هەواڵ

لێکۆڵینەوەیەک لە بارەی وەرزش لە سوید

02:50 - 05/06/2019 172 جار خوێندراوەتەوە

"زەمەن"

هەموو وڵاتێک کۆمەڵێک تایبەتمەندی لەخۆدەگرێت، گەلانی وڵاتەکەش کۆمەڵێک سیفاتی هاوبەش کۆیاندەکاتەوە، یەکێک لە سیما دیارەکانی سوید وەرزشدۆستییەتی، ئەگەرچی ئەم وڵاتە وەک وڵاتێکی خاوەن نازناوی گەورە نابینرێت، بەڵام وڵاتێکە کە کەم کەس تێیدایە پەیوەست نەبێت بە وەرزشەوە، هەر گەلێکیش بیەوێت پێش بکەوێت دەبێت ئەزمونی ئەوانی تری لەبەرچاو بێت، ئێستا کە وەرزش لە هەرێمی کوردستان بە هەڵبەز و دابەزدا تێدەپەڕێت گرنگە ئەزمونی وەرزشی وڵاتێکی وەک سویدمان لەبەرچاو بێت هەر بۆیە ئەم توێژینەوەیەتان پێشکەش دەکەین.

 

سوێد وه‌کو نه‌ته‌وه‌یه‌کی وه‌رزشوان 

سوێد به‌شێکه‌ له‌ ناوچه‌کانی سکه‌نده‌ناڤیا،  ڕووبه‌ره‌که‌ی‌ پێنجه‌مین گه‌وره‌ترین وه‌ڵاتی ئه‌وروپایه‌.  دانیشتووانی‌ له‌ ڕیزبه‌ندی بچووکترین وه‌ڵاتانی ئه‌وروپایه‌. نزیکه‌ی نۆ ملیۆن که‌س له‌ ڕووبه‌ری 450000 کم چوارگۆشه‌دا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ – ده‌کاته‌ 20 بیست که‌س له‌ هه‌ر کیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌کدا. به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ زۆربه‌ی وه‌ڵاتانی دیکه‌، سوێد ده‌که‌وێته‌ ئه‌و په‌ڕی باکووره‌وه‌. له‌ که‌نه‌دا و گرینڵاند که‌ ده‌که‌ونه‌ ئاراسته‌ی پانایی سوێد، خه‌ڵکی ده‌بێ به‌ پێڵاوی تایبه‌تی ناو به‌فر بسوڕێنه‌وه‌، به‌ڵام ئاوی که‌نداوه‌که‌، که‌ دڕژێته‌ ناو زه‌ریای ئه‌تڵانتیک، هه‌وای گه‌رمتر بۆ ئه‌م به‌شه‌ی ئه‌ورووپا ده‌هێنێت و به‌م پێیه‌ش سوێد که‌ش و هه‌وایه‌کی مام ناوه‌ندی هه‌یه‌. به‌شی باکووری سوێد ده‌که‌وێته‌ سه‌رووی هێڵی بازنه‌ی جه‌مسه‌ری باکوور و زۆربه‌ی به‌شی باشووری ده‌که‌وێته‌ ناوچه‌ی که‌ش و هه‌وا له‌باری کیشوه‌ره‌که‌. له‌وانه‌یه‌ له‌ باکوور به‌فر هه‌بێت و باشترین خلیسکانی سه‌ر به‌فر ئه‌نجام بدرێت، له‌ کاتێکدا خه‌ڵکی له‌ باشوور یاری تۆپی پێ بکه‌ن. دووری نێوان ئه‌وپه‌ڕی باکوور و باشووری سوێد بریتیه‌ له‌ 1500 کم، هاوشێوه‌ی ئه‌وماوه‌ی دووریه‌یه‌ که‌ کۆپنهاگن له‌ ڕۆما جیاده‌کاته‌وه‌. زۆربه‌ی سوێدیه‌کان له‌ به‌شه‌کانی باشوور و ناوه‌ڕاستی ئه‌و وه‌ڵاته‌دا ده‌ژیێن.


بێ هاوتایی له‌ ئاستی چوونه‌ده‌ره‌وه‌ی خه‌ڵکی بۆ ده‌شت و ده‌ر
ده‌شت و ده‌ری سوێد بۆ هه‌موو که‌س کراوه‌یه‌ له‌ سایه‌ی «مافی ده‌ستڕه‌سیی گشتی»، مافێکی تایبه‌تی سوێدییه‌ ڕێگه‌ به‌ هه‌موو که‌س ده‌دات سه‌ربه‌ستانه‌ سوود له‌ دارستان و ده‌شته‌کان وه‌ربگرن، کوارگ، به‌ر(به‌ڵالوک) و گوڵی کێوی بچنن. هه‌ر ئه‌و مافه‌شه‌ مه‌له‌ و به‌له‌مه‌وانی له‌ ده‌ریاچه‌کان و ئاوه‌ کراوه‌کانی دیکه‌دا ئازاد ده‌کات. به‌رانبه‌ر ئه‌وه‌ش یاسای پابه‌ندبوونی داناوه‌، مرۆڤ ده‌بی ڕێز له‌ مرۆڤ و گیانله‌به‌ران، و سه‌رله‌به‌ری ژینگه‌ بگرن. سوێدیه‌کان کاتێکی زۆر له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵ به‌سه‌ر ده‌به‌ن، به‌رده‌وام ده‌شتوده‌ر ده‌که‌نه‌ مه‌یدانی وه‌رزش، وه‌کو: ڕاکردن، به‌له‌مه‌وانی و خلیسکانێی سه‌ر به‌فر. سوێدی چێژ له‌ سروشت و ژینگه‌ وه‌رده‌گرن، وه‌رزشی تێدا ده‌که‌ن و ڕێزی لێ ده‌گرن. ڕێز گرتن له‌ وه‌رزش و پاڵه‌وانانی وه‌رزش په‌یوه‌سته‌ به‌ ڕێز گرتن له‌ سروشت و ژینگه‌وه‌.

کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێد کانوونی دووه‌م / 2002

 

سوێدییه‌کان له‌ جووڵه‌دا

به‌پێی جۆری جوگرافی و دانیشتووانی، سوێد بریتییه‌ له‌ یه‌کێک له‌و نه‌ته‌وانه‌ی که‌ زۆرترین وه‌رزشوانی هه‌یه‌. نزیکه‌ی نیوه‌ی ئه‌و حه‌وت ملیۆن دانیشتووانه‌ی سوێد که‌ ته‌مه‌نیان له‌ نێوان 7 تا 70 ساڵیدایه‌، ئه‌ندامی یانه‌کانی وه‌رزشین وه‌کو یانه‌کانی ڕکابه‌ری چالاک و له‌ش ڕێکی و ڕابه‌ر و ڕاهێنه‌ران و لایه‌نگران. نزیکه‌ی دوو ملیۆن له‌مانه‌ بریتین له‌ پیاو و ئافره‌تی وه‌رزشوانی چالاک. که‌متر له‌ ڕێژه‌ی سه‌دا یه‌کی ئه‌و ژماره‌یه‌ سه‌ر به‌ گرووپی ڕابه‌ره‌کانن، که‌ له‌سه‌ر ئاستی پاڵه‌وانیه‌تی نه‌ته‌وه‌یی ڕکابه‌ری ده‌که‌ن. وه‌رزش ڕۆڵێکی زۆر کاریگه‌رتری له‌ نێوان توێژی گه‌نجاندا هه‌یه‌. زیاتر له‌ دوو کوڕ له‌ کۆی سێ کوڕ و دوو کچ له‌ کۆی سێ کچ په‌یوه‌ندییان به‌ یانه‌کانی وه‌رزشی هه‌یه‌. ئامانجه‌کانی وه‌رزشی سوێد بریتیه‌ له‌ وه‌رزشی لاوان و وه‌رزش بۆ هه‌مووان. نزیکه‌ی 22000 یانه‌ی وه‌رزشی له‌ شار و لادێیه‌کانی سوێد هه‌ن، هه‌روه‌ها 7000 یانه‌ی وه‌رزشی تریش سه‌ر به‌ کۆمپانیاکانن.

سیسته‌می جیمناستی سوێدی
جیمناستیک یه‌که‌م وه‌رزش بوو که‌ وه‌ڵاتی سوێدی له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی ناساند. له‌ سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، پێر هێنریک لینگ سیسته‌مێکی بۆ په‌ره‌پێدانی توانای جه‌سته‌یی و له‌ش جوانی داڕشت. به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی سیسته‌مه‌که‌ به‌ «سیسته‌می جیمناستی سوێدی» ناسرابوو، پاشان له‌ هه‌موو ئه‌ورووپا و بگره‌ له‌ شوێنه‌ دووره‌کانی جیهانیش ناوبانگی ده‌رکرد. له‌ هه‌ندێ له‌وه‌ڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی ڕۆڵێکی کاریگه‌ری وای هه‌بوو، که‌ وانه‌ی وه‌رزش له‌ قوتابخانه‌کاندا ناونرابوو «جیمناستیکی سوێدی».



ریزبه‌ندی هه‌فته‌م له‌ ڕێژه‌ی به‌ده‌ست هێنانی مه‌دالیای ئۆلۆمپی
له‌م ڕۆژگاره‌دا، وه‌رزشی سوێد به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو به‌ هۆی ده‌ستکه‌وته‌کانی تیمه‌ وه‌رزشیه‌کان و پیاو و ئافره‌ته‌ وه‌رزشوانه‌کانی ناسراوه‌، بۆ نموونه‌ له‌ بواره‌کانی: خلیسکانێی سه‌ر به‌فر و تێنسی سه‌ر زه‌وی و مه‌له‌وانی و هۆکی سه‌ر به‌فر و تۆپی ده‌ست و تێنسی سه‌ر مێز و گۆڵف و مۆتۆسیکل و پێشبڕکێی به‌له‌مه‌وانی و یاری له‌ش جوانی و وه‌رزشی که‌سانی خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت. ئه‌و وه‌ڵاته‌ بچووکه‌ ژماره‌یه‌کی یه‌کجار زۆر له‌ ئه‌ستێره‌ی به‌ جیهانی وه‌رزش ناساندووه‌، وه‌کو: (گه‌نده‌ر هاگ، ئینگمه‌ر یوهانسن، گێرت فرێدریکسۆن، نیلس لیدهۆڵم، سڤێن تومبا، تۆنی گۆستاڤسۆن، بیۆرنبۆرگ، ئینگیمار ستێنمارک، گونده‌ سڤان، ئۆلریکا کناپێ، ئه‌ندره‌ش گارتڕوود، ئانیشن کینگستاد، بۆرژیێ سالمینگ، هه‌روه‌ها ستیفان ئێدبێرگ - که‌ هه‌میشه‌ ناوی خۆیان له‌ گیانی سوێددا به‌رزکردۆته‌وه‌. له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، ئه‌ستێره‌کانی وه‌کو: ژانۆڤ واڵدنه‌ر، پیته‌ر فۆرسبێرگ، ئانیکا سۆرێنستام، کاییسا بێرگڤیست، ماگده‌لینا فۆرشبێرگ، ماگنۆس ڤێلانده‌ر، پێرنیلا ویبێرگ و هێنریک لارشۆن - ئاڵای سوێدیان له‌ یاریگا نێوده‌وڵه‌تییه‌کاندا به‌رز ڕاگرتووه‌. وه‌ڵاتی سوێد چه‌ندین ساڵه‌ له‌ یارییه‌ ئۆلۆمپییه‌کاندا به‌شداره‌ و زیاتر له‌ 550 مه‌دالیای به‌ده‌ست هێناوه‌، 173 له‌وانه‌ مه‌دالیای زێڕبوون، که‌ وه‌ڵاتی سوێدی گه‌یانده‌ پێگه‌ی هه‌فته‌م له‌ ڕیزبه‌ندی به‌ده‌ستهێنانی مه‌دالیای ئۆلۆمپی 2001.

 

خه‌سڵه‌ته‌کانی چالاکی یارییه‌کانی سوێدی
•     سه‌ربه‌خۆ
•     ناسوودمه‌ندی
•     دیموکراسی
•     به‌نده‌ له‌سه‌ر سه‌رکردایه‌تی و کار کردنی دڵخوازی
•     کراوه‌ بۆ هه‌مووان
•     زیندووه‌
•     فاکته‌رێکی گرنگ بۆ گه‌شه‌پێدان له‌ جڤاتدا

 

