کەلتور

خوێندنەوەیەك بۆ پەرتوكی نێرگز لە دۆزەخی ئەنفالدا

06:34 - 27/01/2021 125 جار خوێندراوەتەوە

هێمن کامیل

مەگەر لە كوردستان نەبوبێتم ئەگینا بڕوا ناكەم زیاتر لە بیست  ساڵە بەرهەمێك هەبێت لە سەر ئەنفال دەرچوبێت و نەمكریبێت و نەمخوێندبێتەوە،هەر بۆیە تا ئێستا توانیومە نزیكەی  (120) سەرچاوە بە هەردوو زمانی عەرەبی و كوردی لە سەر ئەنفال كۆبكەمەوەو بونەتە بەشێكی گرنگی كتێبخانەكەم.
بە هەڵسەنگاندنم بۆ بەرهەمەكان تیایدایە لە ئاست جینۆسایدی نەتەوەیەكدا نیە، بەڵام من بۆ خۆم هەر بە گرنگمزانیوە بە دەستی بخەم  وەك سەرچاوەیەك لە سەر ئەنفال. بەرهەمەكانیش جۆراو جۆرن لە كورتە چیرۆك و رۆمان و گێڕانەوە و یادەوەری و چاوپێكەوتن و تویژینەوەی زانستی و وتارو خستنە ڕووی ئامارو چەند جۆریكی تر.
 بێ‌ دوو دڵی ئەڵێم ئەو چاوپێكەوتنانەی كاك عارف لە گەڵ رزگاربوانی ئەنفال و شۆفێری  یەكێك لەو حەفارانەی كە لە كۆتاییەكانی هاوینی ساڵی 1988 بۆ ماوەی دوو هەفتە ئەنفالكراوەكانی لە سنوری حەمرین خستۆتە ژێر گڵەوە تەكانێكی گەورەیدا بە خستنەروی دڕندەیی ئەنفال.
 تەنانەت كە لە میسر بوم لە پاڵ خوێندنی ماستەردا رۆژانەش لە مزگەوتێكی گەڕەكەكەمان وانەی قورئانم ئەخوێند رۆژیك بۆ ئەو مەلایەی كە وانەی پێئەوتمەوە باسی ئەنفالم كرد بە تایبەتی كاتیك گەیشتین بە سورەتی ئەنفال.
ئەویش داوای هەندێك سەرچاوەی كرد كە لە سەر ئەنفال بۆی ببەم و بیخوێنێتەوە منیش چاوپێكەوتنەكەی كاك عارف قوربانیم بۆ برد لە گەڵ شوفێری حەفارەكە و رزگاربوییەكی گۆڕە بە كۆمەڵەكان (تیمور)دا كردوێتی ئیتر یەك دوو رۆژ دوای ئەوە مەلاكە پێیوتم ئەزانی چی لە بەر فرمیسك كە بە چاوەكانمدا ئەهاتە خوارەوە نەمئەتوانی بە ئاسانی بیخوێنمەوە. مەبەستم لەمە ئەوەیە كەلە رابردودا  كاك عارف بەرهەمەكانی بەم ئەندازەیە كاریگەربون.
بەڵام ئەتوانم بڵێم  پەرتوكی نێرگز لە دۆزەخی ئەنفالدا كە لە ئامادەكردنی كاك (عارف قوربانییە) وەكو نوسەر خۆی لە پێشەكییەكەیدا ئاماژەی بۆ كردوە سەرەتا ئەم پەرتوكە لە شێوەی پرسیارو وەڵامدا ئەنجامدراوە، بەڵام دواتر نوسەر زۆر لێهاتوانەو بە ئاستێكی بەرزی هونەری گێڕانەوە دوبارە داڕشتنەوەی بۆوەڵامەكان كردوەو بەو شێوەیەی ئێستا بڵاوی كردۆتەوە .
نوسەر هاوشێوەی رۆمان نوسێكی بە ئەزمون و بە ئاگا لە تەكنیكی نوسینی رۆمان رووداوەكان بە گوزارشتێك ئەگێڕێتەوە كە هەم وێنەت لا دروست ئەكات و هەمبە زانینێكی كاریگەر هەر چركە ساتیكی ئازاراویدەچوێنێ‌ بە ئازارێكی تر. تاوەكو كەسی بەرانبەر كە خوێنەرە بزانێت ئەوەی روویداوە چیبوەو چەند بە ئازار بوە.بڕوا ناكەم لەهەر چەند پەرەگرافێكدا خوێنەر بتوانێت نەگریو رێگە لە هاتنە خوارەوەی فرمێسكەكانی بگرێت.
بۆ یەكەمجارە لەم پەرتوكەدا گێڕانەوەی رووداوە ناخ هەژێنەكانی تاوانی ئەنفال بە جۆرێك گوزارشتی لێكراوە كە لە رابردودا بەشێك لەرۆشنبیران پێیان وابوە كە ئێمەی كورد كات و زەمەنێكی زۆرمان پێویستە تاوەكو توانای گێڕانەوەكانمان لە ئاست گەورەیی ئەنفالدا بێت .
هەروەها لەم پەرتوكەدا پەی بە هەندێك شت براوە كە ئەنفالی لێی سەندوین كە ئەو بەرهەمە هاوشێوانەی لە رابردودالەم كایەدا نوسراون نەیانتوانیوە پەی پێببەن. بۆ نمونە ئەو ژیانە پڕ لە چێژو و خۆشییەی خەڵكی گوند كە سەرەڕای نەهامەتیەكان چۆن ژیاون و چۆن توانیویانە بە دەست ملانێ‌ لە گەڵ ئەو ژیانەیاندا عاشقانە مامەڵە بكەن و زاحمەتیەكانی ژیان بگۆڕن بۆ شادی و خۆشی.هەر لە چێژ بینین لە ئاسمانەكان و جریوەی ئەستێرەكان و دانانی هەر ئەستێرەیەك بۆ كەسێكی ناو خێزان و وەك یەك خێزان مامەڵەكردنی خەڵكی گوند لە كاتی كارداو چەند رۆژ هەڵپەڕین و دەربڕینی خۆشی و شادی لە كاتی بۆنەو شاییو زەماوەندەكانی گوندا.
