ڕۆژاوای پێشەنگ و دووڕێیانی؛ کەوتن..یان سەرکەوتن
11:18 - 30/01/2026
ڕۆژاوای پێشەنگ و دووڕێیانی؛ کەوتن..یان سەرکەوتن
ئاسۆ عەلی
مێژووی ئەزمونە خوێناوی و پڕ لەقوربانییەکانی گەلی کوردستان، لەڕابووردوی سەدان ساڵەماندا، بریتی بوون لە شکان و هەڵسانەوە، هەڵبەزو دابەزی نێوان هیواو بێهیوابوون و سەرەنجام گێژاوێکی نەبڕاوە.
لەدواخولی ڕابوونەکاندا، ئەزمونێکی ناوازە، لە بچوکترین پارچەی نیشتمان و لێکدابڕاویەکی ئاڵۆزو تێکەڵیەکی ئاڵۆزتری دیمۆگرافی و لەسەختترین دۆخدا. لەبەرامبەر چەند بەرەی دوژمنی ناوخۆیی و هەرێمی و نێودەوڵەتی بەهێزو، زۆرتر لەڕوی ژمارەوەو، تۆکمەو بەتواناتر بە چەکی هەمەجۆرو، بێوێنە لە دڕندەیدا، بە هاوپەیمانێتیەکی چەپەڵی کۆکردنەوەی دژەکانیشەوە لەبەرامبەریدا. سەرباری هەر هەڵەو کەموکورتییەک، نمونەیەکی جیاوازو پرشنگداری بۆ مێژوومان دامەزراند. ژیرانە، لەدرزو کەلێنی نێوان بەرژەوەندییەکانیانەوە، بەلێزانییەکی جێگای سەرسوڕمانەوە، وەک یاریزانێکی حساب بۆکراو، خۆی سەلماندو کەوتە بناغەڕێژی و لەلایەک ، بەبەشداری کاریگەر لەجەنگی دژەتیرۆردا، وەک نوکی ڕم و دەستەی هێرش، لەپێناو بەرگری لەمانەوەی گەل و تێگەیشتن لە مەترسییەکانی سەر ژیانی ئاسایی خەڵکەکەی و مرۆڤایەتی، بە بەخشینی هەزاران کچ و کورە شەڕڤانی ئەفسانەیی، داستانە مێژووییەکانی تۆمارکرد، لەلایەکی تریشەوە، بەدامەزراندن و پیشاندانی نمونەیەکی جیاوازی خۆبەڕێوەبەری، گەیشتە ئاستی بوون بە چیرۆکێکی جیهانی.
بەڵام ئاڵوگۆڕی بەرژەوەندییە زەبەلاح و هەستیارەکانی نێوان زلهێزو هێزە هەرێمیەکان و بەسودبینین لە باڵادەستی هێز بەهەموو ڕەهەندەکانییەوە، لەپێناو بەرژەوەندییە چەپەڵەکان بەهەموو بێمۆراڵییەکانیەوە. لەچوارچێوەی بەرنامەی دابەشکردنەوەی بەرژەوەندییەکان و ڕێکخستنەوەی هێزەکاندا، ڕیزبەندی هاوپەیمانێتییەکانیان جێگۆڕکێ پێکردو، لەهەنگاوێکی تاکتیکی دزێودا، بە بوارپێدان و پشتگیری لە تیرۆرستانی داعش و قاعدە، بەهەمان هزری بۆگەن و دڕندەیی ڕۆژانی دامەزراندنی دەوڵەتی خەلافەتەکەیانەوە کرد، بە جێگرەوەی هێزە نمونەییە ژیاندۆست و ئازاکانی یەپەژەو یەپەگە و لەبێشەرمانەترین پلان و پیلانی بێ پەردەدا، دەستبەرداریان بوون و لەبەرامبەر پەلاماری گروپە تیرۆریستیەکان و چەکدارە خێڵەکییەکاندا، پشتیان چۆڵکردن و خۆیان بوون بەتەماشاکەر.
دروشمەکانی ئازادی گەلان و دژایەتی تیرۆرو پارێزگاری لە سیستەم و ستایلی ژیانی خۆراوایی و مافی مرۆڤیان ژێرپێکردو، جارێکیتر چیبوونی ژێر پەردەو ڕووپۆشەکانیان، ئاشکرا دەرکەوتەوە.
پیلانەکە گەورەتر بوون لەتواناکانی شەڕڤانان بۆ مانەوە لە قوڵایی ژینگەیەکی نامۆی، کەلتور خێڵەکی، بێ پرەنسیپی، ئامادە بۆ هەڵگەڕانەوەو هەر ناپاکییەک، بەپێی ئاڕاستەنمای بەرژەوەندییە چەتەگەری و چەپەڵە خێڵەکییەکانیان.
