جیهان

کورد لە کتێبی بیرەوەری جۆن بۆڵتن

10:13 - 21/06/2020 4726 جار خوێندراوەتەوە

 دێسكی شیكاری "زه‌مه‌ن"
دامه‌زراوه‌ی میدیایی زه‌مه‌ن، وه‌كو یه‌كێك له‌ رۆڵه‌ میدیاییه‌كانی، ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌ نوێیه‌كه‌ی جۆن بۆڵتن، راوێژكاری پێشوی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌مریكا، به‌ناوی (ژوری رودانی روداوەکان – The Room Where It Happened) بڵاوده‌كاته‌وه‌، كه‌ تیایدا چه‌ندین بابه‌تی هه‌ستیاری تێدا بڵاوكردوه‌ته‌وه‌ و دۆناڵد تڕه‌مپ، سه‌رۆكی ئه‌مریكا، راسته‌وخۆ هۆشداری پێداوه‌ كه‌ روبه‌ڕوی لێپرسینه‌وه‌ی ده‌كات ئه‌گه‌ر ئه‌و كتێبه‌ی بڵاوبكاته‌وه‌، به‌و پێیه‌ی كۆمه‌ڵێك نهێنی هه‌ستیاری له‌خۆگرتوه‌.
 
له‌ چه‌ند به‌شێكی كتێبه‌كه‌دا، كه‌ ئه‌مڕۆ بڵاوكرایه‌وه‌، جۆن بۆڵتن، باسی كورد و كوردستانی كردووه‌ و لێره‌دا به‌چه‌ند به‌شێك ده‌یخه‌ینه‌ڕوو:
 
دۆناڵد ترەمپ: حەز بە چارەی کورد ناکەم
 
جۆن بۆڵتن باس لەوە ئەکات کە دۆناڵد ترەمپ بەردەوام نیەتی کشانەوە بوە لە سوریا و بە نێگەتیڤ باسی کوردی کردوە. لەم بارەیەوە ئەنوسێ: "دۆناڵد ترەمپ پێی وتوە، "ئەمەوێ لە جەنگە ناپەسەندانە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکشێمەوە." ئێمە داعش ئەکوژین بۆ ئەو وڵاتانەی دوژمنمانن. من وام قسەکە وەرگرت مەبەستی روسیا و ئێران و ئەسەدە. ترەمپ وتی راوێژکارەکانی دابەشبون بەسەر دو پۆلێندا، ئەوانەی کە ئەیانەوێت بۆ "هەتاهەتایە" بمێنینەوە و ئەوانەی ئەیانەوێ بۆ "ماوەیەک" بمێنینەوە. بە پێچەوانەوە ترمپ وتی، "من نامەوێ بە هیچ شێوەیەک بمێنمەوە. خۆشم لە کوردەکان نایەت. ئەوان لە دەستی عێراقیەکان رائەکەن،  و لە تورکەکان رائەکەن. تەنیا کات راناکەن ئەو کاتەیە کە ئێمە بە فڕۆکەی ئێف-١٦ بۆمباران ئەکەین. ترەمپ پرسی، "پێویستە چی بکەین؟"
 
دوژمنی راستەقینەی ئەردۆغان کوردە
 
جۆن بۆڵتن دەربارەی قسەکانی ئەردۆغان و نیەتی راستەقینەی لە درێژەدا ئەنوسێ: "ئەردۆغان باسی کوردەکانی سوریای کرد، بابەتێک کە ترمپ هیچی لەسەر نەوت. ئەردۆغان وای نیشان ئەدا کە خەلافەتی داعش لە ناو ببات بەڵام دوژمنی راستەقینەی کوردەکان بو، کە ئەردۆغان بە هەندێ هۆکارەوە پێیوا بو هاوپەیمانی پارتی کرێکارانی کوردستان، پەکەکە-ن لە تورکیا کە ئەمریکا لە مێژە بە گروپێکی تیرۆتریست داناون. بۆچی ئێمە نزیک بوین لە گروپێکی تیرۆریستی بۆ لەناوبردنی گروپێکی دیکە بەهۆی هەڵەی ئۆباما بەوەی ئۆباما تەرکیزی لەسەر ئێران نەبو وەک  هەڕەشەیەکی زۆر جدی لە ئێستا و داهاتودا.
 
ئەمریکا پشتیوانی کورد بوە

 دەربارەی پەیوەندی کورد و ئەمریکا جۆن بۆڵتن بەم شێوەیە ئەدوێ: "ئەمریکا لە مێژە پشتیوانی هەوڵدانی کوردی کردوە بۆ ئۆتۆنۆمی زیاتر و تەنانەت سەربەخۆیی لە عێراق، دروستکردنی دەوڵەتێکی کوردی پێویستی بە دەستکاریی کردنی سنورەکانی ئێستای وڵاتانی دراوسێ هەیە. دۆخەکە ئاڵۆز بو بەڵام ئەوەی ئاڵۆز نەبو هەستی بەهێزی وەفای ئەمریکا بو بۆ کورد کە لەگەڵ ئێمە دژ بە داعش جەنگابون. ترس هەبو کە پشت تێکردنیان نەک تەنیا بێوەفایی بو، بەڵکو ئەنجامی زۆر مەترسیداری ئەبێ لە ئاستی جیهاندا بۆ هەوڵ لە داهاتو بۆ دۆزینەوەی هاوپەیمان کە رەنگە وا بیر بکەنەوە دواتر بەجێدەهێڵرێن.
 
 
پەیوەندی تەلەفونی دۆناڵد ترەمپ و ئەردۆگان و بڕیاری کشانەوە لە رۆژائاوا
 
جۆن بۆڵتن دەربارەی کات و جۆنێتی بڕیاری دۆناڵد ترەمپ بۆ کشانەوە لە رۆژئاوا بەمجۆرە ئەنوسێ:
"لە ١٤ی دیسەمبەر ترەمپ و ئەردۆغان بە تەلەفون قسەیان کرد. من پێشتر زانیاریم دەربارەی رەوشەکە لە سوریا دا بە ترەمپ راگەیاندبوو. ترەمپ وتی: "پێویستە لە سوریا بکشێینەوە." کە من ترسام راستەوخۆ بە ئەرۆغان بڵێ.... ئینجا ئەرۆغان باسەکەی گۆڕی بۆ یەپەگە، کە بەشێکن لە هێزی ئۆپۆزسیۆنی سوریا، هێزەکانی سوریای دیموکرات و تۆڕی تیرۆریستی فەتۆ (گولەنیەکان) کە ئەردۆغان وەکو هەڕەشە بۆسەر ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا پۆلێنی کردن کە پەیوەندییە دولایەنەکانی واشنتۆن و ئەنقەرەی ژەهراوی ئەکەن. ئەردۆغان بە بۆڵەکردنەوە وتی: بە پێچەوانەی ئەوەی ئەیڵێ ئەمریکا بەردەوامە لە مەشق و راهێنانی بە هێزەکانی یەپەگە، لە ناویاندا ٣٠ بۆ ٤٠ هەزار کەسی نوێ بونەتە جەنگاوەر. گلەیی کرد لە جیاوازی نێوان ئیرادەی سیاسی ترەمپ و چالاکیەکانی سوپای ئەمریکا لەسەر ئەرز کە لە لای ئەو پرسیاری ئەوەی دروستکردوە.

 

ئەردۆغان وتی: تورکیا ئەیەوێ داعش و پەکەکە لە ناو ببات، هەرچەندە بە ڕای من مەبەستی لە "پەکەکە" باسی هێزە کوردییەکانی دەکرد بە گشتی. ترەمپ وتی: ئامادەیە لە سوریا بکشێتەوە و ئەیەوێ تورکیا پاشماوەی داعش لە ناو ببات.  ئەردۆغان بەڵێنیدا بەڵام وتی هێزەکانی پێویستیان بە پشتیوانی لۆجستی هەیە. ئینجا بەشە ئازاربەخشەکە هات. ترەمپ وتی: داوا لە من ئەکات (من گوێم لە پەیوەندییە تەلەفونیەکە گرتبو وەک چۆن باوبوو) کە دەستبەجێ پلانێک بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا دابنێین و تورکیا شەڕی دژ بە داعش ئەگرێتە ئەستۆ.

 

ترەمپ وتی بە بێدەنگی کارەکە بکەم و ئێمە ئەکشێینەوە چونکە داعش تەواو بوە. ترەمپ پرسی، گەر من ئەوێ قسە بکەم.  منیش وتم گوێم لە راسپاردەکەی بوە….ئەردۆغان سوپاسی ترمپی کرد و بە سەرکردەیەکی پراکتیکی ناوی برد.

 

کەمێک پاش ئەوە، ترەمپ وتی: پێویستە راگەیەنراوێک ئامادە بکەین کە جەنگی دژ بە داعشمان بردۆتەوە، ئەرکەکەمان لە سوریا تەواو کرد و ئێستاش ئەکشێینەوە. هیچ گومانم نەبو کە ترەمپ سودی لە کشانەوە لە سوریا بینیوە وەکو بەجێهێنانی بەڵینێکی هەڵمەتی هەڵبژاردنی وەکو ئەڤغانستان و سوریا بو لەسەر ئەوەی بڵی بەڵێنەکەی جێبەجێ کردوە. پاش کەمێك تەلەفونم بۆ مەتیس (جەیمز مەتیس، وەزیری بەرگری ئەمریکای ئەو کاتە) کرد و زانیارییەکانم پێدا. پێویست بەو ناکات کە هیچ دڵخۆش نەبو بە بڕیارەکە.

جەیمز مەتیس، وەزیری بەرگری پێشوی ئەمریکا


ئەمە قەیرانێکی شەخسی بو بۆ من. هەستم کرد کشانەوە لە سوریا هەڵەیەکی مەزنە لەبەر هەڕەشەی بەردەوامی جیهانی داعش و ئەو راستیەی کە کاریگەری زۆری ئێران بەبێ گومان زیاتر گەشە ئەکات. من لەگەڵ پۆمپیۆ (مایک پۆمپیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا) و مەتیس لە مانگی حوزەیرانەوە لەسەر کۆتاییهێنان بە سیاسەتی پچڕ پچڕمان لە سوریا و روانین لە پارێزگایەک یان ناوچەیەک وەکو مەنبیج و ئیدلیب و ناوچەی دابڕێنراوی باشوری رۆژئاوا بهێنین و تەرکیز بخەینە سەر دیمەنە گەورەکە. بە لە ناوچونی زۆربەی خەلافەتی ئەرزی داعش، هەرچەندە هەڕەشەی داعش زۆر دورتر بو لەوەی لە ناو ببرێ، و دیمەنە گەورەکە رێگری بو لە ئێران.

مایک پۆمپیۆ


کورد ناچارە لەگەڵ ئەسەد ببێتە هاوپەیمان یان بجەنگێ
جۆن بۆڵتن دەربارەی بژاردەکانی کورد بە کشانەوەی ئەمریکا نوسیویەتی، "ئێستا ئەگەر ئەمریکا پشت لە کوردەکان بکات، ئەو کات ئەوان ناچار ئەبن یان لەگەڵ ئەسەد دژ بە تورکیا ببن بە هاوپەیمان (لەم رێگەشەوە ئەسەد بەهێز ئەبێتەوە کە بریکاری ئێرانە) یان بە تەنیا بجەنگن و روبەڕوی شکستی مسۆگەر ببنەوە و لە نێوان ئەسەد و ئەردۆغاندا گیر بخۆن، چی ئەکەن؟"

کۆبونەوە بۆ گفتوگۆی بڕیارەکەی ترەمپ
 
 لە ١٨ی دیسەمبەر، مەتیس، دەنفۆرد (جۆزێف دەنفۆرد، سەرۆکی دەستەی هاوبەشی هێزە ئەمریکیەکانی پێشو)، کەوتس (دان کەوتس، بەرێوەبەری پێشوی هەواڵگری نیشتیمانی ئەمریکا)، هەسپڵ (جینا هەسپڵ، بەڕێوەبەری سی ئای ئەی)، پۆمپیۆ و من و چەند کەسێکی دیکە لە ناو "تانکەکە"دا لە پێنتاگۆن کۆبوینەوە لە جیاتی ژوری دیکە تاکو زۆر سەرنجمان لەسەر نەبێ. لەسەر بنەمای پەیوەندی تەلەفونی ترمپ و ئەردۆغان، تورکەکان بە هەمو کەسێک کە گوێ دەگرت دەیانوت ئێمە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا ئەدەینە دەست حەزی میهرەبانی نەرمی ئەوان. هەڕەشەکان لەسەر ئەرز زۆر گەورە بون، وەک هەزاران زیندانی داعشی لای کوردەکان لە چاوەڕوانی بڕیار لە چارەنوسیان. خەمڵاندنەکان دەربارەی زیندانیەکان جیاواز بون، بەشێکی بەهۆی پێناسەی جیاواز بو: ئایا مەبەست تیرۆریستە بیانیەکان بون بە مانای ئەوانەی  لە دەرەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستن؟ لە دەرەوەی سوریا و عێراق؟ یان ئەوانەی خۆجێین؟ ژمارەکە هەرچەند بێت ئێمە نەمانئەویست کە بە ژمارەی زۆر بەرەو ئەمریکا یان ئەروپا بجوڵێن. لە ناوەراستی دیسەمبەردا، ترەمپ پێشنیاری هێنانی زیندانیەکانی باکوری رۆژهەڵاتی سوریای بۆ گوانتانامۆ کرد بەڵام مەتیس ناڕەزایەتی دەربڕی. دواتر ترەمپ سور بو لەسەر ئەوەی کە وڵاتان هاوڵاتیانی خۆیان بهێننەوە لە کامپی کوردەکانەوە کە زەحمەتە بوترێ نامەنتقی بو بەڵام وڵاتانی بیانی بە توندی دژی وەستانەوە چونکە نەیانئەتویست تیرۆریستەکان بگەرێنەوە وڵاتەکانیان. هیچ لایەک رازی نەبو بەڵام ئەم رەتکردنەوە هیچ نەبو بەهۆی دۆزینەوەی چارەسەر. وەک روداوەکان نیشانیاندا، نەمانتوانی ئەم پرسە چارەسەر بکەین پێش ئەوەی من کۆشکی سپی بەجێ بهێڵم.

جۆزێف دەنفۆرد

 

بە دەقیقی چەندی کات ئەوێ پێش ئەوەی ئەمریکا و هاوپیمانان بەشێوەیەکی رێکوپێک و سەلامەت بکشێنەوە؟ پلاندانەرەکان دەنفۆرد نزیکەی ١٢٠ رۆژیان دانا چونکە بێگومان پرسێکی ٤٨ سەعاتی نەبو. من دەربارەی مانەوە لە بنکەی ئەلتەنف کە ئەکەوێتە ناو سوریا و سێ رێیانی سوریا و ئوردن و عێراق, نەک باکوری رۆژهەڵاتی سوریا و لەژێر دەستی هێزەکانی ئەمریکادا بو پرسیارم کرد. کۆنترۆڵی ئەلتەنف خاڵێکی پەڕینەوەی گرنگی رێگای نێوان بەغداد و دیمەشقی لە مەترسی دور ئەخستەوە و ئێران و ئەوانی دیکەی ناچار ئەکرد لە خاڵیکی پەڕینەوەی دورتر لە باکور بەکاربهێنن. ئەوەی جێی سەرسوڕمان بو، مەتیس دو دڵ بو لە بەهای ئەلتەنف و رەنگە لەبەرئەوە بێ کە ئەو تەرکیزی لەسەر داعش بو نەك ئێران. ئێران جێگەی نیگەرانی گەورەی من بو, بە درێژایی مانەوەم وەکو راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی توند بوم لەسەر مانەوە لە ئەلتەنف. جگە لەوەش بۆچی واز لە ناوچەیەک بهێنێ بەرامبەر بە هیچ؟
 
پەیوەندی کردن بە هاوپەیمانەکانەوە
جۆن بۆڵتن دواتر ئەنوسێ، " وەکو ئەوەی رێکەوتبوین مەتیس و دەنفۆرد و پۆمپیۆ و من دەستمان کرد بە پەیوەندی کردن بە هاوپەیمانەکانەوە بۆ ئەوەی ئامادەیان بکەین بۆ ئەوەی وا روی ئەدا بەبێ هیچ ئاماژەیەک بۆ بونی پشتیوانی بۆ کشانەوە.

ئیتێن (فلیپ ئیتێن، راوێژکاری ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا) پێیوتم کە بە دڵنیاییەوە ماکرۆن ئەیەوێ لەگەڵ ترەمپ دەربارەی بڕیارەکە قسە بکات و ئەمەش بۆ من جێگەی سەرسوڕمان نەبو. کاردانەوەکانی دیکەش بە هەمان شیوە چاوەڕوانکراو بون. من لە ئەوڤڵ ئۆیسدا بوم کە دوا نیوەڕۆ ماکرۆن تەلەفونی کرد و هیچ دڵخۆش نەبو. ترەمپ گرنگی پێنەدا و وتی ئێمە لەگەڵ داعش تەواو بوین و تورکیا و سوریا چارەسەری ئەوانە ئەکەن کە ماونەتەوە.
 
