هەرێمی کوردستان بەرەو ئایندەیەکی مەترسیدار مل ئەنێ
8/10/2026 12:42:00 PM
ئەحمەد هەورامی
لەکاتێکدا گۆڕانی هاوسەنگی هێز لەدوای
پەرەسەندنی ململانێکانی نێوان ئەمەریکاو ئیسرائیل و ئێران، گورزێکی کوشندە لەو
مانۆرە دیپلۆماسیەدا درا کە کەردپێشتر لە نێوان جەمسەرە دژبەیەکەکاندا دەیکرد.
لەئێستادا هێزە سیاسیەکانی عێراق و ملیشیاکان خۆیان ڕۆڵی ئەوهاوسەنگیکەرە دەگێرن
بۆ واشنتۆن. ئەم دوو جەمسەرە کە خاوەن دیدگایەکی هاوبەشن لەدژایەتیکردنی قەوارەی
ناو دەوڵەتیەکان.
هەرێمی کوردستانیان خستووەتە نێوان بەرداشی
بەرژەوەندییە ناسیونالستی و هەرێمەکانی خۆیانەوە لەلایەکی ترەوە دوورنیە ئەمەریکا
لەم ستراتیژە نوێیەی بۆ ناوچەکە بیەوێت هێزەکوردییەکان ، بەتایبەتی
هێزەکوردییەکانی هەرێمی کوردستان پشتگوێ بخات. یان تەنانەت کۆتایی بەڕۆڵیان بێنێت،
هەروەها جەنگی ئەمەریکا لەگەڵ ئێران، ترەمپ کوردی وەک لەمپەر لەبەردەم بەرنامەکانی
پێناسەکردوە لەبەر ئەوە هەست بەڕاستیەکی تاڵ دەکەین لە ئەنجامی یەکگرتنی سێ
گۆڕانکاری بنەرەتی یە کە هاتۆتە ئاراوە.
یەکەم/ وەچەرخانی ڕیشەیی سیستەمی جیهانی بەرەی
فرە جەمسەری .
دووەم/ گۆڕانی تێڕوانینی واشنتۆن بۆ ڕۆژهەڵاتی
ناوەڕاست و گۆڕانی ستراتیژی هێزە هەرێمەکان و هەوڵی بەغداد بۆ سەپاندنەوەی
مەرکەزیەتێکی ڕەها.
سێ یەم/ چەق بەستووی سیاسی ناوخۆیی و درزی
نێوان جەمسەرەکانی لە هەرێمی کوردستاندا .
کەواتە هەرێمی کوردستان کە بۆ چەندین دەیەی
ڕابردوو چەترێکی پاراستنی نێودەوڵەتی فراوانی هەبوو، ئێستا لەبەردەم لێواری
مەترسیدایە کەڕەنگە بۆ یەکەمجار مەرگی سیاسی لێبکەوێتەوە، ئەم مەترسیە تەنها
دەرئەنجامی نەخویندنەوەی دروست و تێنەگەیشتنی نوخبەی حوکمڕانە لەو گۆڕانکارییە
گەورانەی کە لە سیستمی جیهانی و هاوکێشەهەرێمەکان ناوخۆیی عێراقدا ڕوودەدەن .
دەردەکەوێت پارێزبەندییە نێو دەوڵەتیەکانی پێشوو بۆ هەرێمی کوردستان خەریکە
دەپوکێتەوە، ڕۆژئاوا چیتر ئامادەنییە بەهەمان نەفەس ساڵانی پێشوو تێچووی پاراستنی
هەرێمێک بگرێتە ئەستۆ کەخۆی لەناوخۆیدا ناتوانێت سەقامگیری و یەکگرتووی بەرهەم
بهێنێت.
لەسایەی ئەم سیستمە نوێیەدا مانەوەی قەوارەی
هەرێم چیتر پابەندنییە بە بەها ئەخلاقیە نێودەوڵەتیەکان، کەزیاتر لیبراڵەکان گرنگی
پێدەدەن بەڵکو ڕاستەوخۆ وابەستەیە بەتوانای کورد بۆ چارەسەرکردنی کێشە
ناوخۆییەکانی و گونجاندنی خۆی لەگەڵ واقیعی نوێی هێز لەناوچەکەدا.