شەڕڤانان، بەقارەمانێتی و قوربانیدانی گەورەوەو بەتۆمارکردنی داستانی بێوێنەوە، ناچار بە گەڕانەوە بۆ ژینگەو پێگە پشتپێبەستراوەکەی هاونەتەوەو هاوئامانجەکەیان کران.
کاردانەوەی کوردستانیان بۆ ئەم تراژیدیا نوێیە، پڕواتاتر، هەژێنەرتر، گشتگیرو یەکگرتوترو یەکخەرتر بوو، بەبەراورد لەگەڵ گشت هەڵوێست و کاردانەوەکانی ڕابووردوو، بەرامبەر بە کارەسات و تراژیدیاکانیتری مێژووی دوورو نزیکمان. لەم کردە مێژووییەدا، تاک بەتاکی هەموو ئەوانەی لەکوردبوون و مرۆڤبوون نەشۆردراونەتەوە، لەمنداڵێکی بچوک، بۆ تەمەندارێکی کەم توانا، هەم یەکدەنگ و هاوسۆز، هەم هەستکردوو بەگەورەترێتی مەترسییەکەی ئەمجارە، هەم تێگەیشتووتر لەهاوچارەنووسی نەتەوەیی و بەرچاوڕوونتر بۆ گرنگی زیاتری یەکێتی نەتەوەیی، هاوئاڕاستەی ئامانجی مرۆڤایەتی و گەردونی، سنورەکانی خێڵ و حیزب و سنوری دەستکردی ناڕەوای نێوان پارچەکانی کوردستانی تێپەڕاند و ئەو هۆشیارییە چارەنووسسازەی بزواند، کەئیتر پێویستە شێلگیرانەترو یەک ئامانجتر، بۆ بەدیهێنانی چارەسەری ڕیشەیی کێشە ڕەواکەمان هەنگاو بنێین.
ئێستا، لەبەردەم هەلی زاخاودانەوەو خستنەوە سەر پلێتی ڕاستەقینەی، دەستپێکردنەوەیەکی نوێ و جیاوازداین. لەڕابوردودا، هەلی تری هاوشێوەو بچوکتر لەمەمان لە گشت پارچەکاندا، بەجیا، بۆ هەڵکەوتووە، بەڵام جگە لەدەسکەوتی نابنچینەیی و ڕووکەش و تێپەڕ، هیچ وەبەرهێنانێکی پایەدارو جێگیرمان تێدا نەکردوون و نەگەیشتوینەتە ئەدیو سنورەکانی هەوڵدان بۆ کۆتایی هێنان بە داگیرکاری و نادڵنیایی لە چارەنووس و ژێردەستەیی.
ئەم هەژانە مێژووییە لە کاتێکدایە، جیهان لەبەردەم قۆناغێکی هەستیاری چارەنوسسازی داڕشتنەوەدایەو کوردو کوردستانیش لەبەردەم دووڕێیانکدا؛ یان ئەو سنورانە تێئەپەڕێنین، یان ئیتر ئەگەر بۆ هەمیشەش نەبێت، ئەوا بۆ سەردەمێکی نادیارتر، ئەبێ دەستبەرداری هیوای بەدەستهێنانی مافە ڕەواکەمان ببین.
چۆن وابکەین ئەو گیانی خاوەنی خۆبوون و خۆڕاگری و متمانە بەخۆبوونەی ئەزمونی ڕۆژاوا، پەرەو گەشە پێبدەین و لێیانەوە فێربین؛ چۆن سازدان و خستنەگەڕی ئەو هێزە لەبن نەهاتووەی لاوانی کوردستانی شێوێنراو، بەتایبەت لە باشوردا، بکەینە کورەی زاخاودانەوەی کۆمەڵگە ژەنگگرتووەکەمان و گەڕانەوە بۆ بنەما نیشتمانی و مرۆڤدۆستی و ژیاندۆستی و ژینگەدۆستیەکان.
هاونیشتمانیانی ڕۆژئاوامان، لەدۆخێکی زۆر سەختتر لەئێمە، بەرامبەر چەندین دوژمن، لەیەک کاتدا، بە ئابورییەکی لاوازو باری گوزەرانێکی خراپترەوە، بەگژ ئەستەمدا چوونەوەو نەبینراویان هێنایە بوون، نەکردەیان کرد. تەنها یەک شتیان لە ئێمە باشتر بوو، کە خەڵکەکەیان، ناشرینیەکانی ئێرەیان، لە دەسەڵاتەکەیان نەبینیبوو، گەندەڵی و ترسنۆکی و دزی و دەسەڵاتپەرستیشان لە دەسەڵاتدارانیان نەبینی، بڕیار بەدەستانیان، بەڕاستی و بەکردەوەو بە بێجیاوازی هاوبەشی جۆری ژیان و بیرکردنەوەو جەنگەکانیان بوون.
