جەنگ و ئاشتی
3/26/2026 2:43:00 PM
سەردار پێنجوێنی
ئەو وشەیەی پردەکان بنیاد دەنێت، هیوا دەچێنێت، و لە دڵەکاندا بەرهەمی خۆشەویستی دەڕوێنێت
جەنگ و ئاشتی.. دوو وشەی دژبەیەکن، وەک دژایەتی شەو و ڕۆژ، و مردن و ژیان. جەنگ لە ناخیدا پەیامی وێرانکاری و کاولکاری و خوێنڕشتنی هەڵگرتووە، تێیدا شانازی بەوەوە دەکرێت کێ توانیویەتی دوژمنەکەی بخاتە سەر زەوی، و بەو ئەندازەیەی کە کوشتن و وێرانکاری دەخوڵقێنێت، ئاڵای سەرکەوتن بەرز دەکرێتەوە؛ بەڵام لەسەر حیسابی تێچوویەکی گەورەی گیانی و ماڵی.
جەنگ بێ هەستە؛ نە دڵێک شەفاعەت دەکات، نە چاوێک فرمێسک دەڕێژێت، و نە گوێیەک دەبیستێت. ئەو بەرهەمی دوژمنایەتییە، خوشکی وێرانکارییە، و هاوڕێی ئاگرە، خۆراکەکەی مردن و خواردنەوەکەی خوێنە، و هێزەکەی لە ئازار و ناڵەوە وەردەگرێت.
کاتێک جەنگ لە خاکێکدا نیشتەجێ دەبێت، بێدەنگییەکی تۆقێنەر باڵ دەکێشێت، دەنگی کوندەپەپوو و قەلەڕەش و لوورەی گورگەکان بەرز دەبێتەوە. هەوڵی چەندین دەیەی درێژخایەن لە ساتێکدا لەناو دەچێت، و هەرچی دروستکراوە دەبێتە کەلاوە، دوای خۆی بێوەژن، هەتیو، کەمئەندام و برینگەلێک جێدەهێڵێت کە لە جەستە و ڕۆحدا سارێژ نابن. ترس و تۆقین دەچێنێت، و شێواوی دەروونی و جەستەیی لە دڵی بێتاوانەکاندا بەجێدەهێڵێت. ئاسەواری جەنگ بە درێژایی نەوەکان لە یادەوەری و ویژداندا بە هەڵکۆڵراوی دەمێنێتەوە؛ ئەوە ئەو مۆتەکەیە کە خۆشەویستانی لێک جیا کردەوە، باوکانی لە کوڕان دابڕی، و ڕوخساری ژیانی شێواند. جەنگ چەندین یادەوەری نێژاوە؟ و چەندین چیرۆکی ئەشق و هاوڕێیەتی سڕیوەتەوە؟ جەنگ تەنها بەو ئازارە یاد دەکرێتەوە کە سنگی بڕی و لە دڵەکاندا نیشتەجێ بوو.
ڕەگ و ڕیشەی جەنگ لە مێژوودا..کاتێک دەگەڕێینەوە بۆ مێژوو و بەدوای ڕەگی جەنگەکاندا دەگەڕێین، دەبینین زۆرێک لە شارستانییەتە کۆنەکان خوداوەندەکانی جەنگیان پیرۆز کردووە، و کوشتن و ئەشکەنجەدانیان وەک ئامرازێک بۆ ڕازیکردنی هێزەکانی دەسەڵات و ستەم بینیوە.
لە یۆنانی کۆن:یۆنانییەکان پەرستنی خوداوەندی "ئارس"یان دەکرد، کە هێمای جەنگی توندوتیژ، خوێناوی و پاشاگەردانی بوو. گوێی بە دەرئەنجامی کارەکانی نەدەدا و بێ بەزەیی دەچووە ناو جەنگەکانەوە.
لە میسری کۆن:خوداوەند "مۆنتۆ": هێمای هێز و بوێری بوو. خوداوەند "سێت": خوداوەندی پاشاگەردانی و توندوتیژی، پەیوەست بوو بە بیابان و تاریکی، و وەک هێمای شەڕ دەبینرا بەهۆی کوشتنی "ئۆزۆریس"ی برایەوە. خوداوەند "سەخمێت": خوداوەندی وێرانکاری و تۆڵەسەندنەوە، بە شێوەی ژنێک بە سەری شێرەوە وێنا دەکرا.