سه‌رکردایه‌تیی دڵخواز (خۆبه‌خش)
به‌شداری کردنی سوێدییه‌کان له‌ یانه‌ و بۆنه‌ جڤاکییه‌کان دیارده‌یه‌کی باوه‌. خه‌ڵکی ده‌ڵێن کاتێک دوو سوێدی ده‌گه‌نه‌ یه‌ک ده‌ست به‌جێ یانه‌یه‌ک پێکدێنن، به‌بێ گوێدانه‌ که‌ش و هه‌وا و جیاوازی سیاسی و که‌سایه‌تی که‌سه‌کان. مافی به‌شداری کردن له‌ یانه‌کان و بۆنه‌ جڤاکییه‌کان له‌لایه‌ن ده‌ستووری سوێدییه‌وه‌ دابین کراوه‌. ئه‌مه‌ش ماف به‌ هه‌رکه‌سێک ده‌دات که‌ یانه‌ دابمه‌زرێنێت و ئامانجێکی دیاری کراوی خۆی هه‌بێت به‌بێ ده‌ست تێوه‌ردانی ده‌ره‌کی. یانه‌کان بریتین له‌ بنچینه‌ی چالاکی وه‌رزشی له‌ وه‌ڵاتی سوێد. په‌ره‌سه‌ندنی وه‌رزشی سوێدی له‌ ئه‌نجامی ده‌ست پێشخه‌ری و کار کردنی دڵسۆزانه‌ی خه‌ڵکێکی بێ شومار هاتۆته‌کایه‌وه‌. یانه‌کان له‌لایه‌ن خه‌ڵکانێک دروست کرابوون که‌ پێویستیان به‌وه‌ بوو هاوکاری یه‌کتری بکه‌ن و خۆیان ڕێکبخه‌ن تاکو پیاده‌ی وه‌رزشی هه‌ڵبژێردراوی خۆیان بکه‌ن. به‌م شێوه‌یه‌، وه‌رزش له‌ سوێد له‌ ئاستێکی هه‌ژاره‌وه‌ له‌لایه‌ن خودی به‌شداربووانه‌وه‌ په‌ره‌ی پێدرا. ئه‌مه‌ بنه‌مایه‌که‌ به‌ سوێدی پێی ده‌ڵێن «بزاڤی میللی». بزاڤی میللی دیکه‌ش هه‌یه‌ وه‌ک  بزاڤی تۆژینه‌وه‌، جڤاکی، سیاسی و سازمانی دینی. به‌هۆی خێرایی فره‌وانبوونی وه‌رزش له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م سه‌ده‌یه‌، له‌ زۆربه‌ی گونده‌کانی سوێد یانه‌ی وه‌رزشی دامه‌زراون. له‌ زۆربه‌ی وه‌ڵاتاندا، وه‌رزش به‌رژه‌وه‌ندی باڵا و هاوبه‌شی دانیشتووانه‌.

 

بزاڤی گرنگی خه‌ڵکی دڵخواز
شێوه‌ی وه‌رزشی سوێد ته‌واو پابه‌نده‌ به‌ هاوکاری دڵخوازانه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی ناوه‌خۆ و هه‌روه‌ها پابه‌نده‌ به‌ هاوکاری دارایی گشتی، به‌تایبه‌تی له‌ پارێزگاکانی ناوه‌خۆ و سیسته‌می به‌رفره‌وانی یانه‌کان. وا مه‌زه‌نده‌ کراوه‌ که‌ زیاتر له‌ شه‌ش سه‌د هه‌زار سوێدی پۆستێک یان زیاتریان وه‌کو یاریزانی ڕابه‌ر له‌ بزاڤی وه‌رزشی سوێد هه‌یه‌. بگره‌ هه‌ر هه‌موویان ئه‌رکه‌کانیان به‌بێ به‌رامبه‌ر جێبه‌جێ ده‌که‌ن. ده‌توانرێ ئه‌وانه‌ له‌ ئاسته‌ جۆراوجۆره‌کانی لێژنه‌ کارگێڕییه‌کاندا ببیندرێن وه‌کو ڕابه‌ر و ڕاهێنه‌ر و پێشه‌نگی لاوان و کاربه‌ده‌ستان و سه‌رۆکی تیمه‌کان و... هتد. زۆربه‌ی وه‌رزشوانه‌ ڕابه‌ره‌کانی سوێد نه‌ به‌ پاره‌ و نه‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی که‌سی هانده‌ده‌رێن. له‌لایه‌ن زۆربه‌یان وه‌رزش بریتیه‌ له‌ خۆشی کار کردن له‌گه‌ڵ لاوان و به‌شداری کردنه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی که‌ وه‌کو ئه‌وان بیر ده‌که‌نه‌وه‌. هه‌ندێکی تریان کاتێک چالاک ده‌بن که‌ منداڵی چالاکی وه‌رزشییان ده‌بێت و پاشان به‌رده‌وام ده‌بن تاکو بگره‌ له‌گه‌ڵ نه‌وه‌کانیشیان وه‌رزش ده‌که‌ن.

 

1500 ملیۆن دۆلار بۆ وه‌ڵاتی سوێد
بێگومان به‌ بیروڕایه‌کی جڤاکی و مرۆییانه‌، دیاری کردنی ژماره‌یه‌ک بۆ به‌شداری کردنی سه‌دان هه‌زار هانده‌ر و لایه‌نگر کارێکی ئاسته‌مه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر یه‌کێک پاره‌ به‌ وه‌رزشوانی پله‌ نایاب بدات به‌ هه‌مان ڕێژه‌ی ئه‌و پاره‌یه‌ی به‌ وه‌رزشوانه‌ ڕابه‌ره‌ لاوه‌کان ده‌درێت له‌ خزمه‌تگوزاری حکومیدا، ئه‌وا جڤات ده‌بێ نزیکه‌ی 1500 ملیۆن دۆلار له‌ ساڵیکدا بدات. وه‌رزشوانه‌ ڕابه‌ره‌کان ته‌نها ئه‌وه‌ نیه‌ کات بدۆزنه‌وه‌ بۆ ڕێنمویکردن و به‌ڕێوه‌بردن و ڕێکخستنی تیمه‌کان، به‌ڵکو هه‌موو ساڵیک نزیکه‌ی 250000 ڕاهێنه‌ری سوێدی به‌شداری له‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کانی ڕاهێنانی په‌روه‌رده‌یی ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ببن به‌ ڕاهێنه‌ری باشتر یاخود تاکو په‌ره‌ به‌ یانه‌کانیان بده‌ن. زۆربه‌ی ڕاهێنانه‌کان له‌ژێر چاودێری ڕێکخراوی په‌روه‌رده‌یی بزاڤی وه‌رزش خۆی به‌ڕێوه‌ده‌چێ.

