چۆن قودسیەتی ئاین لە دینبازەکان بپارێزین؟
6/25/2026 12:25:00 PM
لوقمان مستەفا صاڵح
ئاین : لە ژیانی مرۆڤدا تەنها کۆمەڵێک ڕێسای پەڕستش نییە، بەڵکوو سیستەمێکی ئەخلاقی، کۆمەڵایەتی و ڕۆحییە کە کاریگەری لەسەر هەڵسوکەوت و بیرکردنەوەی تاکەکان هەیە.
دینباز : بریتییە لە تاکێک کە ناسنامەی فکری، ڕۆحی و ڕەفتاریی خۆی بە باوەڕ و بەها دینییەکانەوە گرێ دەدات و هەوڵ دەدات ئەو بەهایانە لە ژیانی تایبەت و کۆمەڵایەتی خۆیدا جێبەجێ بکات.
بەڵام لە زۆر کاتدا، هەڵسوکەوتی هەندێک لە دینبازان دەبێتە هۆی لاوازبوونی وێنەی ئاین و گومان لە قودسییەت و پیرۆزییەکەی. لێرەدا پرسیارێکی گرنگ دروست دەبێت: چۆن دەتوانرێت قودسیەتی ئاین لە هەڵە و کەموکوڕیی دینبازان بپارێزرێت؟
یەکەم: جیاکردنەوەی نێوان ئاین و دینباز
یەکێک لە گرنگترین بنەماکان ئەوەیە کە ئاین و دینباز یەک شت نین. ئاین بریتییە لە بنەما و دەقە پیرۆزەکان، بەڵام دینباز مرۆڤێکی هەڵەکارە کە دەتوانێت هەڵە بکات. بۆیە نابێت هەڵسوکەوتی تاکێک بە پێوانەی ڕاستی یان نادروستی ئاین بژمێردرێت.
دووەم: ڕەخنە لە دینباز، نەک لە ئاین
لە کاتێکدا دینبازێک بە ناوی ئاینەوە هەڵە دەکات، ڕەخنەگرتن لە کردارەکەی مافێکی سروشتی و کۆمەڵایەتییە. بەڵام پێویستە جیاوازی لەنێوان ڕەخنەی کردار و هێرش بۆ سەر بنەمای ئاین بکرێت. ئەم جیاوازییە یارمەتی دەدات قودسیەتی ئاین بپارێزرێت و هەروەها هەڵەش ئاشکرا بکرێت.
سێیەم: بڵاوکردنەوەی کولتووری خود-ڕەخنە
کۆمەڵگەی دینی پێویستە توانای خۆ-ڕەخنەی هەبێت. ئەو کاتەی دینبازان هەڵەکان دانپێدەنێن و هەوڵی چاککردنەوەیان دەدەن، متمانەی خەڵک بە ئاین زیاتر دەبێت. بەرگری لە هەڵەکان بە ناوی پاراستنی ئاین، لە ڕاستیدا زیانی بە ئاین دەگەیەنێت.
چوارەم: گەڕانەوە بۆ جوهەری ئاین
قودسیەتی ئاین زیاتر بە دادپەروەری، ڕاستگۆیی، میهرەبانی و بەرپرسیارییەوە دەپارێزرێت تا بە دروشم و بانگەواز. هەر کاتێک دینبازان ئەم بەهایانە لە ژیانی ڕۆژانەدا جێبەجێ بکەن، وێنەی ئاین لەلایەن خەڵکەوە جوانتر دەبینرێت.
پێنجەم: ڕۆڵی زانایان و ڕۆشنبیران
زانایان و ڕۆشنبیرانی دینی پێویستە بە شێوەیەکی ئازاد و بەرپرسانە لە ئاست هەڵە و لادانەکان بوەستنەوە. بێدەنگی لە بەرامبەر هەڵەکان زۆرجار دەبێتە هۆی ئەوەی خەڵک هەموو ئاینەکە بە هەمان چاو ببینن.
شەشەم: بەرپرسیاری یاسایی دینبازان و پاراستنی قودسیەتی ئاین
یەکێک لە هۆکارەکانی لاوازبوونی متمانەی خەڵک بە دامەزراوە دینییەکان ئەوەیە کە هەندێک جار هەندێک دینباز بە ناوی ئاینەوە هەڵسوکەوتێکی نایاسایی یان نائەخلاقی ئەنجام دەدەن. لەو بارەیەدا، پاراستنی قودسیەتی ئاین بە شاراوەکردنی هەڵە و تاوانەکان ناکرێت، بەڵکوو بە جێبەجێکردنی یاسا بەرامبەر هەمووان دەکرێت.
بنەمای “حاکمیەتی یاسا” پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە هەموو هاووڵاتیان، بەبێ جیاوازی، لەژێر دەسەڵاتی یاسادان. بۆیە ئەگەر کەسێکی دینی تاوانێکی دارایی، کارگێڕی، گەندەڵی یان هەر تاوانێکی تر ئەنجام بدات، دەبێت وەک هەر هاووڵاتییەکی تر بەرپرسیاری یاسایی هەبێت و سزای یاسایی وەربگرێت.
لە ڕوانگەی فەلسەفییەوە، سزادانی تاوانبارە دینبازەکان هێرش نییە بۆ سەر ئاین؛ بەڵکوو پاراستنی پیرۆزیی ئاینە لە بەکارهێنانی ناوی ئاین بۆ مەبەستی کەسی یان بۆ شاردنەوەی تاوان. زۆرێک لە بیرمەندانی ئیسلامی هاوچەرخ وەک محمد ئەرکون و عەبدولکەریم سروش جەختیان لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە نابێت ڕەفتاری مرۆڤە دینییەکان بە ئاین خۆی تێکەڵ بکرێت.
بۆیە لە دەوڵەتی دامەزراوەیی و یاساییدا، پاراستنی قودسیەتی ئاین لە ڕێگای دەرخستنی ڕاستی، دادپەروەری و سزادانی تاوانبارانەوە بەدەست دێت، نەک لە ڕێگای بەرگری کردن لە کەسایەتییەکان.
بۆیە پاراستنی قودسیەتی ئاین بە مانای پاراستنی هەڵەی دینبازان نییە، بەڵکوو بە مانای جیاکردنەوەی نێوان پیرۆزیی بنەماکان و کەموکوڕیی مرۆڤەکانە. ئەو کاتەی ئاین بە بەها و بنەماکانی خۆی بناسرێت، نەک بە هەڵسوکەوتی هەموو دینبازێک، قودسییەتەکەی دەپارێزرێت و متمانەی کۆمەڵگەش بەردەوام دەبێت.