاکیی ئەدای حکومی و پاراستنی دارایی گشتی.
تەوەری هەشتەم: پەروەردە و فێركردن
بەردەوامبون لە بەرنامەی دروستکردنی قوتابخانە نوێیەکان بۆ پڕکردنەوەی کەمیی بینای قوتابخانەکان و پەرەپێدانی پرۆگرامەکانی خوێندن بە جۆرێک کە هاوشانی گەشەسەندنی زانستی جیهانی بێت.
تەوەری نۆیەم: خزمەتگوزارییە تەندروستی و پزیشکییەکان
فراوانکردنی سیستەمی دڵنیایی تەندروستیی گشتگیر بۆ مسۆگەرکردنی گەیشتنی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان بە هەمو هاوڵاتیان و تەواوکردنی دروستکردنی ئەو نەخۆشخانانەی کارەکانیان وەستاوەو دابینکردنی نوێترین کەرەستە بۆیان.
تەوەری دەیەم: تۆڕەکانی پاراستنی کۆمەڵایەتی و بەرەنگاربوونەوەی هەژاری
گۆڕانی پلەبەندی لە سیاسەتی پێشکەشکردنی هاوکارییە نەقدییە ڕاستەوخۆکانەوە بۆ سیاسەتی بەهێزکردنی ئابووری لە ڕێگەی پاڵپشتیکردنی پڕۆژە بچووکەکان و کارسازی بۆ توێژە لاوازەکان.
پەرەپێدانی بنکەی زانیاریی هەژاری بۆ مسۆگەرکردنی بە ئامانجگرتنی ئەو خێزانانەی کە شایستەترینن و فراوانکردنی بازنەی گرتنەوەی تۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی.
تەوەری یازدەیەم: پەیوەندییەکان و تەکنەلۆژیای زانیاری
دەستپێکردنی پڕۆژەی مۆڵەتی نیشتمانی بۆ مۆبایل و پەرەپێدانی ژێرخانی ئینتەرنێتی خێرا (فایبەر ئۆپتیک) لە هەمو پارێزگاکان.
تەوەرەی دوازدەیەم: مافەکانی مرۆڤ و ئافرەت و منداڵ
بەهێزکردنی پاراستنی مافەکانی مرۆڤ و مسۆگەرکردنی ئازادییە گشتییەکان بەپێی دەستوور، و بەهێزکردنی ئافرەت لە ڕووی ئابووری و سیاسییەوە و دابینکردنی پاراستنی یاسایی بۆ منداڵان.
تەوەری سیازدەیەم: گەنجان و وەرزش
پاڵپشتیکردنی دەسپێشخەرییەکانی گەنجان و دابینکردنی هەلی کار و ڕاهێنان، و پەرەپێدانی ژێرخانی وەرزشی و پاڵپشتیکردنی یانەکان و هەڵبژاردە نیشتمانییەکان.
تەوەری چواردەیەم: ڕۆشنبیری و گەشتیاری و شوێنەوار
پاراستن و نۆژەنکردنەوەی شوێنەوارەکانی عێراق و پەرەپێدانی شوێنە گەشتیارییەکان بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران لە جیهانەوە، و پاڵپشتیکردنی چالاکییە ڕۆشنبیری و داهێنەرییەکان.
بنەماکانی جێبەجێکردنی کارنامەکە:
کارنامە وەزارییەکە لە دیدگایەکی گشتگیری گشتیی حکومەتەوە سەرچاوە دەگرێت، وەک پابەندبونێکی نیشتمانی و بهڵێننامهیهك لەبەردەم ئەنجومەنی نوێنەرانی بەڕێز؛ بە یەکخستنی هەوڵەکان و ئهوپهڕی ههوڵدان بۆ جێبەجێکردنی بە هەمو دیسپلین و بەرپرسیارێتییەکی سیاسی و یهكگرتویی بڕیارەوە.
حکومەت (دوای بەدەستهێنانی متمانە) کار دەکات بۆ داڕشتنی بەرنامەیەکی حکومیی ورد کە پشت بەم کارنامەیە دەبەستێت، و هەمو وەزارەت و دەستە و لایەنەکانی نهبهستراو به وهزارهت و هەرێمی کوردستان و پارێزگاکانی دەرەوەی هەرێم دەگرێتەوە.
جێبەجێکردنی ئەم تەوەرانە بەستراوەتەوە بە دابینکردنی بودجەی پێویست لە یاسای بودجەی گشتیدا.