پێوەری خود
10/31/2026 1:59:00 PM
سەمیر میرانی
لە هەر کۆمەڵێکدا ساتێک هەیە پێش دەنگەکان دێت. قسە ئارام دەبێتەوە، هەر تاکێک لەبەردەم هەڵبژاردەکەی خۆی دەوەستێت و گوێ لە خۆی دەگرێت.
پەنجەمۆرەکەت لەسەر پەڕەی دەنگدان دادەنێیت و دەنگ و متمانەت دەبەخشیتە دەسەڵات. لەوانەیە قەناعەتی عەقڵ ئەمەت پێ بکات، یان لێدانی دڵ، یان هەردووکیان پێکەوە. ئەنجامەکە هەر یەک دەمێنێتەوە: ویستێک هەڵیبژارد، و شوێنەوارێک لەسەر کاغەز مایەوە و شایەتی بۆ دەدات.
لەم پەنجەمۆرەوە سپاردن وەک گرێبەستێکی کۆمەڵایەتی لەدایک دەبێت: لایەنێک دەسپێریت تا کاروبارەکانتان بەڕێوە ببات، مافەکانتان بپارێزێت و ویستی ئێوە بەرجەستە بکات. هەڵبژاردن ڕوخساری ئاشکرا دەبەخشێتە ئەم گرێبەستە.
بەڵام دەسەڵات کاروباری گشتی هەڵدەگرێت؛ کاروبارێک کە ئارەزووەکان تێیدا قەرەباڵغ دەبن و بەرژەوەندییەکان بەریەک دەکەون. ئەو بڕیارەی سوود بە کۆمەڵێک دەگەیەنێت، ڕەنگە بارێکی قورس بخاتە سەر شانی کۆمەڵێکی تر، و ئەو دەرگایەی لەبەردەم تاکێکدا خۆی دەکاتەوە، ڕەنگە لەبەردەم تاکێکی تردا خۆی دابخات. سیاسەت هاوسەنگیکردنێکی بەردەوامە لەنێوان بەرژەوەندیی ناکۆکەکاندا، و ڕازیبوونی هەمووان لە هەموو بڕیارێک خەونێکی دوورە.
ناڕەزاییی خۆپەرستانە ئەو کاتە دەست پێدەکات کە بەرژەوەندیی مرۆڤ دەبێتە پێوەری بڕیارەکە. زیانەکەی خۆی بە ڕوونی دەبینێت. گازندە لە نوێنەرێک دەکات کە بە دەستی خۆی هەڵیبژاردووە، وەک ئەوەی دەنگەکەی پەیمانێک بووبێت بۆ بەدیهێنانی ئارەزووی خۆی بەتەنیا. لەبیری دەچێت کە پەنجەمۆری زۆر لەسەر هەمان پەڕە هاوسێی پەنجەمۆرەکەی ئەون، و لە پشت هەر پەنجەمۆرێکەوە هیوایەکی جیاواز لە دەسەڵات هەیە.
و لە نێوان ئەو ڕێبازەی باوەڕت پێی هێنابوو و ئەو بڕیارەی لەگەڵ بەرژەوەندییەکەتدا نەگونجا، لەوانەیە مەودایەک بەدیار بکەوێت کە دەربارەی تۆ زیاتر دەردەخات لەوەی دەربارەی ئەو لایەنە دەریدەخات کە تۆ هەڵتبژاردووە.
ئەم ناڕەزایییە بە وەهمێکی تر تەواو دەبێت: نوێنەرێک بە حیکمەتێک کە هەڵە ناکات، و فەزیلەتێک کە نالەرزێت، و زانینێک کە لە سنووری مرۆڤ تێدەپەڕێت. شارێکی ئارمانی، خەیاڵ دروستی دەکات. بەڵام واقیع دەسەڵاتێکە مرۆڤ بەڕێوەی دەبات: سنووردارن لە زانین، بارودۆخ دەیانجووڵێنێت، و بەرژەوەندییەکان ڕایاندەکێشن.
لەبەر ئەوەی هەوەس لە ناخی حاکم و حوکمکراویشدا جێی گرتووە، حوکمڕانی پێویستی بە تەرازوویەکە لە سەرووی هەمووانەوە. ئەریستۆ لە دەستەواژەیەکدا داینا: «یاسا عەقڵێکە بەبێ هەوەس». لەم دەستەواژەیەدا بەرزترین سپاردن هەیە: سپاردن بە دادپەروەری و یەکسانی، پێش ئەوەی سپاردن بێت بە کەسێک.
نوێنەر هەر مرۆڤە وەک ئەوەی هەڵیبژاردووە، ناتوانایی خەڵک و خۆپەرستییان و کەموکوڕیی زانینیان هەڵدەگرێت. تۆ کە نوێنەرەکەت لۆمە دەکەیت، سەیری ئاوێنەیەک دەکەیت کە بە دەستی خۆت داتناوە.
پەنجەمۆرەکەت لەسەر پەڕەکە دەمێنێتەوە، شوێنەوارێکی بچووک کە پرسیاری گەورە هەڵدەگرێت. نوێنەرەکەت لۆمە دەکەیت و لەو مەترسییە بێئاگایت کە لە هەموو شتێک بە تۆوە نزیکترە: نەزانینی خۆت، و نەتوانینی بینینی بەرژەوەندیی ئەوانی دیکە