ئێستا لەسەر بنەمای هەنگاوو کاردانەوە خۆڕسکەکانی، تێپەڕاندنی سنورەکانی خێڵ و شارو ناوچەو پارچەو زاراوەو حیزب. ئەگەر بمانەوێ، بەدرەنگکەوتنەوە هەلێکی هەڵکەوتوومان هەیە، بۆ ڕاچەنین و بەخۆداچوونەوە ، بۆ بنیاتنانەوەی باشور لە بنەماوەو بەئامانجی یەکگرتنەوە لە دواسەرەنجامدا، بەسود وەرگرتن لەو هاوسۆزییە گەرم و سەرانسەرییەی کوردان لەجیهاندا، بەکاریگەری جۆشی ڕووبەڕووبوونەوەی مان و نەمان و هەستکردن بە جیاوازی ڕیشەیی و ئەو گۆشە سەرنجڕاکێشانەی لە ڕۆژاوی نیشتمان ئەیبینین، ژینگەی لەبارن بۆ هەنگاونانی کاریگەرو ڕاستەقینە بەرەو ئامانجە باڵاکەی بەخاوەنی خۆبوون.
ئەو مەبەستەش بەهەنگاوی تۆکمە، بەرەو دۆخی چاکسازی ڕیشەیی، لەڕێی چەسپاندنی دادپەروەرانەو یەکسانی لەبەرامبەر یاسادا بۆ هەموان و ڕەخساندنی هاوسەنگی، لە دەستەبەری هەلی وەکیەک و هێنانەئارای کێبەرکێی داهێنان و گەشەپێدان بۆ تاکەکانی کۆمەڵگەکەمان و بەدیهێنانی ڕوونکاری لەگشت بوارەکان و بەنیشتمانیکردنی هێزە چەکدارەکان و بەدامەزراوەییکردنی دەسەڵاتە ڕامیاری و کارگێڕییەکان و چاکسازی و پاکسازیکردنیان. دابینکردن و پاراستنی ئازادی ڕادەربڕین. ئەگەری بەدیهاتن ئەڕەخسێت.
ئەو پرسیارە تەوەرەییەی، ئەبێ هەموان لەخۆمانی بکەین ئەوەیە؛ ئاخۆ ئەکرێت زۆرینەی تاکەکانی کۆمەڵگەکەمان بە بێ جیاوازی لە ڕەگەزو تەمەن و ڕوانیندا، لەو سەرگەردانی و بێهیوایی و بێمتمانەیی و هەست بەلێپرسراوێتی نەکردنە فراوانە ڕزگار بکەین؟!
هەرچەند ئێستا ئەرکی سەرەکی نەتەوەیی و نیشتمانیمان، ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو پیلان و پەلامارەیە کە بەهەموو تواناوە، لەم دووڕێیانی کەوتن یان سەرکەوتنەدا، هەوڵئەدا بەدیوی هەڵدێرانماندا ببات. بەڵام لەسەرەتای هەر هەل و ئاستەنگێکدا، هەر بەهەڵەدا چوونێکی بنچینەیی و دیسان گرتنەوەبەری ڕێسای (ئەوەی ڕۆی.. ڕۆیی) بەرەو (ئەوەی کە دێتیش.. هەرئەڕوا)مان ئەبات. ڕاستە، پێویستمان بە کردنەوەی لاپەڕەیەکی نوێیە، بەڵام بەمەرجی لەدەست نەدانی هەلەکان و دووپات نەکردنەوەی هەڵەکان.