كاتێكیش نوسەر دێتە سەر ئەنفالكردن و كۆكردنەوەی قوربانیەكان لە لایەن جاشە خزمەكانەوەو رادەستكردنیان بە سوپاو جیاكردنەوەی پیاوو ژن و مناَلەكان لە یەكتری و تا دەگاتە دیمەنە پڕ ئازارەكانی تۆپزاوەو جیاكردنەوەی مناڵەكان لە دایكیان و ئەو حەشرەی بە سەر كورددا هاتوە.بە جۆرێك ئەم دیمانانە بۆ ئێمەی خوێنەر دەگوازێتەوە هەست ئەكەی خۆت بەشێكی لە رووداوەكان و وا بە بەرچاوتەوە روودەدات.
 تەنانەت لە دوای چونەوە سەر هەر چركەساتێكی پڕ ئازاری ئەنفالدابە دەربڕینێكی تێكەڵەیەك لە سادەیی و  فەلسەفی هەم گلەیی و هەم پرسیاریش لە سەر بێدەنگی و نەهاتنە وەڵامی خوا ئەكات .
چونكە تاوانەكان بە جۆریك ئازاری روحو جەستەی قورانییەكەی داوە هەردەم پێیوابوە كە خوا دێتە وەڵام و ئەم غەدرە قەبوڵ ناكات. چونكە ئەو تێگەیشتن و ئایندارییە كوردانەیەی ئەو لە گوندا وەریگرتوە وێنەی خوایەكی لە هزردا دروستكردوە كە بەخشندەو میهرەبان و بە سۆزو بە بە زەییەو ستەم و غەدرو ناحەقی لەم جۆرە قەبوڵ ناكات.
هەروەها نوسەر بە داڕشتنەوەیەكی كاریگەرو بە زمانێكی ئەدەبی باڵا رووداوی لە دەستدانی كوڕی بچوكی قوربانییەكەمان بۆ دەگێرێتەوە، بە جۆرێك  ئاوێتەی ناو رووداوەكەت ئەكات ئیتر ناتوانی ئۆقرە بگریت كە بزانی دەگەیتە كوێ‌ و كۆتایی رووداوەكە چی لێدێت وكە چۆنرۆژێك بەر لە ئازادبونیان گیان لە دەست ئەدات و دواتر هێنانەوەی تەرمەكەی و تا گەیشتنەوەی بە ناحیەی شۆڕش و  ناوكەسوكارەكەیئینجا رازی ئەبێت مناڵە ساواكەی بە خاك بسپێرن وهەروەها هەڵگرتنی دواهەمین سەمونی زیندان كە مناڵەكەی بۆی نەخوراوە.
ئەمە جگە لە نەكڕینی خەیار لە دوای ئەنفالەوە لە بەر ئەوەی مناڵە ساواكەی بەر لە مردنی تامەزرۆی خەیار بوە. هەموو ئەمانە بە جۆریك ئازاری داوە تەنانەت  قوربانییەكە خوازیارە دوژمنەكەشی جەرگی نەسوتێت.
شتێكی تر كە نوسەر داڕشتنەوەیەكی زمانەوانی و ئەدەبی قوڵی بۆ كردوە لە رێگەی وەڵامەكانی خاتوو نێرگزەوە تیشكی خستۆتەسەرگێڕانەوەی ئازارەكانی چاوەڕوانیە لای كەسوكاری ئەنفال من بۆخۆم لە چەندین رۆمان و سەرچاوەدا لە سەر سەختی و ئازاری چاوەڕوانی لای مرۆڤ شتم خوێندۆتەوەو لەوە تێگەیشتوم كە چاوەڕوانی چی ئازارێك بۆ مرۆڤ ئەهێنێت .بەڵام  لە هیچیاندا هێندەی ئەم پەرتوكە نەتوانراوە ماهیەتی چاوەروانی بخەنە روو كە چی ئازارێكە بۆ مرۆڤ و چۆن وا لە مرۆڤ ئەكات نەتوانێت كەسە لە دەستچوەكەی بیر بچێتەوە سەرەڕای تێپەربونی كاتیش كە هەمیشە وایكردوە قوربانییەكە ژیانی تاڵترو خەمناك تر بێت و هیچ چێژ لەو خۆشیانە نەبینێت كە لە چوار دەوریدا روودەدەن.
بۆیە ئەتوانم بڵێم چاوەڕوانی یەكێك لە جیاوازترین ئازارەكانی ئەنفالە بەراود بە سەرجەم ئەو تاوان وجینۆسایدانەی كە لە مێژوی مرۆڤایەتیدا روویانداوە.
ئازارو خەم و نەهامەتی و زاحمەتیەكانی قوربانیەكە لە دوای ئازادبونی لە زیندان و تەنانەت رزگاری كوردستانیش هەر بەردەوام بوە، بۆ نمونە ناچار ئەبێت بۆ دەستخستنی نان و دابینكردنی بژێوی خیزانەكەی روو بكاتە حەویجەو لە لای هەمان ئەو كەسانەی پاساوانی زیندانەكە بونە كاربكات كە ئەمەش لای من دنیایەك پرسیاری دروستكرد.
جگە لەوەی بە گلەیشەوە باسی ئەوە ئەكات كە لە ئێستادا دوو هەفتە جارێك ئاوی خواردنەوەیان پێدەدرێت لە ناحیەی شۆرش ئەمەش ئازارێكی تری یادەوەرییەكانی ناو ئەم پەرتوكەیە.

