هەواڵ

بەغدا پارێزگارێکی کوردی بەهێز قبوڵ دەکات؟

09:06 - 26/06/2019 386 جار خوێندراوەتەوە

زەمەن: بەهادین یوسف

پارێزگاری کەرکوک کە لە دوای ٢٠٠٣وە بەردەوام بەدەست کوردەوە بووە تا ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧، لە هەندێ قۆناغدا پارێزگارە کوردەکە بەرامبەر بڕیارەکانی بەغدا دەوەستایەوەو هەندێکیانی رەت دەکردەوە، ئێستا پرسیارە سەرەکییەکە بۆ کورد ئەمەیە: ئایا دەتوانرێ جارێکی تر پارێزگارێكی بە هێز بەرامبەر بەغدا دابنرێتەوە؟


لەدوای رووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەرو جێهێشتنی شارەکە لەلایەن پارێزگارو سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگاو ئیفلیجبوونی ئەنجومەنی پارێزگا، هەروەها گەڕانەوەی هێزو دەسەڵاتەکانی بەغدا، تائێستا نەتوانراوە پارێزگارێکی کورد بۆ شارەکە هەڵبژێردرێت. هەر ئەوەش بەشیكی هۆکاری ناکۆکییەکانی یەکێتی و پارتییەو بۆدواخستنی پێكهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێم.

 


شارەزایان و چاودێرانی دۆخەکە پێیانوایە ئەگەر کوردێکیش بکرێتەوە بە پارێزگاری کەرکوک، هەمان دەسەڵاتەکانی پێشووی نابێ، لانیکەم دەسەڵاتی ئەمنی و هەندێک لە دەسەڵاتە کارگێڕییەکانی لێ وەردەگیرێتەوە.

 


د.لەتیف شێخ مستەفا، پسپۆڕی یاسای دەستوریی بە “زەمەن”ی راگەیاند: دەسەڵاتەکانی پارێزگار لە عێراق بە یاسا دیاری دەکرێت، ئەوەی کە لە یاسای ئەنجومەنی پارێزگاکاندا هاتووە دەتوانێ جێبەجێی بکات. بەڵام ئەگەر لە رابردوودا پارێزگار پابەند نەبووبێ بە یاساوە بە ئارەزوو و ویستی خۆی مامەڵەی کردبێ، ئەوا لەمڕۆوە بەپێی یاسا دەسەڵاتەکانی دیاری دەکرێت.

 


لەبەرامبەردا ئاوات محەمەد ئەمین، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک پێیوایە؛ ئەگەر لەڕووی یاساوەبێ، بەغدا ناتوانێ هیچ رێگرییەک بکات لەوەی کوردێک ببێتە پارێزگار، هەرکات ئەنجومەنی پارێزگا پارێزگارێکی هەڵبژاردو شەرعیی بوو، بەغدا دەسەڵاتی رێگریی کردنی نییە.

 


وتیشی: “ئەگەر رەوشی کەرکوک ئاسایی بێتەوە، ئەوا پارێزگار دەتوانێ سەرجەم دەسەڵاتەکانی بەکاربهێنێ. بەڵام ئەگەر پێچەوانەی ئەمەبوو، ئەوا بەغدا دەسەڵاتی ئەوەی هەیە بەشێک لە دەسەڵاتەکانی سەحب بکاتەوە.”

 


بەپێی یاسا پارێزگاری هەر پارێزگایەک سەرۆکی لیژنەی ئەمنییەو سەرجەم هێزەکانی ناوخۆو ئاسایش و دۆسیەکە لەژێر دەسەڵاتی ئەودا دەبێ، بەڵام بۆ دۆخی کەرکوکی دوای ١٦ی ئۆکتۆبەر جیاوازەو دەسەڵاتەکانی پارێزگار نادیار دەمێننەوە.

 


لەوبارەیەوە ئاوات محەمەد وتی: “ئێستا پارێزگار سەرۆکی لیژنەی ئەمنی نییەو دەسەڵاتەکانی لێوەرگیراوەتەوە، فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکان بەرپرسی دۆسیەی ئەمنییە. پارێزگاریش ماف و دەسەڵاتی ئەوەی نییە ئەو هێزانە دەربکات، لە یەک حاڵەتدا نەبێ ئەویش ئەنجومەنی پارێزگا بڕیار بدات کە دۆخی شارەکە ئاساییەو پێویستی بە هێزی دیکە نییە، یان هێزەکانی ناوخۆ توانای بەڕێوەبردن و پاراستنی ئەمنییان هەیە.

