نزیکەی نیوەی دانیشتووانی ئێران "فارس" نین
01:34 - 05/03/2026
زەمەن_هەوال
ئا: شیروان برایم خواز
لەگەڵ زیادبوونی هێرشە سەربازییەکان و بەئامانجگرتنی سەرکردە باڵاکان لە ئێران، جارێکی تر ڕۆڵی پێکهاتە نەتەوەیییەکان لە وڵاتەکەدا بووەتە جێی بایەخ. ئێران دەوڵەتێکی فرەنەتەوەیە؛ فارسەکان تەنیا نزیکەی %61ی دانیشتووان پێکدەهێنن، لە کاتێکدا کەمایەتییەکان %40ی کۆی دانیشتووانن کە ژمارەیان نزیك دەبێتەوە لە 93 ملیۆن کەس.
نەخشەی نەتەوەکان و دابەشبوونیان
زۆربەی پێکهاتە نافارسەکان لە ناوچە سنوورییە هەستیارەکاندا نیشتەجێن کە لە ڕووی ئەمنی و ئابوورییەوە بایەخێکی زۆریان هەیە:
ئازەرییەکان (%20): گەورەترین کەمایەتین و ژمارەیان نزیكەی 18 ملیۆن کەسە. لە باکووری ڕۆژئاوا و هاوسنوور لەگەڵ وڵاتی ئازەربایجان دەژین. بەهۆی شیعەبوونیانەوە، زۆرترین تێکەڵاوییان لەگەڵ جومگەکانی دەسەڵاتدا هەیە؛ تەنانەت عەلی خامنەیی (ڕێبەری پێشوو) بە ڕەچەڵەک ئازەری بوو.
کوردەکان (%9): ژمارەیان لە نێوان 8 بۆ ١٢ ملیۆن کەسدایە و لە ڕۆژئاوای ئێران (ڕۆژهەڵاتی کوردستان) نیشتەجێن. زۆربەیان سوننەن و مێژوویەکی درێژیان لە ململانێ لەگەڵ دەسەڵاتی ناوەندیدا هەیە. هێزە سیاسییەکانی وەک PDKI و پژاک لەم ناوچانەدا چالاکن.
لورەکان (%5): ژمارەیان نزیكەی 4.8 ملیۆن کەسە و لە ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژئاوا نیشتەجێن. شیعەن و زمانیان لە فارسییەوە نزیکە. چالاکییە سیاسییەکانیان زیاتر لە چوارچێوەی داواکاری بۆ گەشەپێدان و نوێنەرایەتیی ناوخۆییدایە.
عەرەبی ئەهواز (%3): نزیكەی 2 ملیۆن کەسن و لە پارێزگای خوزستان (سەرچاوەی سەرەکیی نەوتی ئێران) دەژین. سەرەڕای دەوڵەمەندیی ناوچەکەیان، سکاڵای پەراوێزخستن دەکەن و لای هەندێکیان داواکاری بۆ مافی خۆبەڕێوەبەری بوونی هەیە.
بەلوچەکان (%2): نزیكەی 2 ملیۆن کەسن و لە سیستان و بەلوچستان (باشووری ڕۆژهەڵات) دەژین. ئەمانە لە هەژارترین ناوچەی وڵاتدان، سوننەن و ڕووبەڕووی پەراوێزخستنی توند دەبنەوە. گرووپی چەکداری وەک "جەیشولعەدل" لە ناوچەکەیاندا چالاکە.
بوونی ئەم پێکهاتە گەورە و جیاوازانە لە ناوچە سنوورییەکاندا، وایکردووە ببنە فاکتەرێکی یەکلاکەرەوە لە سەقامگیریی ئێراندا. لە کاتی قەیرانە گەورەکاندا، ئەم ناوچانە دەبنە سەنتەری گرژی، بەتایبەت ئەگەر داواکارییە نەتەوەیییەکان لەگەڵ ململانێ هەرێمییەکاندا یەکبگرنەوە.
سەرچاوە: ئەتڵەسی جوگرافیا و مێژوو