ئەم پیرۆزکردنەی ئەو خوداوەندانە بەشداربوو لە بڵاوکردنەوەی کلتووری توندوتیژی و کوشتن، و سێبەری خستە سەر بیری گەلان و ڕەفتاریان، تا وای لێهات جەنگ ببێتە ئامرازێک بۆ سەلماندنی خود، نەک ئامرازێک بۆ پاراستنی ماف. جەنگ تەنها شارەکان وێران ناکات، بەڵکو نەفسەکان هەژار دەکات و کۆمەڵگاکان لە مرۆڤایەتی دادەماڵێت. تێچووەکەی تەنها بە ژمارەی قوربانییەکان ناپێورێت، بەڵکو پارە بەهەدەردراوەکان، ئاوارەبوونی زۆرەملێ، داڕمانی ئەخلاقی، و ئەو تووڕەییەی کە ڕقێک دەچێنێت و بۆ چەندین نەوە بەردەوام دەبێت، دەگرێتەوە.
جەنگ پیاوی خۆی هەیە...ئەوانەی کڕنۆش بۆ هێزەکانی تاریکی دەبەن، نە ئارامی دەناسن و نە ئارەزووی سەقامگیری دەکەن. ئەوانەن کە فیتنە دروست دەکەن، دەنگۆ بڵاو دەکەنەوە، و خەڵکی سادە چەواشە دەکەن، بیرۆکەکانیان لە خوداوەندەکانی شەڕ و توندوتیژی وەردەگرن، و هێرش دەکەنە سەر ڕۆڵەکانی ئاشتی کە لە ئارامیدا دەژین و چاکە دەکەن.
ئاشتی... وشەیەک ژیان دروست دەکات.لە بەرامبەردا، ئاشتی وەک ڕووناکی دوای تاریکی، و وەک ئاو لە زەوییەکی تینوودا دێت. ئەو وشەیەیە کە پردەکان بنیاد دەنێت، هیوا دەچێنێت، و لە دڵەکاندا بەرهەمی خۆشەویستی دەڕوێنێت.
ئەگەر ویستت زەردەخەنە بخەیتە سەر ڕوخسارێکی خەمبار، پەیمانی ئاشتی پێ بدە. ئەگەر ویستت شمشێرەکان بشکێنیت و جەنگەکان ڕابگریت، بانگەواز بۆ ئاشتی بکە. ئەگەر ویستت دڵەکان پڕ بکەیت لە خۆشەویستی دوای ئەوەی پڕ بوون لە ڕق، بە ئاشتی دەست پێبکە. ئەگەر ویستت مێشکەکان ڕووناک بکەیتەوە و نەزانی نەهێڵیت، کلتووری ئاشتی بڵاو بکەرەوە. ئەگەر خێزانێکی سەقامگیر و کۆمەڵگەیەکی ئارامت دەوێت، تۆوی ئاشتی بچێنە. ئاشتی ئەوەیە ڕێگە بدەیت منداڵان بە ئارامی بچن بۆ قوتابخانە و کەنیسە و مزگەوتەکانیان. ئاشتی ئەوەیە جوتیار بە بەرهەمەکەی دڵخۆش بێت، و دایکەکە دڵی لای منداڵەکانی بێت، و ڕێبوار لە شەقامدا زەردەخەنە بکات.
"وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ" (ئیسرا: ٧٠) [بە ڕاستی ئێمە ڕێزمان لە نەوەکانی ئادەم گرتووە]. لە ئینجیلیشدا، حەزرەتی مەسیح (سەلامی خوای لەسەر بێت) فەرموویەتی: "خودا ئاوها جیهانی خۆشویست".
ئاشتی وشەیەک نییە تەنها بوترێت، بەڵکو کارێکە ئەنجام دەدرێت. ئاشتی ئەوەیە ماڵەکەت پڕ بکەیت لە خۆشەویستی، خێزانەکەت لە میهرەبانی، و کۆمەڵگەکەت لە دڵنیایی. ئەوەیە دڵێکی پڕ لە ڕق ڕووناک بکەیتەوە، زەردەخەنە بکەیت بۆ ڕوخسارێکی گرژ، و هیوا لە دڵی بێئومێدەکاندا بچێنیت. ئاشتی ئەوەیە دەستی ناکۆکەکان بگریت، دیوارەکانی نێوان مرۆڤەکان بڕوخێنیت، و پردی لێکتێگەیشتن دروست بکەیت. هیچ ڕزگارییەک بۆ ئەم جیهانە نییە مەگەر بە ئاشتی نەبێت... چونکە ئەو ڕووناکییەیە کە ناکوژێتەوە، و ئەو چەکەیە کە خوێنی پێ ناڕژێت، و ئەو چارەسەرەیە کە ڕوخساری خودایی بۆ مرۆڤ دەگەڕێنێتەوە. ئایا هەڵدەبژێرین ڕۆڵەی جەنگ بین... یان ڕۆڵەی ئاشتی؟
وەرگێڕان؛
سەرچاوە: https://altanwer.com
نوسینی دکتۆر جورجس عەوەز