لەنێوەندی ئەم گۆڕانکارییەدا (تۆم باراک) وەک
ئەندازیارێکی کاریگەرو خاوەن دیدگایەکی هاوشێوەی (کیسنجەر) بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوڕاست
دەرکەوێت . باراک داکۆکی کارێکی سەرسەختی پاراستنی سەروەری دەوڵەتە نەتەوەیەکان و
چەسپاندنی مەرکەزیەتە، بەوپێیە ئەم مۆدیلە گونجاوترین ڕێگەیە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی
ئاڵۆزییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست . ئەم تێڕوانینە هاوتەریبە لەگەڵ پراکماتیزمی
بازرگانی ترەمپ کە تێیدا پەیوەندییە نێودەوڵەتیەکان لەسەر بنەمای تێچوو دەسکەوت
هەڵدەسەنگێنرێن.
باراک لەسەردانەکەیدا بۆ هەولێر پەیامی ئامادەی
واشنتۆن بۆ گێڕانەوەی ڕۆڵی نێوەندگیر لە نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵ
گەیاند بە تایبەتی بۆ چارەسەرکردنی مەلەفی ئاڵۆزی و وزە و نەوت. کەواتە هەرێم
ئەگەر نەتوانێت وەک یەکەیەکی سیاسی یەکگرتوو کاریگەری خۆی ڕێکبخات لەدیدی
واشنتۆنەوە لە هاوبەشێکی ستراتیژییەوە دەبێتە بارگرانییەکی سیاسی.
گوتاری نوێی واشنتۆن بەرامبەر کابینەی عەلی
زەیدی کە لەسەر سێ پایە وەستاوە:
١-قۆرخ کردنی چەک لەدەستی دەوڵەتدا.
٢- قووڵکردنەوەی هاوبەشی ئابووری لەگەڵ
ئەمەریکا.
٣- پشتگیری کردنی مۆدێلی عێراقێکی فیدراڵی
یەکگرتوو، بەمەرجی بەهێزبوونی دامەزراوەکانی بەغدا.
لەڕەهەندی نێودەوڵەتیشەوە گۆڕانکاری گەورە
بەسەر نوێنەرایەتی واشنتۆن پایتەخت بڕیار دەرەکانداهاتووە، لەسایەی عەقڵیەتی سیاسی
ترامپنیزم و تێڕوانینی کەسایەتییەکاربەڕێکەرەکانی وەک باراک ، ئەمەریکا هیچ
بەرژەوەندییەکی ستراتیژی تێدا نابینێت بەرگری لە دووئیدارەی بچووک و لاوازو ناتەبا
بکات بە پێچەوانەوە لەپێناو پاراستنی بەرژەوەندییە وزەیی و ئەمنیەکانی هانی بەغداد
دەدات بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکەو سەپاندنی سەروەری دەوڵەت بەسەر ئەوناوچانەی
کەتووشی بۆشایی سیاسی بوون.
قەوارەی هەرێم لەنێوان چەکوشی بەغداو نەمانی
چەتری ئەمەریکی چی بەسەر دێت؟
لەکاتیکدا کاتی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان
لەعێراق و مۆڵەتی یەکخستنەوەی پێشمەرگە نزیک دەبێتەوە، هەرێمی کوردستان لەنێو دوو
بەرداشدایە لەلایەکەوە فشارە ناوخۆییەکانی بەغداد بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی ناوەند
بەسەر دەەوازەکان و بیرەنەوتیەکان چڕبوونەتەوە لەلایەکی تریشەوە بارگرانیەکی
گەورەی دارایی بەهۆی هەڵئاوسانی پێشینەی کەرتی سەربازی و ئەمنیەوە بەرەو ڕووی
هەرێم بوونەتەوە.
چاودێران ترسی ئەوەیان هەیە کە هاوشیوەی ئەوەی
بەسەر هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) هات، کاتێک ئەمەریکا لەچەند وێشتگەیەکدا
بەتەنیا بەجێ هێشت، بەسەر هەرێمی کوردستانیشدا بێت.
هەنگاوەکانی بەغدا بۆ سەپاندنی یاسای ناوەند
(عەلی زەیدی) سەرۆک وەزیرانی عێراق بە دروشمی (( گێڕانەوەی سەروەری )) دەیەوێت
لەڕێگەی سیستمی ((ئەسیکۆدا))وە دەروازە سنوریەکان لەژێر دەستی هەرێم دەربهێنێت و
بە پاساوی پاراستنیش هێز بنرێتە سەربیرە نەوتەکانی کوردستان.