ماکرۆن: ئەردۆغان هێرش ئەکاتە سەر کورد
 
جۆن بۆڵتن، دەربارەی روانینی ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا ئەڵێ: "ماکرۆن وتی تورکیا تەرکیزی لەسەر هێرشەکردنە بۆ سەر کوردەکان و لەگەڵ داعش سازش ئەکات. داوای لە ترەمپ کرد کە نەکشێتەوە و وتی لە ماوەیەکی زۆر کەمدا براوە ئەبین و پێویستە کارەکە تەواو بکەین. ترەمپ رازی بو دوبارە لەگەڵ راوێژکارەکانی قسە ئەکاتەوە و داوای لە من کرد لەگەڵ کەسەکانی ماکرۆن قسە بکەم کە من پێشتر قسەم لەگەڵ کردبون و داوای کرد کە مەتیس و دەنفۆرد لەگەڵ هاوتاکانیان قسە بکەن. دەستبەجێ مەتیس تەلەفونی کرد و وتی فلۆرەنس پارلی وەزیری بەرگری فەرەنسا هیچ دڵخۆش نیە بە بڕیارەکەی ترەمپ.
 
کاردانەوەی ئیسرائیل
دەربارەی کاردانەوەی ئیسرائیل جۆن بۆڵتن نوسیویەتی: "باڵوێزی ئیسرائیل دۆن دێرمەر پێیوتم کە ئەمە خراپترین رۆژە تا ئێستا لە ئیدارەی ترەمپ ئەزمونی کردوە.
 
 
کاردانەوەی کۆنگرێس
کۆمارییەکان لە کۆنگرێس بە تێکڕا دژی بڕیاری ترەمپ پەیوەست بە سوریا بون بەڵام وتیان خۆیان بە دور ئەگرن لە راگەیاندن بابەتێک کە دیموکراتەکان هاوڕای نەبون.  من کاردانەوەی نێگەتیڤی کۆنگرێسم ئەو بەیانیە گەیاند بەڵام ترەمپ باوەڕی نەکرد کە رەنگە بەهۆی پشت بەستن بوبێ بە دڵنیاکردنەوەی راند پۆڵ کە ئەو نوێنەری راستەقینەی لایەنگرانی کۆمارییەکانە.
 
کاردانەوەی میدیا       
بۆ رۆژی پێنج شەممە ترمپ تێگەیست روماڵی میدیایی بڕیاری کشانەوە لە سوریا ئەوەیە لە هەمو لایەکە پەلامار ئەدرێ کە ئەمەش شتێکی بچوک بو لە چاو ئەوەی لە ئەگەری بەردەوامی و کشانەوەی بە تەواوی لە ئەفغانستان چاوەڕوان ئەکرا. گەیشتین بەو ئەنجامەی کە ژیرانە نیە کاتێک دیاری بکەین بۆ کشانەوە و ئەبێ جەخت لەوە بکەینەوە کە بە رێکوپێکی ئەبێ. سوپای تورکیا لەو روە هێڵێکی ژیانی دابین کرد. ئەوان باش ئەیانزانی کە ئەبێ گفتوگۆی سەربازی دولایەنە ببێت پێش ئەوەی ئەو ئاڵوگۆڕەی بۆ ناوچەیەکی بێ حوکمڕانی کە ترمپ پێشنیاری کرد بو رو بدات. ئەو گفتوگۆیانە پێی ئەچێ و وەفدی ئەمریکا خەریکی دانانی بەرنامە بو کە رۆژی دوشەممە، هەفتەی دواتر، لە شەوی کریسمەسدا، سەردانی ئەنقەرە بکات.
 
دەستلەکارکێشانەوەی جەیمز مەتیس دژ بە بڕیاری ترەمپ
 
پاش نیوەڕۆی هەمان رۆژ، زانیم مەتیس لە ئەوڤڵ ئۆفیسە بە تەنیا لەگەڵ ترەمپ و ئیمزاکردنی یاسا کە بەرنامەی بۆ دانرا بو زۆر دوا کەوتبو. لەگەڵ قسەکردنی ئێمە، مەتیس هاتە دەرەوە ترەمپ لە دوایەوە بو. یەکسەر زانیم شتێک هەیە. مەتیس زۆر توشی سەرسوڕمان بو بینی من چاوەڕوانم بەڵام سەری بادا بەبێ هیچ دەربڕینێ لەسەر روخساری. ترەمپ وتی، "جۆن، وەرە ژورەوە" منیش چومە ژورەوە و تەنیا هەردوکمان بوین لە ئۆفڵ ئۆفیس. ترەمپ وتی "ئەو ئەڕوات"، [دەستلەکارکێشانەوەی جەیمز مەتیس وەک وەزیری بەرگری دژ بە بڕیاری ترەمپ بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژئاوا]. "هەرگیز خۆشم لە چارەی نەهات."
 
پەیوەندیەکی تری تەلەفونی ترەمپ و ئەدۆغان

هێشتا سوریا لەدۆخی ناجێگیردا بو. لە کۆتایی هەفتەدا ترەمپ بڕیاریدا پەیوەندییەکی دیکەی تەلەفونی لەگەڵ ئەردۆغان ئەنجامبدات بۆ گەیاندنی دو خاڵ:

* یەکەم، هێرش مەکەره‌ سەر هیچ هێزێکی ئەمریکا لە سوریا.

* دوەم، دڵنیابە کە هێرش دەکەیتە سەر داعش نەک کوردەکان. 

هەردو خاڵەکە راست بون. بەڵام کەمێک درەنگ بو ئەم هەنگاوە پاش تەلەفونەکەی پێشتری لەگەڵ ئەردۆغان و کاردانەوەکانی دواتر.

 پاش سڵاوکردن و وتەی دەستپێک، ترەمپ وتی، یەکەم، ئەو ئەیەوێ ئەردۆغان داعش لە کۆڵ بکاتەوە و ئەگەر تورکیا پێویستی بوو ئێمە هاریکاری پێشکەش ئەکەین. دوەم، زەختی لە ئەردۆغان کرد کە پەلاماری کوردەکان نەدات و نەیانکوژێت و جەختی کردەوە کە زۆر کەس کوردەکانی خۆش ئەوێ چونکە چەندین ساڵە لەگەڵ ئێمە شەڕی داعش ئەکەن. تورکیا و کوردەکان پێویستە پێکەوە پاشماوەکانی داعش لە ناو ببەن. 

ترەمپ دانی بەوەدا نا کە ئەم ستراتیژە رەنگە گۆڕانێک بێ بۆ ئەردۆغان بەڵام دیسانەوە جەختی کردەوە لەوەی کە چەند پشتیوانی بۆ کورد هەیە لە ویلایەتە یەکگرتوەکان. ئینجا ترەمپ پرسێکی جوڵاند کە پێیوا رەنگە نەخش بێنێ: ئەویش بازرگانی زۆر گەورەتری ئەمریکا لەگەڵ تورکیا بو.