بیرۆکه‌ی وه‌رزشی سوێد
‌‌‌»‌گیانی وه‌رزشی – ئامانجه‌کان و یاساکانی بزاڤی وه‌رزش‌»‌ بریتیه‌ له‌ پێناسه‌ی چۆنیه‌تی کار کردنی وه‌رزشی سوێد. ئه‌وه‌ بریتیه‌ له‌ سیسته‌مێکی داڕشتنی بنه‌ماکانی وه‌رزش بۆ بزاڤی وه‌رزش و هه‌ڵده‌ستێ به‌ دابین کردنی به‌رنامه‌کانی کار کردن بۆ ڕێکخراوی چالاکیه‌کانی وه‌رزش له‌ فیدراسۆنه‌کان و یانه‌کاندا. وه‌رزش بریتیه‌ له‌ چالاکی جه‌سته‌یی که‌ ئێمه‌ به‌ مه‌به‌ستی له‌ش جوانی یا بۆ چێژ وه‌رگرتن یا بۆ خۆشحاڵ بوون ئه‌نجامی ده‌ده‌ین. وه‌رزش ڕاهێنان و ڕکابه‌ری کردن و نمایش کردن له‌خۆ ده‌گرێت. ئێمه‌ وه‌رزش به‌گوێره‌ی ته‌مه‌ن و ئاستی ئاره‌زوو پۆڵێن ده‌که‌ین. وه‌رزشی منداڵان به‌شێوه‌یه‌کی ئاسایی تا ته‌مه‌نی 12 دوانزه‌ ساڵی ده‌گرێته‌وه‌. وه‌رزشی لاوان تا ته‌مه‌نی 20 بیست ساڵی ده‌گرێته‌وه‌. وه‌رزشی پێگه‌یشتووان بۆ ئه‌وانه‌یه‌ که‌ له‌سه‌رووی ته‌مه‌نی 20 بیست ساڵیدان. له‌ وه‌رزشی منداڵان یاری ده‌کرێت و ڕێگه‌یان پێده‌درێت که‌ وه‌رزشی جۆراوجۆر فێرببن. وه‌رزشی منداڵان به‌ پێی حه‌ز و ئاره‌زووه‌کانی ئه‌وان داده‌ڕێژرێت. ڕکابه‌ری کردن به‌شێکه‌ له‌ یاریه‌که‌ و ده‌بێ به‌گوێره‌ی مه‌رجه‌کانی منداڵه‌کان ئه‌نجام بدرێت. له‌ بواری وه‌رزشی لاوان و پێگه‌یشتووان جیاوازی له‌ نێوان ڕکابه‌ری کردن و وه‌رزشی نمایش کردن و وه‌رزشی له‌ش جوانی ده‌که‌ین. بیرۆکه‌ی وه‌رزش: ئێمه‌ ده‌مانه‌وێ وه‌رزش له‌ هه‌موو ئاسته‌کان و جۆره‌کاندا ڕێکبخه‌ین، تاکو به‌ شێوه‌یه‌کی باش په‌ره‌ به‌ خه‌ڵکی بدات له‌ ڕووی جه‌سته‌یی و هزری و جڤاکی و کلتووریه‌وه‌. بزاڤی وه‌رزش به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام به‌دوای په‌ره‌پێدان و به‌ره‌و پێش بردنی چالاکیه‌کانی خۆیه‌تی تاکو به‌ باشترین شێوه‌ له‌گه‌ڵ پێویستی و ئاره‌زووه‌کانی وه‌رزشوانان بگونجێت.

هه‌مه‌ڕه‌نگی
له‌ ناو خێزانی وه‌رزشی سوێدی هه‌مه‌ڕه‌نگیه‌کی به‌رچاو به‌دی ده‌کرێت. هه‌ندێ یانه‌ هه‌ڵده‌ستن به‌ یه‌کخستنی ئه‌و وه‌رزشوانانه‌ی که‌ له‌ ژێر باران و ته‌رزه‌دا چه‌ندین میل به‌ ته‌نها له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان ڕاده‌که‌ن. هه‌ندێ یانه‌ خه‌رجی نیشته‌جێ ده‌ده‌نه‌ تیم و گروپی وه‌رزشی بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌نجامی باش و هاوئاهه‌نگ به‌ده‌ست بێنن. هه‌روه‌ها هانی ئه‌و که‌سانه‌ ده‌درێت که‌ ده‌یانه‌وێ به‌تواناتربن و په‌ره‌ به‌ وزه‌ و ڕێککه‌وتن و ته‌کنیک و به‌هره‌کانی خۆیان بده‌ن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا وه‌رزش گۆڕه‌پانێکی گرنگه‌ بۆ په‌یوه‌ندی جڤاکی که‌ تێیدا ته‌مه‌ندار و گه‌نج، ‌توانا و بێتوانا، ژن و پیاو، سوێدی و بیانی ده‌توانن یه‌کتری ببینن. گرنگ نیه‌ له‌ کوێ ده‌ژی یاخود که‌ش و هه‌وا چۆنه‌. بزاڤی وه‌رزشی سوێدی له‌ هه‌موو جێیه‌که‌ و بۆ هه‌موانه‌.