فشاری سیاسی دەسەڵاتی شیعەکان کە دەڵین پیویستە
پێشمەرگەش وەک حەشدی شەعبی لێکبدرێتەوە، ئەمەش زەنگیکی مەترسیدارە بۆ ژێر خستنە
دەستی پێشمەرگە لەلایەن بەغداوە. چاوەروان دەکرێت دادگای فیدرالی لەڕێگەی فشارە
یاساییەکانیەوە شەرعیەت لە حکومەتی کار بەڕێکەری هەرێم بسێنێتەوە، ئەمەش دەرفەت
دەداتە بەغداد کە ڕاستەوخۆ جیاواز مامەڵە لەگەڵ پارێزگاکانی هەرێمدا بکات.
سەردانە فەرمیەکەی عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی
عێراق بۆ ئەمەریکا و زنجیرە دیدارە باڵاکانی لەگەڵ دۆناڵدترەمپ سەرۆکی ئەمەریکا و
سەرکردە ئەمنی و داراییەکانی واشنتۆن قۆناغێکی نوێی مێژوویی ناوچەکەو
پەیوەندییەکانی نێوان بەغداد و واشنتۆن دەستپێکرد.
ئەم سەردانە هاوکاتە لەگەڵ گۆڕانکاری جەوهەری
لەهاوکێشەی وردوتێکشکاندنی هەژموونی ئێران.
لەباسەکانی کۆبونەوەکانی سەرۆکی ئەمەریکا و
عەلی زەیدی ، دۆسیەی ئەمنی و کۆتایی هێنان بە گروپە چەکدارەکان، دەبێت بەغداد
سەروەری خۆی بسەپێنێت و گروپەچەکدارەکان چەک بکات.
زەیدی جەختی لەچاکسازی گشتگیر لە کەرتی (بانکی
و دڵنیایی و باج و گومرک و بنەبڕکردنی سەرچاوەکانی گەندەڵی و بوونی چەک لەدەست
دەوڵەتدا) کردەوە.
دەربارەی پرسی هەرێمی کوردستان، زەیدی جەختی
کردەوە کەهیچ جیاوازیەک لەنێوان پارێزگاکانی عێراق ناکات و کوردستان بەشێکی گرنگی
وڵاتەکەیە (( ترەمپیش ووتی ئێمە مامەڵە لەگەڵ حکومەتی عێراقدا دەکەین)).
تۆم باراک سەردانەکەی عەلی زەیدی بۆ ئەمەریکا و
کۆبونەوەی لەگەڵ سەرۆک ترەمپ بە ((خاڵی وەرچەرخانی مێژوویی)) ناوبردو ڕایگەیاند ،
پەیوەندیەکانی واشنتۆن و بەغداد لە چوارچێوەی ئەمنی تەسکەوە دەچێتە قۆناغێکی نوێی
وەبەرهێنان و بازرگانی ، عێراق بەهۆی پێگەی جوگرافییەکەیەوە دەبێتە پردی بەستنەوەی
(کەنداو و تورکیا و سوریا و ئوردن و ئاسیای ناوەراست و بەلکان)و بوژانەوەی عێراق
واتە سەقامگیری تەواوی ناوچەکە. لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستانیش ، پارتی دیموکراتی
کوردستان دوای بەدەستهێنانی زۆرینەی کورسیەکان لە هەڵبژاردنی ساڵی (٢٠٢٤) دا
کەوتووەتە ناو جۆرێک لەکورت هێنانی ترسناک لە هەڵسەنگاندنی هێزدا، ئەم تێڕوانینە
گوزارشت لە دابڕانیکی گەورە لەئاستی هاوکێشەنوێیەکان و گۆڕانی سروشتی ململانێکان دەکات.
پارتی لە خوێندنەوەی پێگەی ئیستای یەکێتی تووشی هەڵەی نێگەیشتن بوو، چونکە تەنها
رکابەرێکی سیاسی نییە، بەژمارەی کورسی مامەڵەی ڕەهای لەگەڵ بکرێت، بەڵکو فاکتەرێکە کەخاوەن هێزی
چەکدارو جوگرافیای سیاسی دیاریکراوە، پەیوەندیەکی کاریگەری هەیە لەگەڵ ناوەندی
بریار لە بەغداد هێزە ئەقلیمیەکان و نێودەوڵەتیەکان، بەرزکردنەوەی سەقفی
داواکاریەکان و بەکارهێنانی بەغدا وەک فشار، ئەمەش چەق بەستوی سیاسی و پاشەکشەی
سیاسی هەرێمی کوردستانی هێنایە کایەوە. ((ئەمەش کاریگەری
هەبوو لەوەی ڕەهەندی هەرێمی و پەیوەندییەکان لەگەڵ ناوەندە گۆڕانیان بەسەردا
بێت)).
