دیمانە

كڕوزانەوە و خۆزەلیلكردن.. گفتوگۆ لەگەڵ نوسەر و رۆشنبیر سەردار عەزیز

02:06 - 27/09/2020 365 جار خوێندراوەتەوە

گفتوگۆی: مەعاز فەرحان
 
چوارچێوەی ماف و داخوازیی مرۆڤی كورد وەك هاوڵاتییەكی خاوەن ماف، نەك بچوككراوەتەوە، بەڵكو مافی بەرگری لە خۆكردن و داوای مافیشی لێ سەندراوەتەوە، بەڵام لەسەر چەند ئاستێك دەرفەتێكی "نامۆڕاڵی" خراوەتە بەردەم، ئەویش "داواكردنی مافە بە كڕوزانەوە و زەلیلی".
لەگەڵ نوسەر و رۆشنبیر سەردار عەزیز، لە كافێیەكی سلێمانی كە بەسەر دیارترین شەقامی شارەكەدا دەڕوانێت، بە دەم خواردنەوەی قاوەیەكەوە گفتوگۆی ئەم بابەتە تاڵەمان دەستپێكرد.
بە ئامڕازكردنی خەم و ناڕەزاییەكانی خەڵك، ئێستا لەسەر ئاستی میدیا، سۆشیالمیدیا، ئۆپۆزسیۆن، دەسەڵات، برەوی پێدەدرێت. سەردار عەزیز هەندێك بۆچونی تایبەتی لەسەر ئەم پرسە هەیە.

+: با سەرەتا لەوەوە دەستپێبكەین، ئایا كڕوزانەوە و خۆ زەلیلكردن دیاردەیەكە بەتەنیا لەناو كۆمەڵگەی كوردییدا هەیە یاخود دیاردەیەكی جیهانیە؟
_سەرەتا پێویستە كار لە سەر زەلیلی بكەین وەك چەمكێكی سیاسی ئابوری و پەیوەندیی لە دونیای ئەمڕۆدا. لێرەدا بە كورتی لە سەر دیدی دوو بیرمەند قسە دەكەم، یەكەمیان بیرمەندی فەرەنسی برتران بادی لە گەڵ بیرمەند و چالاكوانی  ئینگلیزی گای ستاندنگ.
با لە دوەمیانەوە دەست پێبكەین. گای كتێبێكی هەیە بە ناوی  precariat پریكارییەت. ئەم چەمكە وەك زۆر چەمكی تر ئاسان نیە وەربگێڕدرێت چونكە پاشخانێكی ئاڵۆزی هەیە. بە گشتی لە لەیەكدانی پریكاریوسی لاتینی لە گەڵ پرۆلیتاریەتدا دروستكراوە.
چەمكی پرۆلیتاریەت لە ئەدەبیاتی سیاسی چەپدا بونی هەبوە و لە ڕێگەی ئەوانەوە هاتوەتە ناو خیتابی سیاسی كوردییەوە. بەڵام بە دەگمەن ئاماژە بە مانا بنەرەتییەكەی دەدرێت كە ئەو كەسەیە كە خاوەن هیچ سەرمایەیەك نیە، هەموو ئەوەی دەتوانێت بۆ دەوڵەت ئەنجامی بدات ئەوەیە كە منداڵ بخاتەوە. لە گەرمیان جۆرێك لە جنێو هەیە بە كەسێك دەڵێن، هەر ئەتوانیت سك پڕ كەیت، هیچی ترت لە دەست نایەت. پێكەوە هەردوو چەمكەكە ئەم چەمكە نوێیەیان دروستكردوە كە مەبەست لێی ئەو كەسەیە كە لە دۆخێكی ئابوری و دەرونی و ئاسایشی وەهادایە كە ناسەقامگیرە.
بۆ ئەوەی بە باشی لە ئەمە تێبگەین، دەبێت كەمێك بە فراوانی قسە بكەین. لە سیستەمی نیولیبرالدا، ئامانج ئەوەیە كە چۆن سەرمایە و قازانج زۆر بكرێت. بۆ بەدیهێنانی ئەم ئامانجە دەبێت كاركەر یان كرێكار، وەهایلێبكرێت بە كەمترین پارە زۆرترین كار بكات. چونكە هەمیشە گلەیی سەرمایەدار ئەوەیە كە بڕێكی زۆر لە داهاتی بۆ كرێ دەڕوات.
لە دەرئەنجامی ئەمەدا جۆرێك لە كرێكار بەرهەمهاتوە كە ماف و ئاسایشی نیە و موچەی كەمە. بەڵام لە سەروی هەموویەوە كاریی هەمیشەیی یان كاری پێرمینەنت نامێنێت و هەموو كرێكاران دەبنە كرێكاری كاتی یان گرێبەست. لەم دۆخەدا كەسەكە هەمیشە ناچارە كە زۆرترین كار بكات بۆ ئەوەی گرێبەستەكەی بۆ نوێبكرێتەوە. كرێكاری خاوەن گرێبەست، مافی پشو یان نەخۆشی یان خانەنشینی نیە. هەموو ئەمانە وەها دەكات كە ئەو هەمیشە لە دۆخێكی ئابوری سەخت و بارێكی دەرونی ناسەقامگیر و فشاردا بژی و ناچاربێت بپارێتەوە.
ڕەگێكی وشەی پریكاریوس لە پرەی یان نوێژەوە هاتووە. نوێژكردن جۆرێكە لە پەیوەندی لە گەڵ بونەوەرێكدا كە توانای مامەڵەی هاوتات لە گەڵیدا نیە. لە ئاینەكاندا مرۆڤ بۆ خوا نوێژ دەكات و دەپارێتەوە، چونكە توانای بە سەر خودادا نیە و خودا دەیەوێت ئەم مرۆڤە كۆیلەی ئەوبێت. كۆیلەبون لە ڕێگای نوێژەوە بەرجەستە دەبێت. بە هەمانشێوە مرۆڤ كاتێك داڕن دەكرێت لە ماف و ئاسایش و دڵنیایی ئەوا دەبێتە كەسێكی ناچاركراو بە پاڕانەوە. گای ستاندینگ ئەم دیاردەیە بە ترسناك ناودەبات و چارەسەرەكەی وەها دەبینێت كە دەبێت داهاتی بنەڕەتی بۆ هەموان هەبێت.
ئێستا با بێینە سەر كتێبەكەی برتراند بادی. بادی سەربە قوتابخانەی ماركسیزمە نوێكانە، بە تایبەتی قوتابخانەی دیپێندینسی. كتێبەكەی ئەو ناوی سەردەمی زەلیلییە le Temps des Humilies بە ڕای ئەو سیستەمی پەیوەندی نێودەوڵەتی لە سەر بنەمای پلەبەندی و نەیەكسانی دروستبووە. لە هەمانكاتدا سیستەمی نێودەوڵەتی خۆی سیستەمێكی ڕۆژئاواییە. ئەو ڕای وەهایە كە دەوڵەت دەستكرد و بەرهەمی ڕۆژئاوایە و ناتوانرێت بگوێزرێتەوە بۆ جێگایەكی تر، هەموو ئەو هەوڵانەش كە دراون لە ماوەی سەدەی ڕابوردودا هەموو دەرئەنجانی شكست بووە. بۆ نمونە عێراق ببینە، پاش سەدەیەك لە تەمەنی تازە بنەمای دەوڵەتی عێراقی نادەوڵەت یان لادەولەیە. بادی بڕوای وەهایە وڵاتانی كرۆك یان بەهێز یان ڕۆژئاوایی لە ڕێگای جیاوازەوە بەردەوام لە هەوڵی زەلیلكردنی وڵاتانی تردان. لای ئەو چەندین شێوازی زەلیلكردنی بونی هەیە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا: لە كتێبەكەیدا چوار جۆر ئاماژە پێدەدات. زەلیلی لە ڕێگای كەمكردنەوەی ستاتۆ، نكولی كردن لە  هاوتابون، دابەزاندن لە گەڵ ناشیرینكردن ستیگمەتایزەیشن.
كەواتە ئەگەر زەلیلی میتۆدێكی بەربڵاوبێت لە ئاستی ئابوری و كۆمەڵایەتی و دەرونی و پەیوەندی نێوان وڵاتاندا، ئەوا دەكرێت بوترێت كە زەلیلی یەكێكە لە جۆرەكانی پەیوەندی دەسەڵاتی. ئەگەر فۆكۆیان بیر لە دەسەڵات و پەیوەند بكەینەوە، ئەوا زەلیلكراو بیدەسەڵات نیە، بەڵكو لە پەیوەندییەكی دەسەڵاتیدا، ڕۆڵی زەلیل دەبینیت. ئەم زەلیلیەی ئەو دەبێتە هۆكاری باڵادەستبونی ئەوی تر.

+هەرچەندە كڕوزانەوە و خۆزەلیلكردن هاوتای تەمەنی مرۆڤایەتیەو لە هەموو سەردەم و شوێنێكدا هەیەو هەبووە، بەڵام ئەوەندەی من وەك رۆژنامەنوسێك به‌دواداچونی دۆخەكەم كردبێت. لە هەرێمی كوردستان ئەم كڕوزانەوە و خۆزەلیلكردنە بەر فراوان بووە و لەسەر چەند ئاستێكی ئیشی لەسەر دەكرێت.
لە میدیا و سۆشیالمیدیا بازاڕی بۆ گەرم دەكرێت، دیارە ئەمە ریشەیەكیشی هەیە لەناو كۆمەڵگەی كوردیدا، كورد وەك نەتەوەش هەمیشە خۆی بە قوربانی دەزانێت؟

_ كۆمەڵگای كورد بە گشتی لە نێوان دوو جەمسەری دژ بە یەكدا دەژی كە گومڕایی و زەلیلییە. مرۆڤی كورد یان دەشتو دەر پڕ دەكات لە خواردنی فڕێدرا و پاشماوی ژەهراوی یان بەردەوام دەكروزێتەوە. ئەم تەنها خەڵكە ئاساییەكە نیە، بەڵكو لە نوخبەی كوردیدا زۆر زیاترە. دیارە گومڕایی و زەلیلی دوو دیوی یەك دراون.
رەنگە لە كۆمەڵگەیەكی وەكو كۆمەڵگەیەكی كوردیدا هەمیشە وروژاندنی سۆز، پەنابردن بۆ ئەوەی چۆن وا لە كەسێك بكەیت سۆزی زاڵ بێت بەسەر عەقڵ و گومان و پرسیاردا، بەشێك بێت لەم یاریكردنە، لەوەی چۆن كەسێك وا پیشان بدەی چەند نەبوە و چۆن زوڵمی لێكراوە و دەپاڕێتەوە و دەیەوێت ئەو شتەی دەیەوێت لەم رێگەیەوە بەدەستی بهێنێت.
یەكێك لە هۆكارەكانی برەودان بەمە ئەوەیە خەڵك وەڵام ئیستیجابەی زۆرە بۆی، بەڵام لە درێژخایەندا ئەگەر ئەمە ببێت بە نەریتێك خزمەتی دەسەڵاتدار دەكات لە بری ئەوەی مافی خەڵكەكە بەدەستبهێنێت، چونكە ئەگەر وەكو دیاردەیەكی ئابوری سەیری ئەمە بكەین، ئەوە دەبێت ئەم كڕوزانەیەوە بەردەوام زیاد بكەیت بۆ ئەوەی دەسەڵات بجوڵێنیت، چونكە ئەگەر كڕوزانەوە ببێت بە مۆدێل ئیتر دەسەڵات ناوروژێت لەبەرامبەریدا و دەیەوێت بەردەوام زیاتر و زیاتر بكڕوزێیتەوە.
ئەمە وادەكات هەموو شێوازێكی ماف لە هاوڵاتیبون كۆتایی پێبێت، پلەبەندی كۆمەڵایەتی دروست دەكات بەوەی خەڵكێك هەن خاوەنی هەموو شتێكن، خەڵكێكیش هەن هیچیان نیە و لەوانە دەپاڕێنەوە كە خاوەنی هەموو شتێكن بۆ ئەوەی هاوكاریان بكەن و كڕنوشیان بۆ دەبەن جۆرێك لەپەیوەندی ئاینی دروست دەبێت لەوەی كە مەزن و دەسەڵاتدارێك هەیە بچوكێك و كۆیلەیەكیش هەیە لێی دەپاڕێتەوە بۆ ئەوەی رازی بكات یارمەتی بدات.
ئەم دۆخە نە لە خزمەتی دیموكراسیدایە نە لە خزمەتی مافی هاوڵاتیبوندایە و نە لە خزمەتی سیستەمێكی سیاسی باشدایە. ئەگەر ببێتە نەریتێكی باوی ناو كۆمەڵگە دەبێت هۆی كوشتنی ئەوەی چۆن دەسەڵات دابەزێتە خوارەوە بۆ ناو خەڵك و شەفاف بێت، چونكە كەسی كڕوزاوە بیر ناكاتەوە ئەو پارەیە چۆن و لە چ سەرچاوەیەكەوە هاتووە، تەنیا ئەوەی دەوێت بڕێكی زۆر كەمی بە دەستبگات و ئاوڕێكی لێبدرێتەوە.
بەهیوام ئەمە نەبێت بە دیاردە هەرچەندە هەست دەكرێت خەریكە بووە، ئەوانەی برەو بەم كارە دەدەن پێیانوایە ئەمە كارتێكە دژی دەسەڵات و وا لە دەسەڵات بكات بێتە وەڵام، بەڵام لە ئەنجامدا بە قازانجی دەسەڵات دەشكێتەوە.

+ئێوە باسی قازانجی دەسەڵات دەكەن لەم رەوشە، بەڵام دەسەڵاتەكەش خۆی دەپاڕێتەوە بەردەوام داوای كۆمەك و یارمەتی لە عێراق و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەكات، هەمیشە واخۆی دەردەخات كە موحتاجە و پێویست كۆمەك بكرێت، دەسەڵاتێك كە خۆی بكڕوزێتەوە حەتمەن هاوڵاتیەكانیشی هەمان كار دەكەن، دەسەڵاتی ئێمە وەك منداڵێك چۆن لە باوكێك دەپاڕێتەوە ئەویش بە هەمانشێوە لەسەرو خۆی دەپاڕێتەوە؟
_دەتوانین پلە بەندییەك بكەین، كاتێك مرۆڤی كورد لە دەسەڵاتی كوردیی دەپاڕێتەوە دەسەڵاتی كوردیش لە دەسەڵاتی نێودەوڵەتی دەپاڕێتەوە، پلەبەندی هەیە لە پاڕانەوە و داوای یارمەتی و پاراستن.
ئەم نەریتەی پاڕانەوەی دەسەڵاتی كوردیی لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هۆكارێكی ئەوەشە كە مرۆڤی كورد پەنا بۆ پاڕانەوە بەرێت.
دەبێت جیاكاری بكەین لە نێوان ناوەوە و دەرەوەدا، ئینسانی كورد نابێت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەها ببینێت دەكرێت ببێت بە بەشێك لە ناوەوەی وڵاتەكەی، پەیوەندی هاوڵاتی و دەسەڵات جیاوازە لە پەیوەندی وڵاتێكی بچوك لەگەڵ زلهێزێكدا، پەیوەندی نێودەوڵەتی لەسەر ماف و هاوڵاتیبوون و رێز و ئەمانە نیە پەیوەندی پشێوی و هێزە، نابێت نەریتی نێودەوڵەتی وەها ببینین كە دەكرێت ببێتە نەریتێكی ناوخۆیی، دەبێت جیاكاری بكرێت لە نێوان دۆخی نیودەوڵەتی و دۆخی ناوەوە. هەرچەندە كورد كاری زۆر دەكات لە سەر وروژانی سۆزی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بەڵام بە دەگمەن سودی هەبوە.

 +بەبڕوای من هۆكارێكی ئەم كڕوزانەوەیەش نەمانی هێز و شكۆی دەوڵەتە، ئێوە سەیری عێراق و سوریا بكەن وەكو دەوڵەت نەماون و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بێ‌ هێزن، خەڵكەكەشیان هەست بە لاوازی و زەلیلی دەكەن، بەشێكی زۆریان ئاوارە و دەربەدەر بوون، كە دەوڵەتێكی خۆی لاواز بێت هاوڵاتیەكانیشی ناتوانن بە بەهێزی دەربكەون، كورد نەك دەوڵەتی نیە بەڵكو حاڵی حازر هەرێمێكی لاواز و دەسەڵاتێكی ناكارایی هەیە؟

_بنەمای كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، دەوڵەتە. كە دەوڵەتت نەبوو هاوتای ئەوانی تر نیت و توانای نوێنەرایەتیت لە دونیادا نیە، ناتوانیت داكۆكی لە خۆت بكەیت و سەرچاوە بەدەستبهێنیت، وڵاتەكەت شكستخواردوو بێت ناتوانێت خۆی بپارێزێت، یەكێك لەو شتانەی لە عێراقدا باس دەكرێت مەسەلەی سیادەیە، واتە سەروەریت نامێنێت.
لە راستیدا تێگەیشتن بۆ سەروەریش سنوردار و هەڵەیە، سەروەری پۆزەتیڤ و نێگەتیڤ هەیە، پۆزەتیڤ ئەوەیە چۆن ئەو توانایانە بە دەستبهێنیت بتوانیت سەروەی پیادە بكەیت و خەڵك لێرە تەنیا سەروەری نێگەتیڤ دەبینێت ئەوە نابینێت.
بۆ نمونە عێراق ئەگەر وڵاتێكی سەروەر بێت دەبێت لە ناوەوە وەها خۆی رێكبخات كە توانای هەبێت سەروەری خۆی پیادە بكات، هەژاریی و شەڕو كێشەی كەمی تیابێت، هێزی نێودەوڵەتی و لادەوڵەتی تیا كەم بێت، تاكێك كاتێك دەوڵەتەكەی دادەڕمێت ئامادەبوون و دەرفەت و دراوی لە دونیا دادەڕمێت و وا لێدەكات نایەكسانیەكی زۆر بێتە ئاراوە لە نێوان كەسێكی دەوڵەتێكی بەهێز لەگەڵ كەسێكی دەوڵەتێكی داڕماو، لەمەشدا دۆخی زەلیل بوون و ملكەچی دێتە ئاراوە هەبوونی زەلیلی لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەشێكیشە لەوەی مرۆڤ ناچار دەكات بپاڕێتەوە، هەوڵبدات بەزەیی بجوڵێنێت، ئێمە زۆر شتمان كردوە بۆ ئەوەی بەزەیی بجوڵێنین هەمیشە كاتێك لەگەڵ كەسێكی بیانیدا دادەنیشین ئەوەی وەبیر بهێنینەوە كە ئەنفال و كیمیابارانكراوین بۆ ئەوەی سۆزی بجوڵێین، دەبێت ئەمانە تێپەڕێنین، سۆز كاتێك دەوروژێنرێت كە بەرژەوەندییەكی هاوبەش هەبێت سۆزی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ناوروژێنرێت كاتێك بەرژەوەندی هاوبەش نەبێت، كورد لە ئەنفال و كیمابارانی 88 سۆزی كەسی نەجوڵاند، بەڵام لە 2003 ئەم سۆزە جوڵێنرا چونكە بەكارهێنراین، كڕوزانەوە و پاڕانەوە بەشێكە لە ناعەقڵانیەت، بەڕێوەبردنی دەوڵەت و حكومڕانی بەشێكە لە عەقڵانیەت ئەگەر ئەم دوانە تێكەڵ بكەین ئەوە هەم لە ناوەوە لەبەرامبەر دەسەڵات بە زەلیلی دەبینرێن و هەم لەسەر ئاستی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیشدا.

+وا هەست دەكەم تێپەڕاندنی زۆر قورس بێت، بە حكومی ئەوەی دەسەڵاتەكە دەیەوێت بمێنێتەوە و خۆی بە موحتاج نیشانبدات، مەكینەیەكی گەورەی میدیایش ئیشی لەسەر دەكات، میدیاكان هەمیشە بۆ راكێشانی سەرنجی بینەر ئەو خەڵكانە دەخەنە سەر شاشەكانیان كە هاوار دەكەن و دەگرین كە نان نیە بیخۆن.
هێزە ئۆپۆزسیۆنەكانیش خراپ ئیشیان لەسەر ئەمە كرد، لە جیاتی ئەوەی ئاستی داواكارییەكانی خەڵك بەرز بكەنەوە و هۆشیاری بكەنەوە لە بەرامبەر مافەكانی هاتن لەم رێگەیەوە ویستیان خراپی حكومڕانی نیشانبدەن، ئۆپۆزسیۆنەكانی ئێستاش بەرنامەی خێرخوازیان هەیە و پڕۆگرامیان هەیە بێ‌ ئومێدی زۆر قوڵ دەكاتەوە، سۆشیال میدیاش ئێستا بووەتە سەكۆ و بازاڕێكی گەورەی ئەم دیاردەیە، لە هەموو لایەكەوە كار بۆ بە ئامڕازكردنی خەڵكی هەژار دەكرێت؟

_ئەمە بەئامڕازكردن و كارێكی نا مۆڕاڵییە، بەراستی تۆ دێیت كەسێك نمایش پێدەكەیت و ئازاڕی خۆی دەربخات نەك لە پێناوی ئەوەی ئەو كەسە شتێك بە دەستبهێنێت بەڵكو لە پێناوی ئەوەی جۆرێك لە فشار دروست بێت و لە هەڵبژاردندا دەنگی زیاتر بەدەستبهێنیت. كارێكی زۆر نامرۆڤانەیە كاتێك ئازاڕی خەڵكی تر بۆ دەستكەوتی سیاسی بەكاردەهێنیت، دەكرێت ئەمە بەكاربێت لەپێناو كۆتاییهێنان بەو دیاردەیە و كۆتاییهێنان بە نادادپەروەری و زوڵم دەكرێت تەنیا لە خزمەتی ئەمەدا بێت نەك لە پێناو دەستكەوتی سیاسیی و حزبیی و كەسیی، وەك ئەوەی تۆ دەیڵێت ئەمە بەكاربهێنرێت بۆ راكێشانی لایك و كۆمێنت و دواتر تەرجومە بێت بۆ دەنگدان ئەمە بازرگانیكردنە بە ئازاری خەڵكەوە، ئەگەر ئازار هەیە دەبێت لە پێناو ئەوەدا بێت چۆن ئەو خەمە كۆتایی بێت، نەك ببێت بە دەستكەوت بۆ كەسێك یان هێزێك، لە راستیدا هەر هێزێك ئەمە بكات نایەوێت دۆخەكە چاك بێت دەیەوێت سودمەند بێت و سەرمایەگوزاری بەسەرەوە بكات، ئەمە هەم مرۆڤەكانی كۆمەڵگەی ئێمە تێكدەشكێنێت هەمیش بەردەوام ئەم كەسە نمایش دەكات و هیچ سودێكیش وەرناگرێت تەنیا دەبێتە بینراوێكی مەزڵوم، ئەگەر ئەم رەوشە لە كورتخایەندا هێزێكی ئۆپۆزسیۆن سودی لێوەربگرێت لە درێژخایەندا تێكشكانی كۆمەڵگا و زەلیلكردن و فێركردن بە پاڕانەوە دەبێتە هۆی ئەوەی توانای فشاركردن نەمێنێت، لە ئەنجامیشدا ئۆپۆزسیۆن نامێنێت یاخود دەسەڵات و بەرگری نامێنێت لە كۆمەڵگەدا.

+ئەوەی تێبینی دەكرێت خەریكە سەقف و چوارچێوەی ماف لە كوردستان زۆر بچوك دەبێتەوە، ئێستا خەڵك بە تەنیا موچەی بدەرێ هیچی ناوێت، لەكاتێكدا ساڵانی پێشتر كە چینی ناوەند لە كۆمەڵگەدا گەشەی كردبوو رەوشەكە وانەبوو، خەڵك موچە، كار، دەرفەتی سەفەر و كەیف و سەفای زۆرتر بوو، داواكاری تری هەبوو داوای گۆڕینی سیستەم و مافە دیموكراسی و مەدەنیەكانی دەكرد، داواكارییەكانی خەڵك بەس نان نەبوو؟
_ چەند شتێك لێرەدا هەیە، یەكەم، ئەو كولتووری بەرخۆریی كە لە كۆمەڵگەی ئێمەدا بڵاوە. بەرخۆری واتە هەوڵدان بۆ دەستهێنانی شتێك لە پێناوی خەرجكردن و بەكارهێنانیدا، بەبێ‌ بیركردنەوە لەوەی ئەم شتە چۆن هاتووە و لە كوێوە دێت و كێ‌ سودمەندە لێی و چەندە كاریگەری هەیە لەسەر ژیانی كۆمەڵایەتی. ئەمە وەها دەكات كڕین ببێتە باڵاترین توانا لە مرۆڤدا بەڵام كاتێك پارە كەمدەبێتەوە توانای كڕینی مرۆڤەكان كەمدەبێتەوە، موچە كە داهاتی بەشێكی زۆری كۆمەڵگەیە دەبێتە سەرچاوەی سەرەكی ژیانكردن، بەڵام كە ئەمە سەرچاوەكەی لە حكومەتەوەیە و بەهۆی قەیرانەكانی خراپی سیستەم، گەندەڵی، شەڕ، دابەزینی نرخی نەوت، تووشی كێشە دەبێت، لەم دۆخەدا خەڵك تەنیا خەمی ئەوەیە بگەڕێتەوە بۆ ئەو كاتەی چۆن موچە هەبوو، بیر لەوەناكاتەوە كە موچەش هەبوو قەیران هەبوو.

كۆمەڵگەی ئێمە لەوەدەرچوو موچە چارەسەری قەیرانەكانی بكات، لەسەدا 25ی خەڵك سودمەندە لە موچە و رەنگە سەدا 25ی دیكەش بەهۆی ئەمانەوە سودمەند بن، بەڵام توێژێك دروست بووە كە هیچ سودمەند نیە لە موچە، بەتایبەت دەرچوانی زانكۆكان، لێرەدا بەرەو ئەو قەیرانە دەڕۆین چی دەكەیت لەم خەڵكە زۆرە بێ‌ كارە كە ناتوانرێت لە بەردەوامی موچەشدا كێشەیان چارەسەر بكەیت، بە زەقكردنەوەی موچە وەكو كێشەیەكی هەرە سەرەكی لە راستیدا شاردنەوەی ئەوەیە كە سەدا حەفتای خەڵكی ئێمە كێشەیان نیە، شاردنەوەی سەختی كاركردن و رۆتینات و بیرۆكراتی و بێ‌ كارییە.
لە دونیادا كە قەیرانی ئابووری هەبوو هەوڵدەدرێت پارە بە ئاسانی بێتە بازاڕەوە بۆ ئەوەی خەڵك بە ئاسانی دەستی بگاتە پارە و ئیش بكات، پارە نرخی هەرزان دەكرێت لە هەندێك شوێن پارە رابكێشیت پارەش دەدەنێ‌ نەك ئەوەی سووت لێوەربگرن، ئەم فكرەیە نیە لە كۆمەڵگەی ئێمەدا چۆن  پارە ئاسان بكرێت بۆ ئەو كەسانەی ئایدیا و فكرەیان هەیە هەتا بتوانن كار بكەن و بێ‌ كاری كەمبكەنەوە، بەڵام لە واقیعدا هەتابێت پارە زیاتر قۆرخدەكرێت ئەمەش وادەكات خەڵك بەرەو ئەوە ببرێت چۆن هەست بوروژێنێت، چۆنیەتی سوڕانەوەی پارە لە كۆمەڵگەی ئێمەدا قەیرانێكی گەورەیە، یەكێك لە رێگاكانی چارەسەركردنی ئەمە ئەوەیە سیستەمێكی بانكی باش هەبێت و خەڵك بتوانێت پارە وەربگرێت.
ئەگەر كڕوزانەوە نیشانەی تێكشانی ئینسانی كورد بێت چارەسەرەكەی ئازادكردنی سەرمایەو بازاڕو نەهێشتنی قۆرخكارییە هەبوونی پلانێكی وردە بۆ دابینكردنی كار، ئینسان كە خاوەنی كاری خۆی بوو خاوەنی كەرامەتی خۆیەتی ئەو كات هیچ ناچاری ناكات بكڕوزێتەوە یان ملكەچ بێت ‌و هێزی سیاسی بێت بازرگانی پێوەبكات.


+دەسەڵات جگە لەوەی خۆی لە دەرەوە دەپاڕێتەوە، خۆشی كار بۆ ئەوە دەكات خەڵك لێیی بپاڕنەوە، دوو هێزە دەسەڵاتدارەكە دەزگای خێرخوازییان هەیە، شانازی بەوەوە دەكەن كە چەندە سەبەتەی خۆراك دەبەنە ماڵانەوە، دەسەڵات دەیەوێت لەم ڕێگەیەوە خۆی وەك بەخشندەیەك نیشان بدات؟

_ئەمە جۆرێكە لەسەپاندنی هەژمونیەت لەوەی تۆ چۆن وەها دەركەویت لە كاتی تەنگانەدا كە خەمخۆریت و بەخشندە و خێرخوازیت، ئەمە ئەو دیوەی دەسەڵاتە كە دێت خۆی وەك فریادڕەس نمایش دەكات، بەڵام هەر خۆی بەشێك لە دەسەڵات.
هەژمونیەت ئەوەیە زەمینەیەكی وەها بسازێنیت كەسێك قبوڵی بێت تۆ حاكمی بیت بەبێ‌ ئەوەی هیچ هەست بكات كە ئەو حكومدارییە پێویستە فشاری لێبكرێت. ئەم پرسی خێرخوازییەش لەو روانگەیەوەیە، ئیتر ئەم حكومدارییە قبوڵكراو و نۆڕماڵە، لە دونیادا رێكخراوی خێرخوازی زۆرن بە ئامانجی جیاواز، هەندێك كەس بە پێویستی دەزانن و هەندێك بە زیانبەخشی دەبینن بەهۆی ئەوەی خەڵك پەنا بۆ رزگاركەر بەرێت بەبێ‌ ئەوەی خۆی ئیش بكات، هەندێكیش بەپێویستی دەزانن بەتایبەت لە قەیراندا.
بەڵام ئەگەر هاتوو ئامانجەكە ئەوەبوو لە پشتیەوە برەو بە براند و شێوازێكی تایبەت بدەیت ئەوە نابێتە خێرخوازی بەڵكو دەبێتە پیادەكردنی دەسەڵات، ئەمە رەنگە شێوازێكی تازە بێت لە كۆمەڵگەی ئێمەدا، جاران هەبووە خەڵك دیوەخانی هەبووە.

+راستە دیوەخان هەبووە و لەگەڵیشیدا هەژاری لە ئاستێكی زۆر بەرزدا بوو، بەڵام زەلیلی نەبوو، شتێك لەناو كوردەوارییدا هەیە دەڵێت ئەوەی بە ڕاستی هەژار بێت نەفسی بەرزە؟
_لەوەدەچێت وەرچەخانێك روویدا بێت لە كۆمەڵگەی ئێمەدا، ئەوەش پێویستی بە لێكۆڵینەوە هەیە هەتا بتوانین دیاریبكەین چی وەهای كردووە ئەم مرۆڤە، كە جاران هیچ سەروەت و سامانێكی نەبووە زۆر سەربەرزانە و بە كەرامەتەوە ژیاوە، بەڵام ئێستا هەرچەندە ژیانی گۆڕدراوە و سامانەكەشی زیاتر بووە، كەچی ئامادەیە تەنازول بكات. ئەمە نیشانەی ئەوەیە كە لە چەند ئاستێكدا لە كۆمەڵگەی ئێمەدا گۆڕانكاری و وەرچەرخانی گەورە روویداوە.




دواتر 1 2 3 4 5 6 7 پێشتر 

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن

Advertisement