پرسی کورد لە بەردەم هەڵە ستراتیژییەکاندا
5/23/2026 1:15:00 PM
لوقمان مستەفا صاڵح
لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا، پرسی کورد بووەتە یەکێک لە گرنگترین بابەتە سیاسی و نەتەوەییەکانی ناوچەکە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، زۆرجار هەڵە ستراتیژییەکان و هەڵسەنگاندنی نادرووستی هەلومەرجەکان، بوونەتە هۆی لەدەستدانی دەرفەتە مێژووییەکان. ئەم هەڵانە تەنها کاریگەریان لەسەر ئاستی سیاسی نەبووە، بەڵکو شوێنی خۆیان لەسەر یەکگرتوویی کۆمەڵگا، ئابووری و پەیوەندییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکانیش هێشتووەتەوە.
مێژووی سیاسیی کورد پڕە لە قۆناغی هەستیار و چارەنووسساز. یەکێک لە دیارترین نموونەکان، ڕێككەوتنامەی جەزائیر 1975 بوو؛ کاتێک ڕێککەوتنی نێوان صدام حسين و محمد رضا بهلوي بووە هۆی لەدەستدانی پشتگیری دەرەکی بۆ شۆڕشی کوردی. ئەو ڕووداوە بە ڕوونی نیشانی دا کە پشتبەستن بە هێزە دەرەکییەکان بەبێ بنیاتنانی هێزی ناوخۆیی، دەتوانێت ببێتە مەترسییەکی گەورە.
دوای ڕاپەڕینی ساڵی 1991، کورد توانی دەسەڵاتێکی ناوخۆیی درووست بکات و هەرێمی کوردستان وەک ئەزموونێکی نوێی سیاسی سەرهەڵبدات. بەڵام ئەو دەرفەتە مێژووییەش بە تەواوی لە خزمەتی بنیادنانێکی یەکگرتوو دانەما، چونکە ناکۆکییە حزبییەکان و ملمالنێی دەسەڵات لە ناوخۆدا، لە ساڵانی 1994 ـ 1998 گەیشتنە شەڕی ناوخۆیی. زۆرێک لە چاودێران ئەو قۆناغە بە یەکێک لە خراپترین هەڵە ستراتیژییەکانی مێژووی نوێی کورد دەزانن، چونکە ناکۆکیی ناوخۆیی زۆرجار زیاتر لە دوژمنی دەرەکی زیان دەگەیەنێت.
لە دوای 2003 و ڕووخانی ڕژێمی بەعس، کورد بووە بە بەشێکی گرنگ لە هاوکێشەی سیاسیی عێراق و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا درووست کرد. ئەو قۆناغە هەلێکی گەورەی بۆ هەرێمی کوردستان ڕەخساند، بەڵام هەمان کات پێویستی بە ستراتیژییەکی درێژخایەن و هەڵسەنگاندنی وردی هاوسەنگی هێزە ناوچەییەکان هەبوو.
ئەم بابەتە بە ڕوونی لە ڕیفراندۆمی 2017 Kurdistan independence referendum دەردەکەوێت. هەرچەندە ڕیفراندۆمەکە هەستێکی نەتەوەیی و مێژوویی بەهێزی هەبوو، بەڵام هەندێک لە شارەزایانی سیاسی پێیان وابوو کە هەلومەرجی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بە تەواوی بۆی ئامادە نەبوو. دواتر، گۆڕانکارییە خێرا سیاسی و سەربازییەکان نیشانیان دا کە لە سیاسی نێودەوڵەتیدا، هەست و ئارەزوو بە تەنها ناتوانن جێگای ژمێریاری ستراتیژی بگرنەوە.
ئەمڕۆش کورد لە بەردەم هەمان تاقیکردنەوەدایە؛ نێوان درووستکردنی ستراتیژییەکی واقیعی و دووبارەکردنەوەی هەڵەکانی ڕابردوو. ئەزموونی مێژوو دەڵێت: “هیچ هاوپەیمانێکی هەمیشەیی نییە، بەڵکو بەرژەوەندی هەمیشەیە.” هەر بۆیە، چارەسەری ڕاستەقینە بۆ پرسی کورد تەنها لە یەکگرتوویی ناوخۆیی، درووستکردنی دامەزراوەی بەهێز و تێگەیشتنێکی قوڵ لە گۆڕانکارییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکاندا دەبینرێت.
لە کۆتاییدا، پرسی کورد پێویستی بە ستراتیژییەکی درێژخایەن هەیە، نەک بڕیارە هەستیار و کاتییەکان. نەتەوەیەک کە دەیەوێت شوێنی خۆی لە ناو هاوکێشەکانی ناوچەدا بپارێزێت، دەبێت یەکەم جار لە ناوخۆدا بنەمای یەکگرتوویی و بیرکردنەوەی ستراتیژیی دامەزرێنێت.