جۆره‌کانی وه‌رزش
وه‌رزش له‌ وه‌ڵاتی سوێد 67 جۆر له‌ فیدراسۆنی تایبه‌تی وه‌رزشی له‌خۆ ده‌گرێت: له‌ وه‌رزشه‌ کۆنه‌کانه‌وه‌ وه‌کو گوریسکێش و وه‌رزشی کۆنی میللیی وه‌ک ڤارپا varpa تا ده‌گاته‌ نوێترین به‌رهه‌مه‌کانی لاوان وه‌کو: هه‌ڵگه‌ڕانی دوندنی به‌رز، یاخود ئه‌وانه‌ی له‌ ئه‌مه‌ریکاوه‌ هاورده‌ کراون وه‌کو فریسبی و ڕه‌گبی (تۆپی پێی ئه‌مه‌ریکی). فیدراسۆنه‌کانی وه‌رزشی ڕه‌سه‌نن وه‌کو ئه‌وانه‌ی یاری ڕه‌گبی و تۆپی پێ به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن. هه‌روه‌ها ئه‌و دامه‌زراوانانه‌ پێیان ده‌وترێ گروپی فیدراسۆنه‌کان، که‌ ژماره‌یه‌کی زۆری وه‌رزش له‌خۆده‌گرن. بۆ نموونه‌: فیدراسۆنی وه‌رزشی قوتابخانه‌کان و زانکۆی وه‌رزشی سوێدی و ڕێکخراوی وه‌رزشی سوێدی بۆ که‌سانی خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت. وه‌ڵاتی سوێد هه‌میشه‌ له‌ بواری وه‌رزشی که‌سانی خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌تدا ده‌ست پێشخه‌ربووه‌، له‌و ساته‌وه‌ی که‌ له‌ ساڵانی 1960 ه‌کاندا ئه‌م وه‌رزشه‌ په‌ره‌ی سه‌ند، سوێد له‌‌م جۆره‌ وه‌زشه‌دا به‌رده‌وام پێشه‌نگ بووه‌. ئه‌و هه‌موو سه‌رکه‌وتنه‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی وه‌رزشی سوێدی سه‌رچاوه‌یه‌کی بێپایانی هاندانن بۆ که‌سانی خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت. له‌ نێوان فیدراسۆنه‌ ڕه‌سه‌نه‌کان و فیدراسۆنه‌ پۆڵێن کراوه‌کاندا، هه‌ندێک هه‌ن چه‌ندین چالاکی هاوشێوه‌ ڕێک ده‌خه‌ن. بۆ نموونه‌ له‌ وه‌رزشه‌ ئاسمانیه‌کاندا، هه‌یه‌ خۆی ته‌رخان ده‌کات بۆ نمایشی فڕۆکه‌وانی، چه‌تربازی (په‌ڕه‌شووتبازی) یا بالۆنبازی. کۆمه‌ڵه‌ی خلیسکانی سه‌ر به‌فر جۆره‌کانی خلیسکانی سه‌ر به‌فر به‌ درێژایی وه‌ڵات، شاخه‌وانی، بازی ئازاد و سکی پێشکه‌ش ده‌کات. به‌ڵام ته‌نها خودی چالاکیه‌کان نین ئه‌و هه‌مه‌ڕه‌نگیه‌ ده‌رده‌خه‌ن، به‌ڵکو قه‌باره‌ و باری ئابووریش ڕۆڵیان هه‌یه‌. گه‌وره‌ترین فیدراسۆنی سوێد بریتیه‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ی تۆپی پێی سوێدی، که‌ زیاتر له‌ 3400 یانه‌ی هاوپه‌یمان له‌خۆ ده‌گرێت. بچووکترین فیدراسۆنش بریتیه‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ی هۆکی سوێدی، که‌ 23 یانه‌ی تۆمارکراوی هه‌یه‌.

هه‌مه‌ڕه‌نگی کلتووری
یه‌ک له‌ هه‌شتی دانیشتوانی سوێد یا خۆی په‌نابه‌ره‌ یان نه‌وه‌ی یه‌که‌می خێزانێکی په‌نابه‌ره‌. وه‌رزش ڕۆڵێکی سه‌ره‌کی ده‌گێڕێت له‌ هاوژینی نێو جڤاتی سوێدی و هه‌روه‌ها بۆ باشتر کردنی تێگه‌یشتنی سوێدی له‌ کلتووره‌ بیانیه‌کان. له‌وه‌ته‌ی ساڵی 1981 ه‌وه‌، به‌رنامه‌ی تایبه‌تی وه‌رزشی هه‌بووه‌ بۆ ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ی له‌ وه‌ڵاتی سوێد ده‌ژیێن. 

وه‌رزش و جڤات
زۆر ئه‌رکی دیکه‌ هه‌ن خه‌سڵه‌تێکی زیاتر گشتیان هه‌یه‌ و یا ئه‌وه‌ته‌ زۆر ئاڵۆزن یاخود کاتی زۆریان پێویسته‌ بۆ فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزش ئه‌نجامی بده‌ن. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی وه‌کو چه‌تر وایه‌ ئه‌رکی هاوکاری کردنی فیدراسۆن ئه‌ندامه‌کانی له‌سه‌ر شانه‌ و هه‌روه‌ها له‌ ڕووی توانای فه‌رمییه‌وه‌ نوێنه‌رایه‌تی ته‌واوی بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی سوێدی ده‌کات کاتێک له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان و سیاسیه‌کان چاوپێکه‌وتن ئه‌نجام ده‌دات. به‌شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌کی پێشینه‌ دراوه‌ به‌ هه‌وڵێکی یه‌کگرتوو بۆ دروست کردنی بزوتنه‌وه‌یه‌کی یه‌کگرتووی به‌ناوبانگ، تابتوانن کاریگه‌ریان له‌سه‌ر بریاری سیاسیش هه‌بێت.

رابه‌رێتی کردنی ستراتیژی
کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ئۆرگانێکی به‌هێزی هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ که‌ له‌ خزمه‌تی وه‌رزشی سوێدی کار ده‌کات و به‌رده‌وام ئه‌رک و به‌رپرسیاریه‌تیه‌کانی وه‌رزش و ئه‌و به‌ها باشانه‌ی که‌ بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزش ده‌سته‌به‌ری ده‌کات ڕوون ده‌کاته‌وه‌. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هاوکاری ڕاوێژکاری پێشکه‌ش به‌حکومه‌ت ده‌کات و هه‌روه‌ها هاریکاری به‌رێوه‌به‌رایه‌تیه‌کان و وه‌زاره‌ته‌کانی حکومه‌ت ده‌کات. یه‌کێک له‌ ئه‌رکه‌ قورسه‌کانی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی بریتیه‌ له‌ ئاماده‌ کردنی پێشه‌نگی ستراتیژی وه‌رزشی سوێدی، تاکو په‌یوه‌ندی به‌بواره‌کانی دارایی و ڕێکخراو و په‌یوه‌ندی کردن هه‌بێت. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هه‌روه‌ها هه‌لده‌ستێ به‌یارمه‌تی دان و هاندانی توێژینه‌وه‌ی ئه‌کادیمی له‌ بواره‌کانی پزیشکی و چاره‌سه‌ری سروشتی و کۆمه‌ڵناسی و زانسته‌ ته‌کنیکیه‌کان و فیزیاییه‌کان. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدیه‌که‌ به‌رگری له‌ شه‌رعیه‌تی وه‌رزش ده‌کات و ڕاپۆرت ده‌رباره‌ی بارودۆخی وه‌رزش ئه‌نجام ده‌دات، که‌ تیایدا مه‌وداو گرنگی وه‌رزش دیارده‌کات.