ئەردۆغان پەرلەمانتار و وەزیری کوردی هەیە

ئەردۆغان خۆی شەکەت کرد لە وتنی ئەوەی ئەو کوردی خۆش ئەوێ و ئەوانیش ئەمیان خۆش ئەوێ، بەڵام وتیشی یەپەگە-پەیەدە/پەکەکە (سێ رێکخراوی کوردی لە تورکیا و سوریا و ئەردۆغان نۆ پیتی یەکەمی وتن وەک ئەوەی ناوی خۆی بڵێ) ئیستیغلالی کوردەکان ئەکەن و نوێنەرایەتی کورد ناکەن. باسی ئەوەی کرد کە حکومەتەکەی پەرلەمانتار و وەزیری کوردی تێدایەو کوردەکان خۆشەویستی و هەستێکی تایبەتیان بۆ ئەو هەیە و ئەو تەنیا سەرکردەیە کە ئەتوانێ لە ناوچە کوردییەکاندا کۆبونەوەی جەماوەری گەورە بکات. ئەو نیەتی کوشتنی کەسی نیە جگە لە تیرۆریستەکان. ئێمە هەمو ئەمانەمان پێشتر بیست بو و ئەمە ستانداردی پروپاگەندەی رژێمی ئەردۆغان بو. 
کۆبونەوەی جەماوەری!  چ سەرنجڕاکێشە بۆ ترەمپ! لەم کاتەدا ترەمپ وەک ئەوەی رەنگە هەستی بەوە کردبێ کە خەریکە ئەخرێتە تەپکەوە پەیوەست بە کورد-ئەو کوردانەی ئەدۆغان پلانی لەناوبردنیانی لە ریشەوە هەبو بەرامبەر ئەو کوردانەی ئارەزویان هەبو بۆ گوێ گرتن لە وتارەکانی، جیاکردنەوەیەک کە هیچ پەیوەندی بە ئێمەوە نەبو یارمەتی ئەردۆغان بدەین تێیدا-داوای لێ کردم کە رای خۆم بڵێم لەسەر قسەکانی ئەردۆغان. چونکە داواکەی ترەمپ لە ناکاو بو، من وتم پێویستە جێیبهێڵین بۆ گفتوگۆی سەربازی دو لایەنە بۆ جیاکردنەوەی تیرۆریستەکان لە ناتیرۆریستەکان. هەستی من ئەوە بو کە بە یەکلاکردنەوەی ئەم پرسە ناگەینە هیچ کوێ و مانەوەی ئەبێتە هۆی دواخستنی رۆیشتنمان لە سوریا. 


سەردانی ترەمپ بۆ بنکەی عەین ئەلئەسەد لە عێراق
سەعات (٧:١٥) بە کاتی بەغداد لە تاریکی تەواو و لە ژێر توندترین رێکاری ئەمنی لە ئەلئەسەد نیشتینەوە. لە ئێر فۆرس وەن (فڕۆکەی هەڵگری سەرۆکی ئەمریکا) دابەزین و لە هەمڤیەکی گولەنەبڕدا بەرەو ئەو خێوەتە چوین کە فەرماندە ئەمریکیەکان لێ بو تا کۆببینەوە.
 لە کاتی رۆیشتندا دڵنیانەبوین کە ئایا عادل عەبدولمەهدی دێت یان نا. بەهۆکاری ئەمنی، ئەو کەمترین ئاگادارکردنەوەی پێدرا بو بەڵام بیستمان فڕۆکەیەک لە بەغدادەوە بە ڕێگاوەیە و تەنیا نادڵنیایی ئەوە بو کە ئایا عەبدولمەهدی تێدایە! فەریق لە سوپا پۆڵ لاکامێرا، فەرماندەی (ئۆپەراسیۆنی ‌ورەی پۆڵاین بۆ عێراق و سوریا) سڵاوی لە سەرۆک و خانمی یەکەم کرد لەو خێوەتەدا کە بە دانانی مێز و کورسی و ئاڵا رێکخرا بو؛ هەروەها عەمید لە هێزە ئاسمانیەکان دان کەین (کە نازناوی کشمیش بو)، جێگری فەرماندە و چەندین کەسی دیکە. من "ورەی پۆڵاین"ی زیاترم ئەویست لە ئیدارەکەدا، بۆیە لاکامێرا-م بردە لاوە و هانمدا جەخت بخاتە سەر هەڕەشەی ئێران لە سوریا لەگەڵ هەر شتێکی دیکە کە خۆی پلانی دانابو باسی بکات.
 
ئەگەر بێتو ساتێک دیاری بکەم کە بو بەهۆی پاراستنی مانەوەی سوپای ئەمریکا لە سوریا (هیچ نەبێ تا کۆتایی ماوەی کارم لە کۆشکی سپی) ئەم ساتە بو: دانیشتن لە خێوەتەکە لەسەر مێزێکی کۆنفرەنسی کاتی بە ئامادەی سەرۆک و خانمی یەکەم و ئەوانەی دیکەمان لە تەنیشت مێزەکە.... راگەیاندن نزیک سەعات (٨)ی ئێوارە رۆیشتن. لاکامێرا و هاوپیشەکانی دەستیان کرد بە خستنەڕوی زانیاری کە دڵنیام وەک کارێکی ستاندار کە ئەوان قسە ئەکەن و سەرۆک گوێ ئەگرت تێیگەیشت بون. چ سوپرایزێک چاوەڕوانیان بو! لاکامێرا هەر هێندەی وت "زۆر رونە کە ئێمە لە سوریا ئەکشێینەوە،" ترەمپ قسەکەی بە پرسیار و تێچێن پێ بڕی. لاکامێرا وتی، "من ئەتوانم بەرژەوەندییەکانمان لە سوریا بپارێزم لە کاتی کشانەوە و ئەتوانم لێرەوە بیکەم." ترەمپ وتی بە ئەردۆغانی وتوە کە هێرش نەکاتە سەر هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا. ترەمپ پرسی لاکامێرا و کەین لە ئێستادا دژ بە داعش چی ئەکەن، "ئەتوانن لە کاتی کشانەوەدا ورد و خاشیان بکەن؟" هەردوکیان لە وڵامدا وتیان "بەڵی، گەورەم."ترەمپ وتی، "ئەوە فەرمانی منە. لێرەوە جێبەجێی بکەن." لاکامێرا رونی کردەوە کە ئەمریکا لە هەوڵی بنیاتنانی "توانای شەریکەکان" بوە بە درێژای چەند ساڵ بەڵام ترەمپ قسەکەی پێبڕی و وتی ئەو جار دوای جار کاتی درێژکردوەتەوە بۆ شکستهێان بە داعش و ماندو بوە لەم کارە. ئینجا پرسی، "ئەتوانین چی بکەین بۆ پاراستنی کوردەکان؟" من خۆم فڕێدایە ناو گفتوگۆکە و وتم کە سەرۆک بە رونی بە ئەردۆغانی وتوە کە نایەوێ هیچ زیانێک بە کوردەکان کە لە سوریا یارمەتی ئێمەیان داوە بگات. لاکامێرا و کەین رونیان کردەوە ئەوان ئەتوانن لە ماوەی دو بۆ چوار هەفتەدا کۆتایی بە داعش بهێنن. ترەمپ وتی، "ئەنجامی بدەن"، و "ئێوە ئۆکەی ئەوەتان هەیە" و پرسی بۆچی مەتیس و ئەوانی دیکە نەیانتوانیوە ئەم ئەرکە لە ساڵ و نیوی رابردودا ئەنجام بدەن. ترەمپ گەیشت بەو باوەڕەی کە بۆ یەکەمجار زانیاری زۆری دەبیست، کە رەنگە راست یان ناڕاست بوبێ بەڵام ئەوە روانینی ئەو بو. 

لە بەردەوامی باسەکاندا لاکامێرا وتی کە بنکەی ئەلئەسەد زۆر گرنگە بۆ ئەوەی فشاری زیاتر بخرێتە سەر ئێران. ترەمپ پرسی، "مانەوە لە عیراق فشاری زیاتر ئەخاتە سەر ئێران؟" باڵوێزی ئەمریکا بۆ عێراق دۆگلاس سیلیمان بە جەختکردنەوە وتی "بەڵێ" و لاکامێرا و ئەوانی دیکەش هاوڕابون. ترەمپ کۆتایی بە کۆبونەوەکە هێنا بەوەی ئەیەوێ "کشانەوەیەکی توند" لە سوریا بکات و بەردەوامی بونی ئەمریکا لە عێراق بە کاتی ئەبینێ لەبەر چەند هۆکار. بڕیارمدا بەختم تاقی بکەوە و لە لاکامێرا و کەین بپرسم دەربارەی بەهای ئەلتەنف. لاکامێرا وتی، "من زانیارییەکانم نەداوە بە سەرۆکی خۆم، "من قسەکەم پێبڕی و ئاماژەم بە سەرۆک کرد و وتم، "ئێستا ئەیدەیت." لاکامێرا، ئەبێ بڵیم زو خۆی کۆکردەوە و وتی پێویستە لە ئەلتەنف بمێنینەوە. ترەمپ لە وەڵامدا وتی، "باشە، دواتر بڕیار لەسەر خشتەی ئەوە ئەدەین." ترەمپ و خانمی یەکەم کەمێ دواتر چونە خێوەتێکی دیکە بۆ سڵاوکردن لە سەربازەکان، ستفن میڵەر، سارا ساندەرز و من لەگەڵ لاکامێرا و کەین و  فەرماندەکانی دیکە ماینەوە تاکو رەشنوسی راگەیەنراوێک ئامادە بکەین بۆ بڵاوکردنەوە. نوسیمان کە سەرۆک و فەرماندەکان "گفتوگۆی کشانەوەی بەهێز و بە مەبەست و رێکوپێکی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانیان لە سوریاو گرنگی بەردەوامی بونی ئەمریکا لە عێراق بۆ رێگری لە سەرهەڵدانەوەی داعش و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا کردوە" و هەمومان هاوڕابوین کە کورتەیەکی گونجاوی کۆبونەوەکە بو.

بەندە پێموابو ئەنجامی سەردانەکە زۆر نایاب بو نەک لەبەرئەوەی دوا بڕیارمان دەربارەی چالاکیە سەربازییەکانی ئەمریکا لە سوریا دا بەڵکو لەبەرئەوەی ترەمپ بە پێزانینێکی تەواو بۆ ئەوەی ئەمانکرد و گرنگی ئەنجامدانی هاتەوە. ئەمە تاکەی بەردەوام ئەبو، پرسیارێکی تر بو بەڵام من پلانم وا بو کە تا کاریگەرییەکە بەهێزە بجوڵیم. بۆچی پێشتر راوێژکارەکانی ترەمپ نەیانهێنا بو بۆ عێراق و ئەڤغانستان؟ ئێمە هەمو پێکەوە لەو کارەدا شکستمان خوارد بو.

دۆناڵد ترەمپ لە بنکەی عەین ئەلئەسەد
عادل عەبدولمەهدی هەڵەیەکی گەورەی کرد نەهات بۆ بینی ترەمپ 

تا رەشنوسی راگەیەنراوەکەمان تەواو کرد رون بوە کە سەرۆک وەزیران عادل عەبدولمەهدی نایەت ئەمەش هەڵەیەکی گەورە بو لەلای ئەوەوە. راوێژکارەکانی قەناعەتیان پێکرد بو کە جوان نیە لە بنکەیەکی ئەمریکی لەگەڵ سەرۆکی ئه‌مریكا کۆبێتەوە هەرچەندە بنکەکەی ئێمە بە تەواوی لەلایەن بنکەی عێراقیەکانەوە دەورە درا بو (ئەو بنکانەش سەردەمانێک هی ئێمە بون). لە جیاتی هاتن گفتوگۆیەکی تەلەفونی باشیان ئەنجامدا و ترەمپ عەبدولمەهدی بانگهێشت کرد بۆ کۆشکی سپی، ئەمەش ئاماژەیەکی پۆزەتیڤ بو. ئینجا رۆشتینە شوێنێکی داخرا و ترەمپ بۆ سەربازەکان قسسەی کرد و بە گەرمی و حەماسەوە پێشوازی لێکرا. کۆبونەوە گشتیەکە لە نزیک سەعات (١٠:٥)شەو کۆتایی هات و لە قافڵەی ئۆتۆمبێلەکاندا و بە تاریکی گەڕاینەوە (ئێر فۆرس وەن) بۆ فڕین بەرەو بنکەی ئاسامانی رامستەین لە ئەڵمانیا بۆ پڕکردنەوەی سوتەمەنی. 


تەلەفونم بۆ پۆمپیۆ کرد تا باسی سەردانەکەی بۆ عێراق بۆ بکەم و ئینجا لەگەڵ شانەهان (پاتریک مایکڵ شانەهان پاش دەستلەکارکێشانەوەی جەیمز مەتیس لە پۆستی وەزیری بەرگری ئەمریکا دژ بە بڕیاری ترەمپ بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژئاوا لە کانونی یەکەمی ٢٠١٨ و لەبەرئەوەی جێگری جەیمز مەتیس بو، لەلایەن ترەمپ-ەوە بە وەکالەت کرا بە وەزیری بەرگری تا پەسەندکردنی مارک ئەسپەر وەک وەزیری بەرگری لەلایەن کۆنگرێسی ئەمریکاوە) و دەنفۆرد قسەم کرد (دەنفۆر لە پۆڵەندا بو پاش ئەوەی شەوی پێشتر بنکەی ئەلئەسەدی بەجێهێشت بو). سەعات (١:٤٠) خولەکی دوای نیوە شەو لە رامستەین بە کاتی ئەڵمانیا نیشتینەوە و چاومان کەوت بە فەرماندەکانی ئەوێ و ئینجا چونکە شوێنێکی داخراو کە ئاپۆرەیەکی گەورەی سەربازەکان چاوەڕوانی سڵاو کردن بون لە فەرماندەی گشتی (لە سەعات دوی بەیانی!).

ترەمپ دوای نیوەڕۆی ئەو رۆژە تەلەفونی بۆ کردم تا هانم بدات بە هەنگاونان بە شێوەی خێرا لەسەر "پلانی دو هەفتە" بۆ کۆتایهێنان بە خەلافەتی جوگرافی داعش لە سوریا. منیش وتم گوێم لە "دو هەفتە بۆ چوار هەفتە" بو لە لاکامێرا و کەین، ئەو رەتی نەکردەوە بەڵام وتی ناوی بنێن "پلانی دو هەفتە". زانیاری وردترم دا بە دەنفۆرد چونکە دەستبەجێ پاش رۆیشتنی مەتیس تێگەیشتم کە ئەتوانێ ئەولەویاتە دژ بە یەک و گێژکەرەکانی ترەمپ بۆ سوریا ئیدارە بکات کە بریتی بون لە: كشانەوە، وردکردنی داعش، پاراستنی کوردەکان، بڕیاردان لەسەر چۆنێتی مەمەڵەکردن لەگەڵ بنکەی ئەلتەنف، ئازادنەکردنی زیندانیەکانی داعش، بەردەوامی فشار لەسەر ئێران. ئەمانە هەڵچونی سەرۆکایەتی و تێچێنی نائامادەکراو و کاردانەوەی جێبەجێ بون نەک ستراتیژێکی هەمەلایەنە و لەسەر هێڵێکی راست بەڵکو بەش بەش بون کە پێویست بو پێکەوە پێیدا بڕۆین تا بتوانی ئەنجامێکی رازیکەر بەدەست بهێنین.
 

لای ئەردۆغان تەنیا کوردی باش کوردێکی مردوە

لەبەرئەوەی ئەردۆغان باوەڕی وا بو "تەنیا کوردی باش کوردێکی مردوە،" کۆبونەوە جەماوەرییەکانی لە ناوچە کوردییەکاندا لەولاوە بوەستێ، دەنفۆرد رای وابو ئامانجی دەستەبەجێی سوپای تورکیا دەرکردنی کوردەکانەوە بە درێژایی سنوری تورکیا-سوریا و ئینجا هێنانەوەی سەدان هەزار ئاوارەی سوری ناو تورکیا بۆ دیوی سنوری سوریا بۆ ئەو ناوچانەی لە دانیشتوانەکانی چۆڵ کراون. دەنفۆر پێشنیاری دروست کردنی هێزێکی چاودێری ناتۆی کرد بە پشتیوانی هەواڵگری ئەمریکا، چاودێری پەیوەندی، چاودێری ئاسمانی و هێزی ئاسمانی و توانای لێدانی ژمارەی ٩١١ بۆ حاڵەتی دروست بونی کێشە بۆ چاودێرییەکە بە بونی کەمترین هێزی ئەمریکا لە سەر ئەرز....  
 (تێبینی: ٩١١ژمارەی ئیمەرجەنسیە لە ئەمریکا و لە کاتی پێویستی بە هاوکاری بۆ هەر کارێک هاوڵاتیانی ئەمریکا پەیوەندی پێوە ئەکەن بۆ بەهاناوە چونی خێرا. هاوشێوەی ژمارە ١٠٤ی پۆلیسی فریاکەوتن لە سلێمانی. لێرەدا وەکو لێكچواندن بەکارهاتوە). 

دەنفۆرد پێشنیاری کرد ئەویش بەشداربێ لەو سەردانم بۆ تورکیاکە بۆ سەرەتای کانونی دوەم ئامادەکاریم بۆ ئەکرد، پاشتر ئەو لە تورکیا بمێنێتەوە تا گفتوگۆ بکات لەگەڵ بەرپرسانی سەربازی تورکیا. منیش رازی بوم. بەم شێوەیە تورکەکان پەیامێکی یەکگرتوی حکومەتی ئەمریکا ئەبیستن و بەو رێگە تواناکانیان خراپ سود وەربگرن لە بڕیاردەرە جۆراو جۆرەکانی حکومەتی ئەمریکا کە ئەمەش ستراتیژێکی پەسەندکراوی حکومەتە بیانیەکانە لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەمریکا. 


جیم جێفری خۆشی بە کورددا نایەت

گفتوگۆکانم بۆ پۆمپیۆ باس کرد و وتم رێگریمان کردوە لە ئەنجامێکی زۆر خراپ پەیوەست بە سوریا و خەریکی کارکردنین لەسەر شتێک کە لە ئاستی پێویستە و قابیلی جێبەجێکردنە. 

پۆمپیۆ ئەیوست دڵنیابێ کە نێردەی وەزارەتی دەرەوە بۆ سوریا لە کۆبونەوەکانی تورکیا ئامادە ببێ. من بە دو دڵیەوە رازی بوم. ئەمەش لەبەرئەوە بو کە هەر پۆمپیۆ خۆی دو رۆژ پێش کریسەمەس پێی وتم کە جیم جێفری، کە پێشتر باڵوێزی ئەمریکا بوە لە تورکیا، "هیچ خۆشی لە کورد نایەت و هێشتا تورکیا بە شەریکێکی جێگەی متمانەی ناتۆ ئەبینێ. ئەمەش زەنگی هۆشداری رون بون بۆ حاڵەتێکی پێشکەوتوی کڕیاری ((clientitis ئەمەش نەخۆشیەکی بەردەوامی وەزارەتی دەرەوەیە کە بەرژەوەندی لایەنێکی بیانی گرنگتر ئەبێ لە بەرژەوەندی ئەمریکا....

جیم جێفری

لێدوان لەسەر کورد لە قودسەوە

لە کۆبونەوەیەکی کراوەدا لەگەڵ ئەو راگەیاندنکارانەی لە سەفەرەکە لەگەڵمدا بون، لە ٦ی کانونی دوەم، لە ئوتێلی (پاشا داود) لە قودس وتم "ئیمە چاوەڕوانیمان ئەوەیە کە ئەوانەی لە سوریا هاوشانی ئێمە جەنگاون، کە ئۆپۆزسیۆنن بە تایبەت کوردەکان بەڵام هەمو ئەوانەی هاوشانمان جەنگاون نەخرێنە مەترسیەوە بە کشانەوەی هاوپەیمانان. ئەم خاڵە بە رونی لە گفتوگۆی سەرۆک لەگەڵ ئەردۆغان پێی وتوە."

لە ٦ی کانونی دوەم ترەمپ نزیک سەعات ٥:٤٥ی ئێوارە تەلەفونی بۆ کردم، وتی "بە خەبەری، وا نیە؟". کەسێک پێی وتبو کە تورکەکان خۆشحاڵ نین بەو لێدوانە جیاجیانەی کە لە راگەیاندندا بڵاو کراونەتەوە. بێگومان، من هیچم نەوت کە ترەمپ بە ئەردۆغانی نەوتبو. لەگەڵ ئەوەشدا ترەمپ لە تەلەفونەکەدا چەندین جار وتی "بنکەی جەماوەریم ئەیانەوێ بکشێمەوە (لە سوریا)". ئەمەش مانای ئەوە بو کە سەردانی تورکیا بە راستی خۆش ئەبێ! 
رۆژی دواتر، کە لە قودسەوە فڕین باڵوێزخانەی ئەمریکا لە ئەنقەرە دەیانبیست کە ئەردۆغان هێندە بێزار بوە کە رەنگە کۆبونەوەکەی لەگەڵ من هەڵوەشێنێتەوە. لە بازنەی دیپلۆماتیدا ئەمە بە بێڕێزی سەیر ئەکرا بەڵام من وەکو بەڵگەی راستی سیاسەتمان بۆ سوریا لە دیدگای ئەمریکاوە نەک تورکیا لێم ئەڕوانی. 

پاش ئەوەی سەعات ٤:٣٥ خولەک گەیشتینە ئەنقەرە پۆمپیۆ تەلەفونی کرد…. ئێمە هاوڕابوین کە باڵوێزخانەی ئێمە نابێ سوربن لەسەر کۆبونەوە لەگەڵ ئەردۆغان و پێ ئەچو گەیشتبینە ئەو ساتەی ئەبو روبدا. ئەویش بەریەککەوتنی ئارەزوی ترەمپ بۆ دەرچون لە سوریا و لێدوانەکەی سەبارەت بە پاراستنی کورد. ئەمەش شتێک بو ئەردۆگان نەی ئەتوانی چاوپۆشی لێ بکات. ترەمپ پاش نزیکەی سەعاتێک تەلەفونی بۆ کردم. رازی نەبو لەو راپۆرتانەی لەسەر ناکۆکی ناو ئیدارەکە بڵاو ئەکرانەوە بەڵام زۆر نیگەرانی ئەوە بو کە ئایا وەزارەتی بەرگری هێشتا کار لەسەر "پلانی دو هەفتەی" ئەکات بۆ شکستهێنان بە خەلافەتی داعش....



نەخشە رەنگکراوەکەی جیم جێفری
لە هەمان کاتدا، بە پیچەوانەی راگەیەنراوی پرەنسیپەکان، جیم جێفری نەخشەیەکی بە کۆدی رەنگکراو بڵاو کردەوە کە نیشانی ئەدا چی بەشێکی باکوری رۆژهەڵاتی سوریا ئەو پێشنیاری ئەکرد رێگە بە تورکیا بدرێت دەستی بەسەردا بگرێ و کام بەشانەی لە دەست کوردەکاندا بمێنێتەوە. دەنفۆرد بە هیچ شێوەیەک خۆشی نە ئەهات لەوەی نەخشەکە پیشانی ئەدا. من پرسیم کە مەگەر ئامانجی ئێمە ئەوە نیە کە تورکەکان بە تەواوی لە دیوی سنوری خۆیان بمێننەوە لەگەڵ رۆژهەڵاتی سوریا و روباری فورات و دەنفۆر وتی بێگومان ئەوە هەڵویستی ئەوەیشە. من وتم ئەمەوێ باکوری رۆژهەڵاتی سوریا زۆر لەوە بچێ کە ئێستا هەیە بەڵام بەبێ بونی سەربازانی ئەمریکا. ئەمزانی کە ئەوە رەنگە "ئەرکێکی مەحاڵ" بێ بەڵام پێموا بو لانی کەم ئەبێ ئەوە ئامانجمان بێ تەنانەت ئەگەر نەتوانین بەدیبهێنین. دەنفۆرد هاوڕا بو. ئەوە بو دواجار جێفری هاتە ژورەوە و بە رەشنوسی راگەیەنراوی پرەنسیپەکاندا چوینەوە کە ئەمانتوانی بیدەین بە تورکەکان. من رستەیەکم زیاد کرد تا بە تەواوی رون بێ کە ئێمە نامانەوێ خراپ مامەڵە لەگەڵ کوردەکان بکرێ و بونی هێزی سەربازی تورکیا یان هەر هێزێکی تر لە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا قبوڵ ناکەین. دەنفۆرد و جێفری رازیبون بە رەشنوسەکە کە لەگەڵ نەخشەکەدا لەبەر رۆشنانی بەرەوپێشچونەکاندا پاش ئەوەی من کۆشکی سپی-م بەجێهێشت تەنیا جێگەی حەزی مێژوین. 

ژەنراڵ مەزڵوم عەبدی

 

ئەردۆغان کۆبونەوەی هەڵوەشاندەوە

جێگەی سەرسوڕمان نەبو کە ئەردۆغان ئاگاداری کردین کۆبونەوەکەی لەگەڵ ئێمە هەڵئەوەشێنێتەوە چونکە پێویستە وتارێک لە پەرلەمان پێشکەش بکات. وەکو دواتر زانیمان، ئەردۆغان هێڕشێکی پێشتر پلان بۆدانرابو لەسەر ئەوەی من وەکو سیاسەتی ئەمریکا باسم کرد بو. ئەردۆغان یەک تۆز رای نەگۆڕی بو لە سوربونی لەسەر ئەوەی تورکیا دەستی ئاوه‌ڵا کراوە بێ لەوەی باکوری رۆژهەڵاتی سوریا ئەیکات. ئێمە نەمان ئەتوانی رێگەی پێبدەین لە حاڵەتی بونی ئامانج بۆ رێگری لە تۆڵەکردنەوە دژ بە کوردەکان (لەلایەن تورکیاوە). 


ئەردۆغان لە ناوەڕۆکدا وتارێکی هەڵمەتی هەڵبژاردنی پێشکەش کرد (رێک پێش هەڵبژاردنی خۆجێی و پارێزگاکان کە پشتیوانانی ئەردۆغان بەشێوەیەکی خراپ تێیدا دۆڕان)، وتی "هیچ سازشێک نیە" و هەروەها ئەوەی کە "ئەستەمە.....سازش بکەن". لە رێگای گەڕانەوە لەگەڵ پۆمپیۆ قسەم کرد دەربارەی کۆبونەوەکان لە تورکیا. هاوڕابوین کە روانینی ئێمە لەسەر کورد "قابیلی گونجاندن" نییە لەگەڵ روانینی تورکیا....پۆمپیۆ وتی وەزیری دەرەوەی تورکیا، مەولود چاوشئۆغلو لە هەوڵدایە پەیوەندی پێوە بکات و پلانی هەیە پیی بڵێ، "ئێوە بژاردەیەکتان هەیە. یان ئەوەیە ئێمە لەسەر سنوری ئێوە ئەبین یان روسەکان و ئێرانیەکان [کە بێگومان ئەچنە ئەو شوێنانەی لە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا کە ئێمە لێی ئەکشێینەوە]. خۆتان هەڵیبژێرن." منیش وتم ئەوە کاری راستە.

دوای ئەوە تەلەفونم بۆ ترەمپ کرد. بیری کردنەوەی وابو کە تورکەکان چەندین مانگە ئامادەن تا بپەڕنەوە سوریا ئەمەش هۆکاری ئەوە بو کە ئەو ئەیەوێ بکشێتەوە پێش ئەوەی تورکیا هێرش بکاتە سەر کوردەکان بە بونی خەڵکی ئێمە لەوێ.... ترەمپ وتی "تەنیا هیچ لاوازی و شتێک پیشان مەدە"، وەک ئەوەی نەیئەزانی کە من ئەو شتانە باس ئەکەم کە رویان دابو. "ئێمە نامانەوێ بەشێک بین لە شەڕی ناوخۆ. ئەمانە دوژمنی سروشتی یەکترن. تورکەکان و کوردەکان چەندین ساڵە دژ بە یەک ئەجەنگن. ئێمە نابینە بەشێک لە جەنگێکی ناوخۆ بەڵام کۆتایی بە داعش ئەهێنین."



هەوڵ بۆ بنیاتنانی هێزی چاودێری نێودەوڵەتی

لە هەمان کاتدا زانیم کە دەنفۆر پێیوا بو کە فەرماندە سەربازییەکانی تورکیا ئارەزوی چونە سوریایان نیە. ئەردۆغان ئەو مەبەستەی هەیە و سوپا بۆ بەهانەیەک ئەگەرێن تاکو خۆ بە دور بگرن لە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە باشوری سنورەکەیان و لە هەمان کاتدا ئەیانوت تورکیا ئەپارێزن لە هێرشی تیرۆریستی.... 

دەنفۆرد بەردەوام بو بە راگەیەنراوی پرەنسیپەکان و پێشنیاری کرد کە بیست بۆ سی کیلۆمەتر ببێت بە ناوچەی دابڕاو (Buffer Zone) و کوردەکان چەکە قورسەکانیان لەو ناوچە لاببەن. هێزێکی نێودەوڵەتی کە بەشێوەی سەرەکی لە هاوپەیمانانی ناتۆ پێکدێ پاسەوانی ئەو ناوچە بکەن تاکو ئەوان دڵنیابن لەوەی کوردەکان هێرش ناکەنەسەر تورکیا و بە پێچەوانەشەوە. ئەمریکا بەردەوام ئەبێ لە دابینکردنی پشتیوانی ئاسمانی و گەڕان-و- رزگارکردن بۆ هێزە نێودەوڵەتیەکان. 

دەنفۆرد بڕوای وابو کە ئەمە رێگەمان ئەدا لە کۆنترۆڵی ئاسمانی باکوری رۆژهەڵاتی سوریا بەردەوام بین. هەرچەند دەنفۆر جەختی لەسەر نەکردەوە چونکە ئێمە لە ئەلئەسەد لە عێراق ئەماینەوە و بەگوێرەی راسپاردەی ترەمپ ئەتوانین، ئەگەر پێویستی کرد، بە خێرایی بە بەهێزی بگەڕێینەوە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا بۆ چارەی هەر سەرهەڵدانەوەیەکی هەڕەشەی داعش. 
لەبەر ئەوەی ئەولەویاتی راستەقینەی ئەردۆغان سیاسەتی ناوخۆ بو، لە دیدگای منەوە، ئەم رێکەوتنە رەنگە بەس بێ. ئێستا ئەبو کە ئەوروپیەکان رازی بکەین بەڵام ئەوە کێشەیەک بو بۆ رۆژێکی دیکە. لە هەمان کاتدا پەتەکە درێژ ئەکەینەوە یان بیرۆکەیەکی دیکە گەشە پێئەدەین کە رەنگە چەند مانگی بوێ، ئارگومێنتێکی باشمان هەبو بۆ هێشتنەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی فورات. 

ئەوەی پەیوەندی بە کوردەکانەوە هەیە، جێفری بیرۆکەکە ئەخاتە بەردەم فەرماندەکەیان، ژەنراڵ مەزڵوم عەبدی، تا کاردانەوەیان ببینێ. دەنفۆرد روانینی نێگەتیڤ بو و پێیوابو کە بژاردەکانی مەزلوم سنوردارن و رەنگە باشتربێ کە هەندێ زەمانەت لەبەرچاو بگرێ (مەبەست دۆزینەوەی هاوپەیمانێکی ترە کە شێوەی رێکەوتن لەگەڵ دیمەشق. پاش هێرشی تورکیا کورد ئەم هەنگاوەی نا). دواتر قسەم لەگەڵ پۆمپیۆ کرد و ئەویش پێیوا بو ئەم هێڵە دروستە بیگرین و ئەوانیتر (دەوڵەتانی دیکە) لە ناوچەکەدا پشتیوانی ئەکەن. دەوڵەتانی عەرەب هیچ خۆشەیستیەکیان بۆ تورکیا نیە و سەرچاوەی داراییان هەیە کە ئاسانتری ئەبێ بۆ هاوپەیمانانی ناتۆ و ئەوانی دیکە تا بەشداری لە هێزی چاودێری فرەنەتەوەی بکەن. بەدەستهێنانی شێوەیەک بۆ دابەشکردنی تێچوەکان لە هاوپەیمانانەوە، ناتۆ بە تایبەتی، هێمایەکی نەگۆڕی ترەمپ بو و راستیش بو....


من بەردەوام بوم لە شیکردنەوەی ئەم دیدگایه‌ بۆ ترەمپ. لە ئەوڤڵ ئۆفیسدا بۆ پرسی دیکە لە ٩ی کانونی دوەم، دەنفۆر بە وردتر ئەوەی خستەڕو کە بۆچی هێزی نێودەوڵەتی لە ناوچەی دابڕواودا لە باشوری تورکیا قابیلی ئەنجامدانە و رێگە بە ئێمە ئەدات کە خۆمان لێ بهێنینە دەرەوە بەبێ ئەوەی کوردەکان و هاوپەیمانی دژ بە داعش بخەینە مەترسیەوە. ئەمە ئەگەر باسی سومعەی نێودەوڵەتی ئەمریکا هەر نەکەین. دەنفۆرد بە توندی بەرگری ئەکرد لە مانەوە لە بنکەی ئەلتەنف کە پاشا عەبدوڵای ئوردن زەختی لە پۆمپیۆ کرد بو لە کاتی سەردانەکەی بەوەی کە تا زیاتر ئێمە لە بنکەی ئەلتەنف بمێنینەوە ئوردن ئاسایشی زیاتر ئەبێ دژ بە هەڕەشەی رژانی قەیرانی سوریا بۆ ناو سنوری وڵاتەکەی. 

ترەمپ خۆشحاڵ بو "پلانی دو هەفتە بۆ چوار هەفتە" لە ئامادەکردندایە هەرچەندە چاوەڕی ئەنجامی ئەکرد لە دو هەفتەدا. ئەمەش روی نەئەدا.


هەوڵەکانی دروستکردنی هێزی چاودێری نێودەوڵەتی بەرەوپیشچوونی بەخۆوە نەبینی. پاش مانگێک، لە ٢٠ی شوبات شانەهان و دەنفۆر وتییان کە پێشمەرجێکی رەها بۆ ئەو وڵاتانەی تر کە سەرباز ئەنێرن ئەوەیە هەندێ سەربازی ئەمریکی لە ناوچەی دابڕاودا لە باشوری سنوری تورکیا بمێننەوە و پشتیوانی لۆجستی لە بنکەی ئەلئەسەدەوە بێ. بێگومان من هیچ کێشەیەکم لەگەڵ بیرۆکەکەدا نەبو بەڵام باسکردنی لەگەڵ ترەمپ ئاسان نەبو. 