لە كۆتایدا ئەمەوێت بڵێم ئەمە رووداو بە سەر هاتی تەنها كەسێكە لە ئەنفالدا ئەی باشە ئەگەر نوسەری ئەم پەرتوكە ئەم كارە گرنگەی نەكردبا لە گەڵ مردنی میمكە نێرگزئەوە چەندین نەوەی ئایندەبێئاگا ئەبون لەوەیكە لە ئەنفالدا چی رویداوە.
باشە ئەگەر بكرایە دەزگایەك یان دامەزراوەیەك لە گەڵ هەر شایەتحاڵێكی ئەنفالدا كارێكی لەم جۆرەی بكردایە ئەوە ئێمەی كورد لایەنی كەم ئێستا خاوەنی چەندین هەزار یادەوەری و سەرچاوەی لەم جۆرە ئەبوین.
كە بە دڵنیاییەوە  ئەم سەرچاوەو بەرهەمانە ئەگەر لە ئێستاشدا نەبنە جێگەی ئاوڕلێدانەوەیەكی جدی بۆ كاركردن لە سەریان لە بواری زانستی و ئەدەیی و هونەری، ئەوە رۆژێك دێت ئەبنە سەرچاوەو بنەمای داینەمۆی چەندین پرۆژەی گرنگ لە چەندین بواری جیاوازدا. نەك هەر ئەمەش ئەتوانرێت نەتەوەیەكی لە سەر دروستبكرێتەوە.

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن

Advertisement