 


د. لەتیف مستەفا، پسپۆڕی یاسا بۆ ئەم بەشەی دەسەڵاتەکانی پارێزگار دەڵێت: “ئێستا ئەوەندە هێزی چەکداری نایاسایی هەیە لە کەرکوک بەتایبەتی حەشدی شەعبی، ئەوەندە هێزە یاساییەکان دەسەڵاتدار نین، چونکە ئەو هێزانەی حەشد گوێڕایەڵی مەرجەعی خۆیان دەبن نەک پارێزگار”.

 


بەڵام ئاوات محەمەد ئەمین دەڵێت: “هەرکات ئەنجومەنی پارێزگا دەنگی لەسەر ئەوەدا کە دۆخی پارێزگاکە ئاساییەو پێویستی بە هێزی دەرەوە نییە، ئەوا دەتوانێ بە فەرمی داوای چوونە دەرەوەی ئەو هێزانە بکات بەمەرجێک پێویستی بەو هێزانە نەبێ و هێزەکانی ناوخۆ توانای کۆنترۆڵکردنی دۆخەکەیان هەبێ”.

 


لەماوەی ١٥ مانگی رابردوودا، حکومەت و پەرلەمان و وەزارەتەکانی عێراق ژمارەیەک بڕیاری تایبەتیان لەسەر کەرکوک دەرکردووە، بەتایبەتی لەڕووی زەویوزارو نیشتەجێبوون و پرسی دیکەوە. پێش ١٦ی ئۆکتۆبەر ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بە دەنگدان ژمارەیەک بڕیاری بەغدای سەبارەت بە دانیشتووان و نیشتەجێبوون و کشتوکاڵ و پەروەردە هەبوو، بەڵام ئێستا کە ئەنجومەن بێ رۆڵ کراوە، سەرجەم بڕیارەکانی بەغدا بەبێ لەمپەرو ناڕەزایەتی جێبەجێ دەکرێن.

 


شارەزایانی یاسایی و کارگێڕی روونی دەکەنەوە، پارێزگاری کەرکوک دەسەڵاتی هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکانی بەغدای نییە بەتایبەتی ئەوانەی لەلایەن پەرلەمان و حکومەت و وەزارەتە فیدراڵییەکانەوە دەرکراون یان دەردەکرێن.

 


د.لەتیف مستەفا وتی: “هاوشێوەی کوردستان پارێزگار دەسەڵاتی خۆی مومارەسە ناکات، بەڵام لایەنی نایاسایی و حزب و گروپ دەسەڵاتیان هەیە، کورد ئەگەر لە کەرکوک وایکردبێ و دەسەڵاتی لەسەروو یاساوە بووبێ، ئەوا جارێکی تر ئەو دەسەڵاتانەی بۆ ناگەڕێتەوە، بەڵام دەسەڵاتێک لۆکاڵی و ناوخۆیی پارێزگابێ ئەوە دەتوانێ مومارەسەی بکات”.

 


ئاماژەی بەوەکرد، ئێستا تورکمان و عەرەبەکانیش ئیرادەو دەسەڵاتیان بۆ گەڕاوەتەوە بۆیە ئەو گروپەی پێشتر لە کەرکوک دەسەڵاتدار بوو، ناتوانێ بگەڕێتەوە پێش ١٦ی ئۆکتۆبەرو پارێزگار ناتوانێ هەمو شتێک بکات وەکو پێشتر کردوویەتی.

 


ئەحمەد عەسکەری ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک لەسەر پشکی یەکێتی، لەمبارەیەوە بۆ “زەمەن” وتی: “بە یاسا پارێزگار سەرۆکی لیژنەی ئەمنی و سەرۆکی یەکەی کارگێڕییە، هیچ رێگرییەکی یاسایی نییە بۆ ئەوەی پارێزگاری هەڵبژێردراو دەسەڵاتەکانی سنوردار بکرێت، بەغداش مافی ئەوەی نییە پارێزگارێکی هەڵبژێردراو لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگاوە رەتبکاتەوە”.

 


عەسکەری ئەوەی خستەڕوو؛ تەنیا لەیەک حاڵەتدا دەسەڵاتی ئەمنی لە پارێزگار وەردەگیرێتەوە کە “حوکمی عورفی” رابگەیەنرێت ئەوەش بۆ ماوەیەکی کاتیی، ئێستا هیچ هۆکارێک نییە بۆ راگەیاندنی حوکمی عورفی و وەرگرتنەوەی دەسەڵاتەکانی پارێزگار. بەڵام کورد خۆی هۆکاری بەشێکی دۆخی کەرکوکە چونکە خۆی زۆرینەی ئەنجومەنە، کەچی کۆنابێتەوە بۆ ئەوەی پارێزگار هەڵبژێرێت. هەر ئەوەش وایکردووە کەرکوک بێ پارێزگار بمێنێتەوەو دەسەڵاتەکان لەلایەن پارێزگارێکی بەوەکالەتەوە بەوشێوەیە بەکاربهێنرێ”.

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن