140 ئایا مردوو زیندوو دەبێتەوە؟
12/10/2022 3:16:00 PM
شوان داودی
سەرەتا ی هەفتەی رابردوو سەردانی شاری بەغدام
کرد و چەند ڕۆژێک مامەوە ، ئەبدەیەتی پەیوەندیەکانم کردەوە ژمارەیە زۆر لە هاوڕێ و دۆستەکانم لە هەموو پێکهاتەکان بەسەر
کردوە ..
هاوکات بە چاوی موشتەرییەوە پرسیارم دەکردو ڕۆژانە
چاودێرێ ڕۆژنامەکانی بەغدام دەکرد ، ئەوەی سەرنجی ڕاکێشام تەنها لە ماوی 48 کاتژمێردا
و لە ڕۆژانی 5و 6 ی مانگدا سێ لە ڕۆژنامە
دیارەکانی بەغدا لە ڕووپەڕی لاپەڕە یەکیاندا و بە بایەخەوە گرنگیان بە پرسی کارا
کردنەوەی مادەی 140 داوە بەڵام بە نەفەسی جیاواز ...
* ڕۆژنامەی(
العالم ) لە ژمارە 3041ی ڕۆژی دووشەممە 5 کانونی یەکەمی 2022 بە مانشیتی ( المادة
140 .. لغم دستوري كفيل باحالة مناطق عراقية إلى جحيم) ڕۆژنامەکەی کردۆتەوە .
* ڕۆژنامەی ( کل
الاخبار) لە ژمارە3092ی رۆژی دووشەممە 5
کانونی یەکەمی 2022 بە هەمان شێوە لە ڕوپەری
لاپەڕە یەک و بە مانشێتی ( ضرورة إجراء استفتاء شعبي ... احتدم الجدل بعد الإعلان عن تشكيل لجنة لتفعيل مادة 140) راپۆرتە
هەواڵێک بڵاوکراوەتەوە .
* ڕۆژنامەی(
الصباح ) ي نزيك لەحکومەت کە لە لایەن تۆڕی ڕاگەیاندنی عێراقیەوە پەخش دەکرێت لە
ژمارە 5560 ی ڕۆژی سێشەممە 6ی کانونی یەکەم 2022 لە لاپەڕە یەک بابەتێکی بڵاو کردۆتەوە لە ژێر تایتڵی( قبول كردي و غضب عربي
و تركماني ...المادة 140 تستيقظ بعد سبات .. ترحيب و تحذير واتهام ).
ئەمەش دوای ئەوە دێت کە لە وەرەقەی پێکهێنانی
هاوپەیمانی ئیدارەی دەوڵەت و لە کارنامەی حکومەتی سودانیدا کاراکردنەوە و جێبەجێکردنی
مادەی 140 جێگیر کراوە و لە دواکۆبونەوەی هێز و لایەنە سیاسیە پێکهێنەرەکانی هاوپەیمانی
ئیدارەی دەوڵەت و حکومەتەکەی سودانی بەئامادەبوونی خودی سەرۆکی حکومەت لە ماڵەکەی
تاڵەبانی لەبەغدا بڕیاری ئەوەدرا کارکردنەوەی مادەی 140 بڕواتە بواری جێبەجێکردنەوە
و لیژنەی بۆ پێکبهێنرێت و لە پرۆژە یاسای بودجەدا ،بودجەی تایبەتی بۆ تەرخان بکرێت
.
ئەوەی لای بەندە مایەی هەڵوەستەو جێی تێڕامانە
هەرسێ پێکهاتەی کورد و عەرەبی سونە و تورکمانیش بە هەمان نەفەسی سەردەمی نوسینەوەی
مادەکە بیر دەکەنەوە لە کاتێکدا عێراقی ئێستا
و هەرێمی کوردستانی ئێستا و کەرکوکی ئێستا بەراورد بە عێراقی ئەو کات و هەرێمی
کوردستانی ئەو کات و کەرکوکی ئەوکات زۆر گۆڕاون
و هاوکێشە سیاسیەکان گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا
هاتووە ! .
لێرەدا نامەوێ لەسەر بۆچونی عەرەب و تورکمان
بووەستم ئەوەی مەبەستمە تەنها لە سەر دۆخی کورد هەڵوەستەیەک دەکەم .
وەک کوردێک پێم سەیرە دوای 18ساڵ لە شکستی مادەیەکی
دەستوری کە بە ئیفلیجی لە دایک بوو ، بریار وابوو لە ماوەی تەنها 2 ساڵدا جێبەجێ
بکرێ ، بە پێچەوانەوە لەو ماوەیەدا گیانی سپارد ، جارێکی تر بگەڕێیتەوە چوارگۆشەی یەکەم و بە دەسکەوتی بزانی و بەسەرکەوتن بفرۆشرێتەوە
بە کوردی بەشمەینەتی کەرکووک و ئەو ناوچانە .
لە کاتێکدا دەوڵەتی عێراق دەڵەمە بوو ، حکومەت
لاواز بوو ، سوننەی عەرەب لەدۆخی شکست و پاشکشەدا بوو ، تورکمان چونکە لەسەر داوای
تورکیا نەبوونە بەشێک لەپرۆسەی ئازادی عێراق لە دۆخی بەرگری لە وجودی خۆیدا بوو ، لە بەرامبەردا کورد زۆر کارتی بەهێزی
هەبوو هەرێمی کوردستان لە ترۆپکی بەهێزیدا بوو ، بەشێک بوو لە پرۆسەی ئازادی عێراق
و هێزەکانی ڕێکخراو بوون و نێوان هێزە سیاسیەکانی باش بوو ، مام جەلال سەرۆک کۆمار
و بارزانی سەرۆکی هەرێم بوو ، زیاتر لە 70پەرلەمانتاری لە یەک فراکسیۆندا هەبوو ،
جێگرانی سەرۆک وەزیران و سەرۆک پەرلەمانی هەبوو وەزارەتی پلان دانان و دەروەو کۆمەڵێ
وەزارەتی تری گرنگی بەدەستەوە بوو ، پشتوانی نێودەوڵەتی زۆر وگەورەی هەبوو ، هێزەکانی ئەمریکاو هاوپەیمانان لە
سەر زەوی بونیان هەبوو ، دەستوەردانی ئێران و تورکیا سنوردار بوو ، زۆرینەی ئەنجومەنی
پارێزگاو سەرۆکی ئەنجومەن و پارێزگاری هەبوو ، لە سەدا 17ی بودجەی عێراقی دەستەبەر
کردبوو لە کۆی 12 پەرلەمانتار 8ی کورد
بوو, هێزی پێشمەرگە لە حەمرین بوو ، تەعریب هەڵدەوەشایەوە ، کوردێکی زۆری شارەکە گەڕابوونەوە
جێ و رێی خۆیان و هەزاران ماڵە عەرەبی هاوردە گەڕێنرابونەوە زێدی خۆیان ، ئەوجاش لە جێبەجێکردنی مادەکە فەشەلەمان هێنا و سەرکەوتوو
نەبووین .
لە ئێستادا هەرێمی کوردستان زۆر لاوازە ، دۆخی هێزە سیاسیە کوردیەکان لە هەرێم و لە بەغداش
زۆر ناکۆک و شڵەژاوە مام جەلال لە بەغدا و لە ژیان نەماوە ، کاک مەسعود ماوەی سەرۆکایەتی
هەرێمی کۆتایی هات ، بودجەی هەرێم لە عێراق
نەماوە ، یا اللە حکومەتی هەرێم خۆی پێ بەرێوە بچێت ، ژمارەی پەرلەمانتارەکانی کەمی
کردوە بۆ خوار 60 و دابەشی 5 فراکسیۆنن ، بەشدارییەکەی لە بەغدا نیمچە تەشریفاتیە
و لەدوای ریفراندۆمەوە ئەو متمانەیەی جارانی لەدەست داوە ، هێزەکانی ئەمریکا وەک
جاران لە سەر زەوی نەماون و پشتوانی نێو دەوڵەتی لاواز بووە و دەستی وڵاتانی ئیقلیمی
ئێران و تورکیا و کەنداویش واڵا تر بووە ، دەوڵەت بە هێز و حکومەت تۆکمە بۆتەوە عەرەبی
سوننە خۆی گرتۆتەوە و دۆخی خۆی لە گەڵ دەوڵەتدا گونجاندوە و تورکمانیش فێری یارییەکە
بووە بە دەنگی بەرز ڕەخنە لە دەوڵەت دەگرێ و هەڕەشەی شەری ناوخۆ دەکات لە ئەگەری هەوڵدان
بۆ گەڕانەوەی دۆخی شارەکە بۆ پێش ئۆکتۆبەری 2017 ، و کوردیش هەموو ناوچە کێشەلەسەرەکانی لە دەست
داوە زیاتر لە 5 ساڵە لە کایەکانی ئیداری و سەربازی و ئەمنی دور خراوەتەوە ، ئەنجومەنی
پارێزگا نەماوە و پارێزگاری لە دەست داوە و ژمارەی پەرلەمانتارەکانی کەرکوکی لە 8
پەرلەمانتارەوە کەمی کردوە بۆ 6 پەرلەمانتار و هێزی پێشمەرگە گەڕاوەتەوە قەرەهەنجیر و شێراوە.. و کۆچی پێچەوانەی کورد بۆ
شارەکانی هەولێر و سلێمانی زیادی کردوە و گەڕانەوەی پرۆسەی تەعریب بە نەرمی دەستی
پێکردۆتەوە ، ئەمانە و کۆمەڵێ بابەتی
تر....
بە بەراوردێکی سەرپێیی لە نێوان هەردوو زەمەنەکەدا
و لە کاتێکدا زۆربەی کارتە بەهێزەکان لە دەست دراون وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێ
داون. دەپرسم لە دۆخێکی وادا چۆن دەتوانرێ
ئەو مادە مردووە زیندوو بکرێتەوە و جێبەجێ بکرێت ؟
پێوست بوو کورد سودی لەو ئەزمونە وەرگرتایە ، ڕەچاوی باری دەرونی کوردی ئەو
ناوچانە کردبا ، وەبەرهێنانی لە فەشەلی ئەو
ماددە دەستوریەدا بکردایە و بەدوای ئەلتەرناتیفی گونجاودا بە مەبەستی چارەسەر بگەڕێت
و خۆی بە دوور بگرێت لە بەرهەم هێنانەوەی فەشەل لەو پرۆسەیە جارێکی تر .
دەستبردن بۆ کارکردنەوەی ئەو مادەیە لەم کات و
ساتەدا کە هیچ ئامادەییەکی بابەتی بۆ نەکراوە ، ئەو پەڕی بێ ئاگایی و بێ باکی بڕیار
بە دەستانی کورد دەردەخات لە دۆخی کەرکوک و ناوچە کێشەلەسەرەکان ، کە لە ئەگەری جێبەجێ
کردنیدا وەک خۆی، ئەگەری لە دەستدانی ئەو
ناوچانە بە کەرکوکیشەوە بە شێوەی دەستوری و یاسایشەوە واتە لە چاڵ نانی یەکجاری
، لە ئەگەری بردنەوەی زۆرترە ، ئەمەش بەڵگەی
ئەوەیە کە کورد هیچ دید و هیچ پرۆژەیەکی بۆ
کەرکوک و ناوچە کێشە لەسەرەکان نیە و نەیتوانیوە خوێندنەوەیەکی دروست بۆ ئەو دۆزە
هەستیارە بکات .. بە کوردیەکەی خۆمان بە پێ خاوسی چۆتە پاقلەکەوە .