بە کورتی.. ئەوەی پێویستە لەبارەی ئاگربەستی ئێران و ئەمریکا بیزانیت
02:02 - 08/04/2026
زەمەن - راپۆرت
بەرەبەیانی رۆژی چوارشەممە (8ی نیسانی 2026)، لە کاژێر 3:00ـەوە، ئاگربەستێکی دوولایەنەی 14 رۆژە لە نێوان ئەمریکا و ئێران چووە بواری جێبەجێکردنەوە. بڕیارە رۆژی هەینی، بە نێوەندگیریی پاکستان، گفتوگۆی راستەوخۆی هەردوو وڵات لە ئیسلامئابادی پایتەخت دەستپێبکات، بە مەبەستی واژۆکردنی رێککەوتنێکی ئاشتیی درێژخایەن.
جەنگی نێوان ئێران و بەرەی مقاوەمە لە عێراق، لوبنان و یەمەن لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل لە 28ی شوباتی رابردووەوە دەستیپێکرد و نزیکەی 40 رۆژی خایاند. ئەم جەنگە بووە بەهۆی داخرانی تەنگەی هورمزەوە بۆ ماوەی پێنج هەفتە و لە ئەنجامدا قەیرانی ئابووریی ناوچەکەی گرتبووەوە، بەڵام راگەیاندنی ئەم ئاگربەستە، راستەوخۆ بووە هۆی بووژانەوەی بۆرسەکانی جیهان و دابەزینی نرخی نەوت.
مەرجەکانی ئەمریکا
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رێککەوتنەکەی بە "سەرکەوتنی 100٪ی بێگومان" و پێکانی سەرجەم ئامانجە سەربازییەکان وەسف کرد.
بڕیاری ئاگربەستەکە تەنیا 90 خولەک پێش کۆتاییهاتنی ئەو مۆڵەتە درا کە ترەمپ بۆ وێرانکردنی وێستگەکانی کارەبا و پردەکانی ئێران داینابوو.
مەرجی سەرەکیی واشنتن بۆ ئاگربەستەکە، رەزامەندیی تارانە بۆ کردنەوەی "تەواوەتی، دەستبەجێ و سەلامەت"ـی تەنگەی هورمز بە رووی کەشتیوانیی جیهانیدا؛ هاوکات ئەمریکا بەڵێنی داوە راستەوخۆ هاوکار بێت لە چارەسەرکردنی ئەو جەنجاڵییەی لە تەنگەکەدا دروست بووە.
مەرجەکانی ئێران
ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، لە راگەیەنراوێکدا قۆناخەکەی وەک "شکستپێهێنانی پیلانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە رووبەڕووبوونەوەیەکی مێژووییدا" ناساند. تاران دەڵێت لە ژێر گوشاری سەربازی و سیاسیی 40 رۆژی رابردوودا، ئەمریکا ناچار بووە پێشنیازە 10 خاڵییەکەی ئێران قبووڵ بکات، کە گرنگترینیان بریتین لە:
- پابەندبوونی ئەمریکا بە هێرشنەکردنە سەر ئێران و کشانەوەی هێزە شەڕکەرەکانی لە ناوچەکە.
- بەردەوامیی کۆنترۆڵی ئێران بەسەر تەنگەی هورمز و داننان بە مافی پیتاندنی یۆرانیۆم.
- هەڵگرتنی گشت گەمارۆ ئابوورییەکان و هەڵوەشاندنەوەی بڕیارنامەکانی ئەنجوومەنی ئاسایش.
- قەرەبووکردنەوەی زیانەکان.
- راگرتنی شەڕ لە هەموو بەرەکان، بەتایبەتی لە لوبنان.
هەڵوێستی ئیسرائیل
چەند کاتژمێرێک دوای راگەیاندنی ئاگربەستەکە؛ نووسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل لە راگەیەنراوێکدا پێشوازی لە رێککەوتنەکەی ئەمریکا و ئێرانی کرد.
نووسینگەی ناتانیاهۆ جەختی کردووەتەوە، رێککەوتنی ئاگربەست بەرەی لوبنان ناگرێتەوە و بەردەوام دەبن لە شەڕکردن لە دژی حزبوڵلای لوبنانی تا هەموو توانا مووشەکی و درۆنییەکانیان لەنێو دەبەن.
بە گوێرەی میدیاکانی ئیسرائیل؛ ناتانیاهۆ و ترەمپ پێشتر هەماهەنگییان بۆ راگەیاندنی ئاگربەستەکە کردبوو، بەڵام مەرجی سەرەکیی تەلئەڤیڤ بۆ رێککەوتن، بریتی بووە، لە راگرتنی پیتاندنی یۆرانیۆم لە لایەن ئێرانەوە، هاوکات سنووردارکردنی توانا مووشەکییە بالیستییەکانی ئەو وڵاتە.
لە لایەکی دیکەوە، یائیر لابید، سەرۆکی ئۆپۆزسیۆنی ئیسرائیل، هێرشێی کردە سەر بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی وڵاتەکەی و تۆمەتباری کرد بەوەی بووەتە هۆی دروستبوونی کارەساتێکی سیاسی لە مێژووی ئیسرائیلدا و شکستی ستراتیژی گەورەی بەسەر وڵاتەکەدا هێناوە.
هەڵوێستی مقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق
دوای ئاگربەستى نێوان ئەمریکا و کۆمارى ئیسلامى ئێران؛ گرووپە چەکدارەکانی عێراق، کە خۆیان بە "موقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق" دەناسێنن، لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایان کرد، بڕیاریان داوە بۆ ماوەی دوو هەفتە هێرشەکانیان لە عێراق و ناوچەکە رابگرن.
گرووپی مقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق لە 28ی شوباتەوە کە جەنگی ئێران لەگەڵ ئەمریکا و ئیسرائیل دەستیپێکرد، بۆ هاوکاریکردنی ئێران لە عێراق و ناوچەکە هێرشیان لەدژی بنکەکان و نێردە دیپلۆماسییەکانی ئەمریکا و هەرێمی کوردستان کرد.