جەنگی هۆشمەندی ئەمریکا دژی ئێران: ستراتیژیی ڕووخاندنی ژێرخان و پەستان لەسەر ڕووخان
9/9/2026 10:42:00 AM
لوقمان قهنبهری
پێشەکی
ستراتیژیی جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکان دژی کۆماری
ئیسلامیی ئێران، لە چوارچێوەی جەنگێکی هۆشمەند و لە دوو ئاستی «ژێرخان» و «ڕووخان»
پێناسە دەکرێت. لەم چوارچێوەیەدا، جەنگی ئابووری، قەرەبووە هاوبەشەکان و گەمارۆی دەریایی،
وەک پێکهێنەرەکانی جەنگی ژێرخان، بە ئامانجی لاوازکردنی ڕووخانی سیاسی و هێزی سەربازیی
ئێران دیزاین و جێبەجێ دەکرێن.
بەشی شیکاری
١. تێچوون–سوودی
جەنگی ژێرخان
جێبەجێکردنی جەنگ لە ئاستی ژێرخاندا، بۆ ویلایەتە
یەکگرتووەکان تێچوونێکی کەم و بۆ کۆماری ئیسلامیی ئێران زۆر گرانە. ئەم ستراتیژییە،
سەرەتا پێکهاتە ئابووری و دارایییەکانی وڵات دەکاتە ئامانج، توانای بەرهەمهێنان و
پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان لە حکوومەت دەسەنێت و ئینجا بە بڵاوکردنەوەی ئاوسانی
نرخ و راکەوتنی ئابووری، ژیانی ڕۆژانەی خەڵک زۆر تووند کاریگەر دەکات. ئەنجامی ئەم
پڕۆسەیە، زیادی نارەزایییە گشتییەکان و ئامادەکردنی زەویە بۆ شەپۆلەکانی ناڕەزایی
فراوانتر بە بەراورد بە سەردەمەکانی پێشترە.
٢. گەمارۆی
دەریایی و جەنگی دراو؛ دوو بنەمای خنکانی ئابووری
تێکەڵکردنی گەمارۆی دەریایی (بەتایبەت لە تەنگاوی
هورمز) و قەرەبووە دارایییەکان، ئێران لە دۆخی «خنکانی ئابووری» دایناوە. لە هەمان
کاتدا، جەنگی دراو وەک بەشێک لە هەمان ستراتیژی، بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی بەرزی
نرخی دراو، فراوانبوونی چاڵی چینی کۆمەڵایەتی و قوڵبوونەوەی هێلی هەژاری. ئەم فاکتەرانە
لە ڕۆژانی دواییدا، بەلایەنی کەمەوە بۆشایییەکی دەروونی ناڕەزاییانەیان لە کۆمەڵگا
دروست کردووە و لە ئەگەری بەردەوامیان لە ماوەی چەند مانگی داهاتوودا، ئەگەری گۆڕانیان
بۆ «کۆمەڵگایەکی ناڕەزا» هەیە.
٣. لاوازکردنی
توانای سەربازی و سیاسی؛ ئامانجی دووەمی ستراتیژی
یەکێکی دیکە لە ئامانجەکانی جەنگی ئابووری،
لاوازکردنی بناغەی بەرگری و سیاسیی وڵاتە. پیشەسازییە گەورە سەربازییەکان، بەتایبەت
لە بوارەی موشەکی و چەکیدا، پشتبەستنێکی زۆریان بە سەرچاوە دارایی و مرۆیییەکان هەیە.
بۆیە، ڕووخاندنی ژێرخانی ئابووری بەخۆکارانە توانای ڕووخانی سەربازی کەم دەکاتەوە.
هەروەها لە ئاستی سیاسیدا، بەردەوامی پەستانە ئابوورییەکان دەتوانێت ببێتە هۆی
توندبوونی چاڵییەکان و جیابوونەوە لەنێوان دەستەی باڵای سیاسی و سەربازی.
٤. واکەشیکردنی
سیاسەتی ئێران؛ ئامرازی پەستانی ئەمریکا
ئامانجی کۆتایی ئەمریکا لەم جەنگی هۆشمەندە،
ناچارکردنی ئێرانە بە پەذیرفتنی سیاسەتێکی واکەشی و هێرشبەرانە (وەک جەنگی پێشڕەو).
ئەم هەنگاوە، لە دیدگای واشنتۆنەوە، ڕەواییەتێک بۆ چوونە ناو «جەنگێکی کۆتایی و
کوشندە» بە هاوپەیمانی هاوپەیمانانی عەرەب و ڕۆژئاوایی دروست دەکات. لەو سیناریۆیەدا،
بەهۆی لاوازی دارایی و نەبوونی پشتیوانی گەلی پێویست، توانای ئێران لە هاوکێشەی جەنگدا
زۆر کەم دەبێتەوە و ئەگەری شکست یان ڕووخانی ناوخۆیی زیاد دەکات.
ئەنجام
بەڵام ئەگەر ئێران نەچێتە ناو جەنگی پێشڕەوە،
کار بۆ کۆماری ئیسلامی کۆتایی نەهاتووە؛ چونکە بەردەوامی قەرەبووەکان و گەمارۆی دەریایی
لە چوارچێوەی جەنگی هۆشمەندی ئابووریدا، پێکهاتە ناسەقامگیرە ناوخۆییەکان زیاتر
توند دەکات و هێشتا مەترسی چاڵییە کۆمەڵایەتییەکان، لەرزە سیاسییەکان و ناڕەزاییە
گشتییەکان زیندوو دەهێڵێتەوە. بۆیە، پەستانی ئابووری وەک ئامرازێکی کەمتێچوون و درێژخایەن،
هێشتا سەرەکیترین تەوەری ستراتیژی ئەمریکا دژی ئێران دەمێنێتەوە.