ترەمپ رازی بو ژمارەیەک سەرباز لە رۆژئاوا بمێننەوە
لە کۆبونەوەی پێش تەلەفونێکی دیکە لەگەڵ ئەردۆغان رۆژی دواتر، بە ترەمپم وت کە پێنتاگۆن رایان وایە مەگەر ئەوەی ئێمە "جوت سەد" سەربازێک بهێڵینەوە (بە مەبەست دەربڕینێکی تەماوی بو) ئەگینا ناتوانین هێزیكی نێودەوڵەتی پێکبهێنین. ترەمپ بۆ ساتێک بیری لێکردەوە و رازی بو. ئەردۆگان وتی ئەو ئەیەوێ تورکیا بە تەنیا ناوچەی دابڕاو کۆنترۆڵ بکات لە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا، کە من پێموا بو جێگەی قبوڵ کردن نیە. تەلەفونەکە لەسەر بێدەنگ بو، پێشنیارم بۆ ترەمپ کرد کە بە ئەردۆغان بڵێ دەنفۆرد دانوستانەکان بەڕێوە ئەبات و بەرپرسانی سەربازی تورکیا رۆژی دواتر لە واشنتن ئەبن و رێگە ئەدەین گفتوگۆی سەربازی دو لایەن بەردەوام بێ. ترەمپ جێبەجێی کرد. 

دوای ئەوە بە راکردن خۆم گەیاندە ئۆفیسەکەم تاکو هەواڵە خۆشەکە بە شانەهان بڵێم. چەند سەعاتێک دواتر تەلەفونم بۆ دەنفۆرد کرد تا دڵنیابم لەوەی هەواڵەکەی بیستوە و وتی "باڵوێز، کاتم زۆر نیە قسە بکەم چونکە ئێستا لە دەرەوەین لە مەراسیمی گۆڕینی ناوی پێنتاگۆن بۆ 'بینای بۆڵتن'." هەروەها خۆشحاڵ بو کە "جوت سەد" سەرباز دەربڕینێکی باش بو کە بە مانای تا چوار سەد سەرباز ئەهات. دەنفۆرد وتی ئەو بە رونی بە تورکەکان ئەڵێ کە نایەوێ سەربازی تورکیا بێنە باشوری سنور. پەیوەندیم بە لینزی گراهامەوە کرد  و هانمدا کە بێدەنگ بێ تاکو ئەوانی دیکە دەرفەتی ئەوەیان نەبێ بڕیارەکە بە ترەمپ پێچەوانە بکەنەوە و ئەویش وتی وا ئەکات و هەروەک وتی ئەتوانێ تەلەفون بۆ ئەردۆغان بکات، کە پەیوەندییەکی باشی لەگەڵی هەبو، تا هانی بدات بە تەوای پشتیوانی بڕیارەکەی ترەمپ بکات.....

بەبونی تاسەی ناوبەناو لەسەر رێگاکە ئەمە دۆخەکە بو لە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا تاکو من دەستم لەکارکێشایەوە. خەلافەتی جوگرافی داعش لە ناوبرا بەڵام هەڕەشەی تیرۆریستی مابو. ئەگەرەکانی بونی هێزێکی فرەنەتەوەیی چاودێر کەم بو بوەوە، بەڵام مانەوەی ئەمریکا لە سوریا لە دەوروبەری ١٥٠٠ سەربازدا ئەڵبەز و دابەزی ئەکرد. تا چەند ئەم "دۆخی واقیعە" درێژەی ئەبو نەزانراو بو بەڵام دەنفۆرد سەرکەوتو بو لە هێشتنەوەی تاکو ٣٠ی ئەیلول کە کۆتایی ماوەکەی بو وەکو سەرۆکی دەستەی هاوبەشی ‌‌هێزەکانی ئەمریکا. سەرکێشیەکانی ئەردۆغان بەبێ رێگری بەردەوام بون. رەنگە هۆکار خراپبونی دۆخی ئابوری تورکیا و کێشەکانی خۆی بوبێ لە سیاسەتی ناوخۆ.


تەقینەوەی ترەمپ

کاتێک دواجار ترمپ لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ تەقیەوە و دیسان فەرمانی کرد بەکشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، من نزیکەی مانگێک پێشتر کۆشکی سپی-م جێهێشت بو.

 ئەنجامی بڕیارەکەی ترەمپ کارەساتی تەواو بو بۆ سیاسەتی ئەمریکا و میسداقیەتی ئێمە لە سەرانسەری جیهاندا. تا چەند من ئەمتوانی رێ لەم ئەنجامە بگرم، وەک ئەوەی نۆ مانگ پێشتر رێگریم لێکرد، نازانم. بەڵام کاردانەوەی نێگەتیڤی بەهێزی هەردو پارتی کۆماری و دیموکرات بۆ ترەمپ بە تەواوی چاوەڕوانکراو بو. لە پێناو رێگری لێکردن لە کشانەوە بۆ دوەم جار پێویستی بە کەسێک ئەکرد لە پێش پاسەکەدا بوەستایە و ئەلتەرناتیڤێکی بدۆزیاتەوە کە پەسەندکراوی ترەمپ بوبا. ئەمەش وا یارە روی نەدا. 

دەستلەکارکێشانەوە و پشتکردنی ترەمپ لە کورد 
دوای ئەوەی من کۆشکی سپیم بەجێهێشت، کاتێک ترەمپ پشتی لە کوردەکان کرد لە سوریا، گومان دروست بو کە ئەبێ دوای کوردەکان نۆرەی کێ بێ. تایوان نزیکی سەروی لیستەکە بو. هەر لەوێدا ئەمێنێتەوە تا ئەو کاتەی ترەمپ بە سەرۆک ئەمێنێتەوە. ئەمەش داهاتویەکی جێی دڵخۆشی نیە.

-کۆتایی-


کورتەی ژیاننامەی جۆن بۆڵتن
جۆن بۆڵتن راوێژکاری ئاسایشی پێشو بو لە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ. باڵوێزی ئەمریکا بوە لە نەتەوە یەکگرتوەکان لە ساڵی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٦. چەندین ساڵ لە حکومەت کاری کردوە و لە ئیدارەی رۆناڵد رەیگن، جۆرج بوش و جۆرج دەبلیو بوش پۆستی باڵای هەبوە. جۆن بۆڵتن پارێزەرە و لە واشنتن دی سی لە ساڵی ١٩٧٤ بۆ ٢٠١٨ کاری تایبەتی کردوە جگە لەو کاتەی لە حکومەت پۆستی هەبوە. جۆن بۆڵتن لە ساڵی ١٩٤٨ لە باڵتیمۆر لە دایک بوە و کتێبی یەکەمی بە ناوی نیشانی (تەسلیم بون بژاردەیەک نیە) بڵاو کردوەتەوە. 


تێبینی: بۆ گەڕانەوە بۆ چاپی ئینگلیزی کتێبەکەی جۆن بۆڵتن و باسی کورد کە لێرەدا بە کوردی بڵاوکراوەتەوە،لە ئیندێکسدا لەم لاپەڕانەدا بڕوانە:-
 کورد لە عێراق لاپەڕەی ١٩٠، ٣٦٥
 کورد لە سوریا ١٩٢-١٩٣، ١٩٤، ١٩٥، ١٩٩، ٢٠٢، ٢٠٤، ٢٠٥، ٢٠٦-٢٠٧، ٢٠٨-٢٠٩، ٣١٤
 رای ترەمپ لەسەر کورد ١٩٥، ١٩٩، ٢٠٦، ٢٠٧، ٢٠٨
 کورد و ئەردۆغان ٢٠٢، ٢٠٤
 کورد و تورکیا ١٩٢، ١٩٥، ١٩٦، ١٩٩، ٢٠٢، ٢٠٤، ٢٠٧، ٢٠٨-٢٠٩
 وەفای ئەمریکا بۆ کورد ١٩٣، ١٩٥، ٣١٤
 مەشق و راهێنان بە کورد ١٩٤


ناونیشانی کتێب، (ئەو ژورەی روداوەکان تێیدا رویدا: بیرەوەری کۆشکی سپی) نوسینی، جۆن بۆڵتن، راوێژکاری پێسوی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا، دەزگای چاپ "سایمون و شوستەر" ٢٠٢٠.
 

 

 

 

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن

Advertisement