لەهەمانکاتە یەکیتی لەسەر بنەمای بەرزکردنەوەی
سەقفی داواکارییەکانی و پەنابردن بۆ بەغداد وەک کارتێکی فشار بەرامبەر پارتی
داڕشتووە، وایزانی دەتوانێت هاوسەنگی هێز لەناوخۆیی بگۆڕێت و پارتی ناچار بکات
پاشەکشەبکات.
بەڵام ئەم تێڕوانینە لەڕوانگەیەکی زانستیەوە
تووشی جۆرێک لە هەڵەی سیاسی بووە ، چونکە هێزەمەرکەزیەکان تەنیا وەک ئامرازێکی
تاکتیکی مامەڵە لەگەڵ لایەنەکوردەکان دەکەن بۆ لاوازکردنی یەکپارچەی هەرێم و
لێدانی بنەمای فیدرالیزم ، ئەم ئاڕاستەیە قەوارەی هەرێم بەرەو پەککەوتن و مەرگی
سیاسی ڕاپێچ دەکات و پێگەی دەستوری و مێژووی گەلی کورد لە عێراقدا دەبنە قوربانی
سیاسی ئەم حیزبانە.
سەرباری ئەم هەموو قەیرانە قووڵانە و ئەم هەموو
مەترسیانەش هێشتا دەسەڵاتی کوردی بەخۆیاندا نەهاتوون و نایانەوێ یەک هەنگاو
بەرەوچارەسەری ئەم هەموو قەیرانە بنێن.
نایانەوێ هیچ ئاوڕێک لە میللەت و ئازاری
خەڵکەکەیان بدەنەوە، بەڵکو نایانەوێ عاقلانەتر گۆڕانکاری ناوچەکە بخوێنەوەو
دورخستنەوەی هەرێم لەوبارودۆخەی ناوچەکەی گرتووەتەوە.
بێگومان ڕۆیشتنی هێزەکانی ئەمەریکا و
بەریتانیاو فەرەنساو ئەڵمانیا لەهەرێم ڕۆژێکی ڕەشی بەدواوەبێت ، دوورنیە ڕۆیشتنی
کۆنسوڵگەرییەکانیشی بەدواوە بێت.
ئەوەتا ئەمەریکا چەتری پارێزگاری هەرێمی
پێچایەوە، پاش ماوەیەکی تر سەربازی کوردستان ناهێڵێ ، تورکیاش ئێستا گێڕەکەی
گۆڕییوە بەلای دەوڵەتی عێراق و خەریکی دامەزراندنی پەیوەندییەکی ستراتیژییە لەگەڵ
حکومەتی عێراق ، ئەمەش هەمان خیانەتەکەی شای ئێرانمان بیردەخاتەوە، کاتێک لەپێناو
سنوری ئاوی شەتولعەرب قوربانی بەشۆڕشی کورد دا.
بەداخەوە ئێستا هەمان ڕێکەوتنی جەزائیر دووبارە
دەبێتەوە لەسەر دەستی ئوردوگان و تۆم باراک و عەلی زەیدی و سەرکردایەتی هەرێمیش هیچ
پەندێکی لە نسکۆی شۆڕشی ئەیلول وەرنەگرت.
هەرێمی کوردستان لەقۆناغی ئێستادا ڕووبەڕووی
دارزانێکی ڕێکخراوی فرە ڕەهەندی بووەتەوە، بەڵکو گەیشتۆتە داڕمانی پێکهاتەی سیاسی
و ئابووری.
ئەم دۆخە نەخوازراوە ئەنجامی کەڵەکە بوونی
ساڵانێکی درێژی ململانێی سیاسی و بێ ئومێدی لە گۆڕانکاری و شکستی هێزە
ئۆپۆزسیۆنەکان و باڵادەستبوونی بەرژەوەندی شەخسی و حیزبی بەسەر بەرژەوەندی گشتیدا
، دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان بەهۆی نەبوونی ژێرخانی جیۆپۆلتیکی و سەربازی یەکگرتوو،
لەسەر پردێکی باریکی ململانێکاندا دەگوزرێت. دەرئەنجامەکەی تەنها لاوازبوونی
حوکمڕانی نابێت، بەڵکو چوونە ناوقۆناغێکی نوێی ئاشبەتاڵی سیاسی و داڕمانی تێکڕای
کیانی هەرێم دەبێت.