لە "ڕوانگە"وە بۆ "گۆڕان": دیالەکتیستیکی چەقبەستوویی سیاسی و سەرهەڵدانی بزووتنەوە نوێخوازەکان لە باشووری کوردستان
11:25 - 26/07/2026
مێژووی هاوچەرخی
باشووری کوردستان هەمیشە لەژێر کاریگەریی هەڵبەز و دابەزی ڕووداوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکاندا
بووە. لە تێڕوانینێکی شیکاریی مێژووییدا، دەرکەوتنی بزووتنەوە نوێخواز و ڕێپێنەدراوەکان
نەک تەنها ئارەزوویەک بووە بۆ گۆڕانکاری، بەڵکو وەکو زەرورەتێکی مێژوویی بۆ ڕزگاربوون
لە گێژاوی چەقبەستوویی دەربڕدراوە.
بزووتنەوەی ڕوانگە:
ڕاشڵەکاندنی کۆمەڵایەتی و ڕووناکبیری
ئەگەر بگەڕێینەوە
بۆ مێژووی کۆتایی شەستەکانی سەدەی ڕابردوو تا سەرەتای ساڵانی حەفتاکان (بەتایبەت قۆناغی
نێوان ١٩٦٤ بۆ ١٩٧٠)، باشووری کوردستان لە ئەنجامی ململانێی توندی نێوان دوو باڵی
جەلالیزم و مەلاییزمدا، تووشی چەقبەستووییەکی قووڵی سیاسی و کۆمەڵایەتی ببوەوە.
لەم دۆخە خەستەنگەرەدا،
دەستەیەک لە ڕۆشنبیران و ئازادیخوازانی کوردستان—لەوانە: شێرکۆ بێکەس، ڕەوانشاد جەمال
نەبەز، و لەتیف هەڵمەت—بزووتنەوەی **"ڕوانگە"**یان دامەزراند. ئەم
بزووتنەوەیە وەرچەرخانێکی گەورە بوو لە ئەدەبیات و تایبەت لە شیعری کوردیدا، کە
توانی چەقبەستوویی کۆمەڵایەتی بشڵەقێنێت و بێتە مەیدانی پشتیوانیکردنی ژنان و
پاراستنی مافی ئازادییە تاکەکەسییەکان.
روانگە لە
سلێمانییەوە گەشەی کرد و تەواوی شارەکانی وەک کفری، کەرکووک و هەولێری گرتەوە. بەڵام
لەبەر ئەوەی بەها نەریتییەکانی دەسەڵاتی خستبووە ژێر پرسیارەوە، زوو کەوتە بەر هێرشی
هێزە کۆنەپەرستەکان؛ تا ئەو ئاستەی لە ڕێگەی هاندانی هەندێک لە مەلاکانەوە فتوای
کوشتنی شێرکۆ بێکەسیان دەرکرد.
سەرهەڵدانی
بزووتنەوەی گۆڕان: زەرورەتی مێژوویی و هەڕەشە بۆ سەر هاوسەنگیی ناوچەیی
هێنانەپێشەوەی
ئەزموونی "ڕوانگە" بۆ لەگەڵدا بەراوردکردنی قۆناغی پاش ساڵی ٢٠٠٥ـە. دوای
ساڵی ٢٠٠٥، باشووری کوردستان دیسانەوە کەوتەوە ناو هەمان خولی چەقبەستوویی سیاسی،
سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی، و بەرتەسکبوونەوەی ئازادییە گشتییەکان. لەم دۆخە هەستیارەدا،
جارێکی تر زەرورەتێکی مێژوویی هاتە کایەوە بۆ دروستبوونی بزووتنەوەیەکی نوێ بە فۆرمێکی
سیاسی، تا هەرێم لە مەترسیی داڕمان و چەقبەستوویی ڕزگار بکات.
لێرەوە جەمەوەر
و بەشێکی زۆر لە جەماوەر پشتیوانیی **"بزووتنەوەی گۆڕان"**یان کرد. ئەم
بزووتنەوەیە وەک پڕۆژەیەکی ئەخلاقی، نیشتمانی، کوردستانی و چاکسازیخوازی بە ڕێبەرایەتیی
نەوشیروان مستەفا (ئەندازیاری ڕاپەڕین و نووسەر و شۆڕشگێڕ) هاتە کایەوە. گۆڕان بووە
جێگەی ئومێدی خەڵک، بەڵام هاوکات بێئومێدی و ترسێکی گەورەی لەلای هێزە ئۆپۆزسیۆننەویستە
دەسەڵاتدارەکان و هێزە ئیقلیمییەکان دروست کرد.
پرسیارە شیکارییەکە
لێرەدا ئەوەیە: ئایا چ ژێرخانێک وایکرد نەک تەنها هێزە کلاسیکییەکانی ناوخۆ، بەڵکو
دەسەڵاتە ئیقلیمییەکانیش دژایەتیی توندی بزووتنەوەی گۆڕان بکەن؟
بەپێی خوێندنەوە
جیۆپۆلیتیکییەکان، بزووتنەوەی گۆڕان کاری لەسەر دەستکارییکردنی ئەو نەخشە مێژوویی
و هاوسەنگییە سیاسییە دەکرد کە لە پەیماننامەکانی وەک سەعدئاباد و ئەرزڕۆمەوە بۆ
ناوچەکە کێشرابوون. ئەم ستراتیژە بۆ دەوڵەتە هەژموونگەرەکانی ناوچەکە (سەفەوی و سەلجوقیی
نوێ) قابیلی قبووڵ نەبوو.
دەسەڵاتە
ناوچەیی و دەستەگەرییەکان بە هاوبەشی هەوڵی لاوازکردنی ئەم بزووتنەوەیەیاندا لە ڕێگەی:
دەستکاریکردن
و ساختەکاری لە دەنگەکانی هەڵبژاردنی ٢٠٠٩.
پەیڕەوکردنی
سیاسەتی نان بڕین و گوشاری ئابووری.
هەڕەشەکردن،
بەدواداچوونی ئەمنی و زیندانیکردنی هەڵسوڕاوانی بزووتنەوەکە.
ئەزموونی مێژوویی
باشووری کوردستان سەلماندوویەتی کە هەر بزووتنەوەیەکی سیاسی یان کۆمەڵایەتی کە بێتە
مەیدان و هەڕەشە لە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی ئەنقەرە و تاران و دەسەڵاتە نەریتییەکانی
ناوخۆ بکات، بە خێرایی تووشی گوشاری گشتگیر دەکرێت تا چاڵاکیەکانی پەکبخرێت و بنێردرێتە
ناو لاپەڕەکانی مێژووەوە. بەڵام بیرۆکەی نوێگەری و ڕزگاربوون لە چەقبەستوویی، هەمیشە
وەک بزوێنەرێکی مێژوویی لە ویژدانی کۆمەڵگەدا زیندوو دەمێنێتەوە.