سیاسه‌تی حکومه‌ت له‌ بواری وه‌رزش
له‌ ساڵی 1999، حکومه‌ت ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر سیاسه‌تی وه‌رزش بۆ سه‌ده‌ی بیست و یه‌که‌م، که‌ پابه‌ند بوو له‌سه‌ر سێ بنه‌ما:

1 ـ ته‌ندروستی کۆمه‌ڵ:
 هه‌بوونی ئامانجێکی ڕوون و ئاشکرا له‌ پلان دانانی جڤات و چالاکیه‌کانی قوتابخانه‌ و جۆره‌کانی دیکه‌ ده‌بێ بۆ هاندان و ئاسان کردنی به‌شداربوونی منداڵان بێت و لاوان و پێگه‌یشتووان له‌ وه‌رزش و ڕاهێنان ده‌بێ مه‌به‌ستی ژینگه‌یه‌کی ساخڵه‌می گشت جڤات بێت. ئه‌و ده‌رفه‌تانه‌ ده‌بێ کاری هه‌ره‌وه‌زی نێوان حکومه‌ت و شاره‌وانی و بزوتنه‌وه‌ و ڕێکخراوه‌کانی وه‌رزشی که‌ ئه‌و چالاکیانه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن بۆ باشتر کردنی ژینگه‌ی له‌گه‌ڵدا بێت.

2 ـ بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی:
ده‌بێ بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی ئازادو سه‌ربه‌خۆ به‌شێوه‌ی کاریگه‌ر هاوکاری بکرێت، که‌ به‌نده‌ له‌سه‌ر هه‌ولی دڵخوازانه‌ و چه‌ندین چالاکی پێشکه‌ش ده‌کات و ئاستی خووره‌وشت به‌رزده‌کاته‌وه‌ و هه‌لی یه‌کسان بۆ کوران و کچان، پیاوان و ئافره‌تان ده‌ره‌خسێنێ و به‌شێوه‌یه‌کی چالاک تێکه‌ل بوون زیاد ده‌کات و چاودێری دابونه‌ریته‌ دیموکراسیه‌کان ده‌کات.

3 ـ ئاسووده‌یی:
وه‌رزش ده‌بێ ئاسووده‌یی به‌مرۆڤ ببه‌خشێت، ئه‌مه‌ش سه‌رچاوه‌یه‌کی گرانبه‌هایه‌ بۆ که‌یف خۆشبوون و ئاسووده‌یی، به‌ڵام پێوسته‌ به‌بێ هاوکاری دارایی حکومه‌ت به‌رێوه‌ بچێت.
ANOC: کۆمه‌ڵه‌ی لێژنه‌کانی ئۆلۆمپی نه‌ته‌وه‌یی
ENGSO: ڕێکخراوی ناحکومی وه‌رزشی ئه‌وروپی
EOC: لێژنه‌کانی ئۆلۆمپی ئه‌وروپی
ESC: کۆنفرانسی وه‌رزشی ئه‌وروپی
GAISF: کۆمه‌ڵه‌ی گشتی فیدراسۆن نێوده‌وڵه‌تیه‌کانی وه‌رزشی
IOC: لیژنه‌ی ئۆلۆمپی نێوده‌وڵه‌تی
NOC: لێژنه‌کانی ئۆلۆمپی نه‌ته‌وه‌یی
SF : فیدراسۆن تایبه‌تییه‌کانی وه‌رزش
CIGEPS: لیژنه‌ی نێوحکومی بۆ په‌روه‌رده‌ی وه‌رزشی

هاوکاری نێوده‌وڵه‌تی
ئالوگۆری نێوده‌وڵه‌تی بۆ وه‌رزشی سوێدی گرنگه‌. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی به‌شێوه‌یه‌کی چروپر له‌گه‌ل هه‌بوونی توانای باڵاده‌ستی سوێدی له‌هه‌موو ئاسته‌کان کارده‌کات، تاکو کاریگه‌ری زیاتر بکات و بیرۆکه‌ی وه‌رزشی سوێدی بڵاوبکاته‌وه‌ که‌ وه‌رزش بزوتنه‌وه‌یه‌کی دڵخوازه‌. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هه‌لده‌ستێ به‌هاوکاری کردنی فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی له‌ چالاکیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌کاندا. زیاتر له‌ 300 سێ سه‌د ڕاهێنه‌ری وه‌رزشی سوێدی زیاتر له‌ 450 پۆستیان له‌ به‌رێوه‌بردن یاخود لێژنه‌کانی ڕێکخراوه‌کانی نێوده‌وڵه‌تی وه‌رزشی جۆراوجۆردا هه‌یه‌. ئه‌نجوومه‌نی گشتی له‌ساڵی 1991 بڕیاری له‌سه‌ر سیاسه‌تی په‌یوه‌ندی نێوده‌وڵه‌تیدا، که‌ ئه‌مه‌یه‌:

ئالوگۆڕ کردنی وه‌رزشی نێوده‌وڵه‌تی پێویسته‌ به‌گوێره‌ی ئاڕاسته‌ ئامانجه‌کانی وه‌رزشی به‌رێوه‌بچێت: «وه‌رزش ده‌بێ وه‌کو ئامرازێکی په‌یوه‌ندی نێوده‌وڵه‌تی کاربکات و ده‌بێ ڕێز له‌ مرۆڤایه‌تی بگرێ»

بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی سوێدی ده‌بێ ئالوگۆر له‌گه‌ل وه‌ڵاتانی دیکه‌دا بکات، به‌بێ گوێدانه‌ سیسته‌می سیاسی ئه‌و وه‌ڵاته‌ به‌دوورله‌وه‌ی سوێد په‌یوه‌ندی ئاسایی دبلۆماسی له‌گه‌ل ئه‌و وه‌ڵاته‌ هه‌یه‌ یان نا .

کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ده‌بێ هانی په‌ره‌پێدانی وه‌رزش له‌ وه‌ڵاتانی دیکه‌ بدات و ده‌بێ له‌ئاستی به‌رپرسیاریه‌تی دابێت تاکو هه‌موو که‌س مافی خۆی وه‌ربگرێت. وه‌ڵاتی سوێد به‌شێوه‌یه‌کی ئاسایی پیاوان و ئافره‌تانی وه‌رزشوان له‌ وه‌ڵاتانی دیکه‌ داوه‌ت ده‌کات بۆ به‌شداری کردن له‌ ڕکابه‌ریه‌کان و پاله‌وانیه‌تیه‌کان له‌ئاستی جۆراوجۆردا. به‌پێی ئاماره‌کان، وه‌ڵاتی سوێد یه‌کێکه‌ له‌ ڕێکخه‌ره‌ پێشه‌نگه‌کانی جیهان له‌ بواری پاله‌وانیه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا‌. بۆ نمونه‌ له‌ماوه‌ی (10) ده‌ ساڵی ڕابردوودا، سوێد میوانداری پاله‌وانیه‌تیه‌کانی تۆپی پێی ئه‌وروپی (1992) پاله‌وانیه‌تی گۆره‌پان و مه‌یدانی جیهانی (1995) و پاله‌وانیه‌تیه‌کانی هۆکی سه‌ربه‌فری جیهانی (1995) و پاله‌وانیه‌تی تۆپی پێی ئه‌وروپی بۆ ئافره‌تان (1997) و پاله‌وانیه‌تی زۆرانبازی جیهانی (1998) و پاله‌وانیه‌تی مه‌له‌وانی ئه‌وروپی بۆ که‌سانی خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت (2001). دوو ڕێکخراو له‌ سوێد هه‌ن ئه‌رکی به‌رپرسیاریه‌تی نێوده‌وڵه‌تیان هه‌یه‌. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی بریتیه‌ له‌ ده‌سته‌ی باڵای به‌رێوه‌بردن و ده‌ر کردنی بریاره‌کانی تایبه‌تن به‌ په‌یوه‌ندیه‌ نێو‌ده‌وله‌تیه‌کان ته‌نها سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی ئۆلۆمپی نه‌بێت له‌گه‌ل به‌شداری کردنی سوێد له‌یاریه‌ ئۆلۆمپیه‌کاندا که‌له‌لایه‌ن لێژنه‌ی ئۆلۆمپی سوێدی به‌رێوه‌ده‌چێت. بۆ ئه‌م هۆکارانه‌، هاوکاری ئه‌وروپی له‌به‌رژه‌وه‌ندی باڵای وه‌رزشی سوێد دایه‌. له‌ ئه‌وروپای نوێداو به‌ کرانه‌وه‌ی ده‌روازه‌کان و هه‌بوونی یاسا و ڕێکخستن، بارودۆخی وه‌رزش له‌ زۆر ڕووه‌وه‌ کاریگه‌ری ده‌که‌وێته‌ سه‌ر.

ساختار نێوده‌وڵه‌تیه‌کانی وه‌رزش
کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی به‌شێوه‌یه‌کی چالاک به‌شداری له‌م ده‌زگایانه‌ ده‌کات وه‌کو: ڕێکخراوی ناحکومی وه‌رزشی ئه‌وروپی ENGSO و کۆنفرانسی وه‌رزشی ئه‌وروپی ESC و لێژنه‌ی په‌ره‌پێدانی وه‌رزشی CDDS ى ئه‌نجوومه‌نی ئه‌وروپی و کۆنفرانسه‌کانی یه‌کێتی ئه‌وروپی و کۆبوونه‌وه‌کانی سه‌باره‌ت به‌ کاروباری وه‌رزش. بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی له‌ سوێد پابه‌نده‌ به‌ هاریکاری و په‌ره‌پێدانی وه‌رزشی نێوده‌وڵه‌تی. ڕۆلی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێد له‌م باره‌یه‌وه‌ بریتیه‌ له‌ ڕێکخستنی ئه‌و پرۆژانه‌ی فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزش و فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کانی وه‌رزش له‌ ناوه‌راست و باشووری ئه‌وروپاو جیهانی سێیه‌م به‌رێوه‌ی ده‌به‌ن. لێژنه‌ی ئۆلۆمپی سوێدی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل لیژنه‌ی ئۆلۆمپی ئه‌وروپی و کۆمه‌ڵه‌ی لیژنه‌کانی ئۆلۆمپی نه‌ته‌وه‌یی و لیژنه‌ی دیکه‌ هه‌یه‌ و دوو ئه‌ندامی له‌ لیژنه‌ی ئۆلۆمپی نێوده‌وڵه‌تیدا هه‌یه‌. هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندی هاریکاری دوولایه‌نه‌ی له‌گه‌ل لیژنه‌ی ئۆلۆمپی نه‌ته‌وه‌یی تریشدا هه‌یه‌.

وه‌رزشی سوێدی و یه‌کێتی ئه‌وروپا
له‌وکاته‌ی که‌سوێد بووه‌ ئه‌ندام له‌ یه‌کێتی ئه‌وروپا، ئه‌و لایه‌نانه‌ی وه‌رزش که‌په‌یوه‌ندیان به‌ یه‌کێتی ئه‌وروپاوه‌ هه‌یه‌ گه‌شه‌یان سه‌ند. ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی خواستی ڕێکخستن له‌چوارچێوه‌ی بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی بۆ باشتر کردنی لێک تێگه‌یشتن له‌گه‌ل یه‌کێتی ئه‌وروپا زیاتر بێت. ئه‌رکه‌کانی یه‌کێتی ئه‌وروپا بۆ دوو به‌شی سه‌ره‌کی کار کردن دابه‌ش ده‌بێت: به‌شێکی بریتیه‌ له‌ سیاسه‌تی وه‌رزشی یه‌کێتی ئه‌وروپاو ئه‌وى تریان بریتیه‌ له‌ سه‌رچاوه‌ى په‌ره‌پێدان .
یه‌که‌م ئه‌رک کاری په‌ره‌پێدانی ستراتیژی بۆ وه‌رزشی سوێدی ده‌کات له‌چوارچێوه‌ی یه‌کێتی ئه‌وروپادا. دووه‌میشیان بریتیه‌ له‌ ئامانجی به‌دیارخستنی یه‌کێتی ئه‌وروپا و ئاخۆ چۆن ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌کی په‌ره‌پێدان بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌شداری له‌وه‌رزش ده‌که‌ن. بیرۆکه‌که‌ بریتیه‌ له‌ زیاد کردنی پابه‌ندبوونی بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی سوێدی‌ و زیاد کردنی تێگه‌یشتنه‌ له‌ ساختاری دارایی یه‌کێتی ئه‌وروپا، تاکو خه‌لکی زیاتر سوودی لێوه‌ربگرن.

چوونه‌ ناو خێزانی وه‌رزش
فیدراسۆنی ئه‌ندامی نوێ ده‌بێ:
•     رێکخراوێکی ناسوودمه‌ندبێ
•     وه‌رزش به‌گوێره‌ی ئامانجه‌کان و بیرۆکه‌ی بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی ڕێکبخات
•     نابێ وه‌رزشێک له‌خۆبگرێت که‌ نوێنه‌رایه‌تی کراوه‌.
•     به‌شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو، به‌لایه‌نی که‌م ده‌بێ به‌سه‌ر نیوه‌ی به‌شه‌کان وه‌رزش بڵاوببێته‌وه‌.
•     به‌لایه‌نی که‌م 50 یانه‌ی ئه‌ندام و 3000 ئه‌ندامی وه‌رزشوانی هه‌بێت.
•     له‌لایه‌ن ئه‌نجوومه‌نی گشتیه‌وه‌ ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر درابێت.

