کورد ونەتەوە یەکگرتۆکان
11/8/2026 11:54:00 AM
وریا قەرەداغی
مادەی چوارەمی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان. ئەم مادەیە دەستخستنی ئەندامێتی تەواو بەڕێوەدەبات و مەرجەکانی وەرگرتنی ئەو دەوڵەتە ئاشتیخوازانە دەخاتە ڕوو کە ئەو پابەندبوونانە قبوڵ دەکەن کە لە میساقەکەدا هاتووە و توانای جێبەجێکردنییان هەیە و ئامادەن ئەو کارە بکەن. وەرگرتن بە بڕیارنامەی ئەنجومەنی گشتی لەسەر بنەمای ڕاسپاردەی ئەنجومەنی ئاسایش دەدرێت.
مادەی چوارەم پەیوەندی بە ئەندامێتی دەوڵەتەوە هەیە و هیچ بڕگەیەک بۆ پێدانی پێگەی چاودێر بەو گەلانە یان بزووتنەوە نەتەوەییەکان کە دەوڵەت نین لەخۆناگرێت. پێگەی چاودێر بە ڕوونی لەلایەن میساقی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ڕێکنەخراوە، بەڵکو لەسەر بنەمای بڕیارنامە و پراکتیکەکانی ئەنجومەنی گشتی دامەزراوە. ئەنجوومەن دەتوانێت ئەم پێگەیە بە وڵاتانی غەیرە ئەندام و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و لایەنەکانی دیکە بدات، بە لەبەرچاوگرتنی ڕێسا و پراکتیزە پەیوەندیدارەکان.
مادەی چوارەم بە تەنیا پرسی پێدانی پێگەی چاودێر چارەسەر ناکات؛ بەڵکو پێویستی بە ئاماژەدان بە یاسا و بڕیارنامە و پراکتیکە پەیوەندیدارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان هەیە.
بەربەستە یاساییەکان.
پێدەچێت داواکارییەکانی کورد لەگەڵ کۆمەڵێک مەرجی یاساییدا بەریەک بکەوێت. بەپێی مادەی چوارەمی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەندامێتی کراوەیە بۆ هەموو ئەو دەوڵەتە ئاشتیخوازانەی کە ئەو ئەرکانە قبوڵ دەکەن کە لە میساقی نەتەوە یەکگرتووەکاندا هاتووە و ئەو بڕیارانە قبوڵ دەکەن کە لەلایەن ڕێکخراوەکەوە دەرچووە و توانای جێبەجێکردنی ئەو ئەرکانەیان هەیە.
دەوڵەتان بە بڕیارنامەی ئەنجومەنی گشتی لەسەر بنەمای ڕاسپاردەی ئەنجومەنی ئاسایش وەرگیراون بۆ ئەندامێتی نەتەوە یەکگرتووەکان. وەک لەلایەن دادگای نێودەوڵەتییەوە لە دۆسیەی "مەرجەکانی وەرگرتن لە ئەندامێتی نەتەوە یەکگرتووەکان"دا دیاری کراوە، ئەم مەرجانە "تایبەتمەندن".
کەواتە یەکەم بەربەست لەبەردەم دانپێدانانی نێودەوڵەتی ئەوەیە کە کورد- گەلێکی سەرەکی ناوچەکە و جیهان- خاوەنی دەوڵەتێکی دانپێدانراوی فەرمی نییە.
جێگای سەرسوڕمانە کە مادەی یەکەمی میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان بە ئاشکرا ڕێزگرتن لە پرەنسیپی مافی یەکسان و مافی چارەی خۆنووسینی گەلان دیاری کراوە، بەڵام جێبەجێکردنی ئەو بنەمایانە لە زۆر حاڵەتدا بە ملکەچی هاوسەنگی هێز و ڕەچاوکردنی سیاسی دەمێنێتەوە. بەڵام نەبوونی دەوڵەتی سەربەخۆی کورد ڕێگری ناکات لە بەدەستهێنانی نوێنەرایەتی نێودەوڵەتی. ئەزموونی فەلەستین ئەگەری پەرەپێدانی ئامادەیی نێودەوڵەتی گەلێک لە ڕێگەی نوێنەرە سیاسییەکانیانەوە نیشان داوە، کە لە ساڵی 2012 دا فەلەستین گەیشتە لوتکە بە پێگەی دەوڵەتی چاودێری غەیرە ئەندام.
06 نۆڤەمبەر 2026