.دڵسۆزی بەبێ نیشتمان.
10/18/2026 1:25:00 PM
سەمیر میرانی
دڵسۆزی لە پێویستییەکی کۆنی مرۆڤەوە سەرچاوە دەگرێت: ئەوەی مرۆڤ سەر بە چەمکێکی گەورەتر لە خۆی بێت، کە بیپارێزێت و مانا بە بوونی بدات. ئەم چەمکەش خەڵک ناویان لێنا نیشتمان.
لە سەرەتادا پرسیار لە مانای نیشتمان ون دەبێت؛ بەڵام ئاسۆیەکی هاوبەش و یادەوەرییەکی تێکەڵ و هیوایەک بۆ سبەینێ خەڵک کۆ بکاتەوە. بەم شێوەیە دڵسۆزییەکی ڕەها لەدایک دەبێت: نیشتمانێک کە بێ مەرج خۆشیان دەوێت، و بەبێ چاوەڕوانیی هیچ بەرامبەرێک قوربانیی بۆ دەکەن. بەڵام ئەم دڵسۆزییە لە جەوهەری خۆیدا لاوازییەکی شاراوە هەڵدەگرێت: گرەوێکی بێدەنگ کە هیچ زامنێکی نییە.
شوێنی دەسەڵات دەگۆڕێت، لەگەڵیدا شوێنی دڵسۆزیش دەگۆڕێت. حیزبێک دێتە سەر دەسەڵات کە گوتارێکی گەورەی هەڵگرتبوو، پاشان خۆی بەرامبەر بە پارە و دەستکەوتەکان دەبینێتەوە. گۆڕانەکە بێدەنگانە ڕوودەدات. دڵسۆزی بۆ نیشتمان پاشەکشە دەکات، چونکە بەرژەوەندییەکان نزیکتر و ڕوونتر دەبن. ئیتر لایەنی فەرمانڕەوا خۆی دەبێتە نیشتمانی نوێ، بەڵام نیشتمانێکی بچووککراوە کە تەنها بۆ نزیکە کانی و سودمەندان دەکرێتەوە.
پاشان گۆڕانەکەی قووڵتر ڕوودەدات: خەڵک تێدەگەن کە دڵسۆزی بۆ دامەزراوەی فەرمانڕەوا وێستگەیەکە لە ڕێگادا، نەک کۆتایی. دامەزراوە، هەرچەندە بەهێز و جێگیر دەردەکەوێت، تەنها دەفرێکە ناوی ئەو کەسە هەڵدەگرێت کە پڕی دەکاتەوە. کاتێک ئەو کەسە دەگۆڕێت کە دەستی بە دەفرەکەوەیە، دەستکەوت و بەخشین و بڕیارەکانیش لەگەڵیدا دەگوازرێنەوە، و دامەزراوەکە وەک ناوێکی بەتاڵ لە پشتەوە دەمێنێتەوە. لەو کاتەدا هەمووان تێدەگەن کە دڵسۆزیی ڕاستەقینە لە دامەزراوەکەوە گوازراوەتەوە بۆ ئەو دەستەی واژوو دەکات، دەبەخشێت و ڕێگری دەکات.
لێرەدا دڵسۆزی دەپشکێت: نیشتمانی یەکگرتوو کاڵدەبێتەوە، لەگەڵیدا لایەنی یەکگرتووش ون دەبێت. ئیتر کەسانی جیاواز دەردەکەون کە پشکیان لە دڵی خەڵکدا بەپێی سوود جیاوازە. مرۆڤ بەشێک لە دڵسۆزیی خۆی بۆ ئەمە و بەشێکی دیکەی بۆ ئەوی دیکە تەرخان دەکات، لە هەمان کاتدا . بەم شێوەیە، لە دڵیدا دڵسۆزییەکی هاوکات و پەرشوبڵاو هەڵدەگرێت، وەک کاغەزە بەهادارە کاتییەکان . تەنها بەرژەوەندی جێگیر دەمێنێتەوە. لارۆشفۆکۆ ڕاستی دەگوت: بەرژەوەندیی تایبەت بە هەموو زمانەکان قسە دەکات و هەموو ڕۆڵەکان دەگێڕێت، تەنانەت ڕۆڵی دڵسۆزی و قوربانیدانیش. لێرەدا بەرژەوەندی بە شارەزایی ڕۆڵی دڵسۆزی دەگێڕێت، لە کاتێکدا هیچ پەیوەندییەکی بە دڵسۆزییەوە نییە.
سودمەندان وا دەزانن کە هەموو شتێک هێشتا بەیەکەوە گرێدراوە، لە کاتێکدا پارچەپارچەبوونەکە بە ڕاستی تەواو بووە. نیشتمان لە دیدی ئەواندا لە ئەمانەتێک کە بۆ خۆی دەیپارێزن، گۆڕاوە بۆ ئیمتیازێک کە بۆ بەردەوامبوونی خۆیان لەناویدا بەڕێوەی دەبەن. بۆیە بەرژەوەندییان تەنها سەرقاڵی بەردەوامبوونی شوێنی خۆیانە لەناویدا، و سەلامەتی و یەکگرتوویی و چارەنووسی نیشتمان لەبیریان دەچێت، تەنانەت ئەگەر لە دەوروبەریاندا بڕوخێت و ببێتە پارچەپارچە. نیشتمان لە گوتاریاندا وشەیەکە، لە کردەوەیاندا ئیمتیازێکە، و لە ناخیاندا نەبوونێکە.
بەڵام گەل یەک کۆمەڵی یەکدەست نییە؛ هەندێک، بەهۆی دابینکردنی نانی ڕۆژانەیان، لە پرسیاری سەر بە نیشتمانبوون خۆ دەبوێرن؛ کەسانێکی دیکە بێدەنگی خۆیان بە مانەوەی خۆیان دەگۆڕنەوە؛ هەندێکی دیکەش بە دڵسۆزییە بچووکەکان بەشداری یارییەکە دەکەن بۆ ئەوەی خۆیان ڕزگار بکەن. لە زنجیرەکانی ملکەچبوونی میراتیماوەدا، هەر ملکەچێک ئاغای بچووکی خۆی دروست دەکات: بەیانیان ملکەچ دەبێت، و ئێواران کەسانی دیکە ملکەچ دەکات. بەم شێوەیە هەمووان باجی نیشتمانێک دەدەن کە چیتر جێگایان تێدا نییە، و پسوولەی دڵسۆزییەکان دەدەنەوە کە تەنها بەشێکی بچووکیان لێ دەکەوێتەوە.
لەگەڵ تەواوبوونی پارچەپارچەبوونەکە، پرسیارە ئەخلاقییەکە هەڵواسراو دەمێنێتەوە: ئایا مرۆڤ دەتوانێت هەستی سەر بە نیشتمانبوونی خۆی بەدەست بهێنێتەوە، دوای ئەوەی ئەم هەستە بووە بە کاڵایەک کە بەپێی بەرژەوەندی دابەشی دەکەن؟