دیسان با لەخۆمان بپرسین؛ ئاخۆ ئەو هۆکارە سەرەکییەی، زۆرینەی ئەم نەوە پڕ لەتوانایەی کچان و کوڕانمانی، وەک کەرەسە بنچینەییەکە، بۆ هەر گۆڕانکارییەک و هەر کارێکی مەزن و پایەدار، سەرگەردان و سڕکردووە، هەر دەستی دەرەوەو داگیرکەران بووە؟! یان کاریگەرتر لە پلان و پیلانی ئەوان، خودی ئەو دەسەڵاتە بێ ڕووگەو ڕێنماو لەباربەرو خەسێنەرە بووە، کە نەک نەیهێشت، خالی سفر بەجێ بهێڵین، بەڵکو لەبنچینەییترین پایەکانی بنیاتناندا، هەر لە خاوەنی خۆبوون و پشتبەخۆ بەستنەوە، تا بەدامەزرراوەییکردن ئەگات، بۆ دواوەو بۆ ژێر سفریان بردین. دەسەڵاتێک، بەزاڵکردنی عەقڵیەتی خێڵ و بە خستنەگەڕی کێبەرکێی زۆرینەی تاکەکانی کۆمەڵگەی کوردستان بۆ سڵ نەکردنەوە لە هەر هەوڵ و هەڵەیەک، بۆ بەدەستهێنانی زۆرترین دەسکەوت، بەکورتترین ماوەو بەهەر ڕێگایەک و لەسەر حسابی هەرشتێک. تەنها، بە تاکە مەرجی خۆ لەدەستدان و کۆیلەبوون.
ئەم دەسەڵاتە(خۆماڵی)یە، مەگەر بەدەگمەن، ئەگەرنا بێبەهرەترین و گومانلێکراوترین و بێ بنەماترین کەسەکانی، کردووە بە فیگەری فوتێکراوی گشت بوارەکانی ڕامیاری و کارگێڕی و هونەری و ..تادوایی. هەموو ئەو بوارانەی لەواتاو ئەرکی ڕاستەقینەیان دوورخستۆتەوە! زۆر لە بەها جوان و ئەرێنییەکانی هەڵتەکاندوەو هیوا بە داهاتوویەکی باشترو کاربۆکردنی و هەست بەدڵنیایی کردن و متمانەکردن بە چەتری گشتپۆش و یەکسانی هەموانی، لەسایەی یاساو لەبەرامبەر دەوڵەتدای گۆڕیوە، بە تەنگپێهەڵچنینی تاک و ناچارکردنی بۆ پەنابردنەوە بۆ خێڵ! هەر بۆیە پێویستە ئیتر ئەکرۆباتیکی قەرەقۆزەکانی بواری سیاسەت و ڕووناکییری و بازرگانی و تادوایی، کۆتایی پێبێت.
هیوا بەئەم ڕابوونە ئەرێنییەی باری لاری دۆزەکەمان، لە پارچە فەرامۆشکراوەکەی ڕۆژاوای نیشتمانەوە نەبێت، کۆمەڵگەی باشور، لەناوەوە هەڵوەشاوەتەوە، ئەگەر نەڵێم داڕزاوە، تەنها فوویەکمان بەسە بۆکەوتن. ئاشکرایە ئەوەیش کە هێشتوینێتیەوە، بەرنامەو توێژینەوەو پلانی دەسەڵاتدارانمان نییە! بەڵکو خەمی دوژمنانمانە لەوەی، هێشتا داڕمانمان بۆ ئەوان خراپترو زیاندارترە لەمانەوەمان بەم حاڵەشەپڕێوەی خۆیان ئاڕاستەو نەخشەڕێژیان کردووە.
ئێستاش نازانم ئەم کارەبا لێدانەوەیەی؛ ترس لە پەلاماری دووبارەو ترسناکتری تیرۆرستان و هەوڵی جینۆساید کردنی، هاوزمان و هاونیشتمانیانمان لەڕۆژاواو لەناوبردنی ئەو نمونە بەرزەی خۆیان هەموو کوردیان پێسەلماندو ئەو جۆش و یەکخستنەوەیەی بۆ سەرجەم کوردستانی دروستکرد . چەند ئەتوانێت بمانخاتە سەر ڕاستە ڕێی تێپەڕاندنی سەرکەوتوانەی قۆناغەکە؟!
لەسەرەتای ئەم دووڕێیانەدا، زۆر پێویستمان بە (جۆشە)بەڵام لەوە زیاتر، پێویستمان بە(هۆش)ە، مێژوومان ئەوەی بۆ سەلماندوین؛ هەر کردەیەک بەهۆشیارییەوە هەنگاوی بۆ نەنرێت، ئامانج ناپێکێت و ئەنجامی پێچەوانەی ئەبێت.
ئەگەر هەنگاوی یەکەممان بەرپەرچدانەوەو نەویستنی ئەم دۆخە سەپێنراوە بێت. ئەوا هەنگاوی گرنگترمان، تێگەیشتن و دیاریکردنی ئەوەیە؛ ئەدی چیمان ئەوێ؟! کام سیستەمی فەرمانڕەوایی، کام فەلسەفەو ڕێبازی پەروەردەیی، ئابوری و کارگێڕی هاوچەرخ، بەرەو داهاتوویەکی گەشەکردووی پایەدارمان ئەبات؟!
29/01/2026