رێکخراوی وه‌رزشی سوێدی
ئه‌رکی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی بریتیه‌ له‌ کار کردنی کاریگه‌ر بۆ فیدراسۆنه‌ ئه‌ندامه‌کان، تاکو ئه‌وان له‌وپه‌ری دلسۆزی یه‌وه‌ کار بۆ وه‌رزش بکه‌ن. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ئاسان کاری له‌کاروباری وه‌رزش دا ده‌کات له‌ بواری ئه‌رکی کارگێری ناپێویست و جه‌خت له‌سه‌ر پرۆژه‌ی سوود به‌خش ده‌کاته‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌ پاره‌ی زیاتر به‌وه‌رزش ده‌درێت بۆ چالاکیه‌کانی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی وه‌کو سه‌رچاوه‌یه‌کی هاوکاری بۆ فیدراسۆنه‌کان هه‌لده‌ستێ به‌دابین کردنی ئاسانکاری له‌بواره‌کانی خزمه‌تگوزاری ته‌کنه‌لۆژیای زانیاریIT و دارایی و توێژینه‌وه‌ و کاروباری یاسایی و هاوکاری باڵای نێوده‌وڵه‌تی. له‌و ووه‌ڵاته‌ یانه‌کان به‌گوێره‌ی دوو بنه‌ما ڕێکده‌خرێن: یه‌کێکیان به‌گوێره‌ی شوێنی جوگرافی و ئه‌ویتریان به‌پێی جۆری وه‌رزشه‌که‌. ڕێکخراوه‌ جوگرافیه‌کان شیوه‌ی فیدراسۆنی هه‌رێمی وه‌رزشی وه‌رده‌گرن، له‌کاتێکدا وه‌رزشه‌ تایبه‌تیه‌کان له‌ فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کانی وه‌رزشی تایبه‌ت و فیدراسۆنه‌کانی وه‌رزشی تایبه‌تدا ڕێکده‌خرین. له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وه‌یی ڕێکخراوی یه‌کگرتوو بریتیه‌له‌ کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی.


ئه‌نجوومه‌نی گشتی کاروبار ڕێکده‌خات

فیدراسۆنه‌کانی وه‌رزشی تایبه‌ت له‌لایه‌ن 185 گروپ و فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کانی وه‌رزشیش له‌لایه‌ن 21 گروپ له‌ ئه‌نجوومه‌نی گشتی نوێنه‌رایه‌تی ده‌کرێن، که‌ بریتیه‌ له‌ ده‌سته‌ی باڵای ده‌ر کردنی بریاره‌کان. له‌گه‌ل ئه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌نجوومه‌نه‌ هه‌لده‌ستی به‌ هه‌لبژاردنی ئه‌ندامانی لیژنه‌ی کارگێری، هه‌روه‌ها کاروبارو ئاراسته‌ی وه‌رزش بۆ ماوه‌ی دوو سال دیاری ده‌کات.
گروپه‌کان ڕه‌چاوی کاروباری جۆراوجۆر ده‌که‌ن و هه‌روه‌ها بریار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن ئاخۆ وه‌رزشی نوێ بێته‌ نێو خێزانه‌که‌وه‌ یان نا. لیژنه‌یه‌کی چاودێری دارایی هه‌لبژێردراوه‌ و ئه‌ندامانی لیژنه‌ی قه‌ده‌غه‌ کردنی ده‌رمانی وزه‌به‌خش و هه‌روه‌ها ده‌سته‌یه‌کی باڵای وه‌رزشی داده‌نرێت بۆ هه‌لبژاردنی کاندیدانی ئه‌نجوومه‌نی گشتی نوێ.

لیژنه‌ی کارگێری کاروبار به‌ڕێوه‌ ده‌بات
لیژنه‌ی کارگێری کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی، کاروباری نێوان ئه‌نجوومه‌نه‌ گشتیه‌کان به‌رێوه‌ده‌بات، له‌ یانزه‌ ئه‌ندام پێک دێت به‌سه‌رۆک لێژنه‌وه‌. له‌ساڵی 2001، گوننار لارسۆن به‌سه‌رۆکی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هه‌لبژێردرا.

فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی
فیدراسۆنه‌کانی وه‌رزشی تایبه‌ت بریتین له‌ ڕێکخراوی سه‌ربه‌خۆ، هه‌ریه‌که‌ و به‌رپرسیاریه‌تی له‌سه‌ر وه‌رزشی خۆی هه‌یه‌ به‌گوێره‌ی یاساکانی فیدراسۆنی نێوده‌وڵه‌تی. ئێستا 67 فیدراسۆنی وه‌رزشی تایبه‌ت هه‌ن، که‌له‌ کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ئه‌ندامن.

فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کانی وه‌رزشی
وه‌رزشی سوێد بۆ سه‌ر 21 فیدراسۆنی هه‌رێمی وه‌رزشی دابه‌شکراوه‌. له‌ چوارچێوه‌ی شوێنه‌کانی خۆیان، ئه‌ودامه‌زراوانه‌ هه‌مان کاری کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ده‌که‌ن، ئه‌ویش ڕای گشتی و نوێنه‌رایه‌تی کردنی وه‌رزشی هه‌رێمی به‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل سیاسه‌تمه‌داران و کاربه‌ده‌ستانی ئه‌و هه‌رێمانه‌ و دۆزینه‌وه‌ی هاوکاری دارایی و دابین کردنی ئامۆژگاری یاسایی. فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کان هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیان به‌پێوه‌ره‌کانی نه‌هێشتنی ده‌رمانی قه‌ده‌غه‌کراو و دابین کردنی یه‌کسانی ڕه‌گه‌زایه‌تی، به‌م شێوه‌ کردارانه‌ ئه‌و فیدراسۆنه‌ ده‌بێته‌ نوێنه‌ری کارای کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی له‌و وه‌ڵاته‌.

فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌ تایبه‌ته‌کانی وه‌رزشی
له‌ چوارچێوه‌ی هه‌رێمه‌کانیاندا، فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کانی وه‌رزشی تایبه‌ت چالاکیه‌کانی وه‌رزشێکی تایبه‌ت ڕێک ده‌خه‌ن، به‌تایبه‌تی ڕکابه‌ریه‌کانو ڕاهێنان له‌بواری وه‌رزشی لاوان و که‌رسته‌کانی نزمتر وه‌کو وه‌رزشی منداڵان.

دادگای باڵای وه‌رزشی سوێدی
 بزوتنه‌وه‌ی وه‌رزشی دادگای باڵای خۆی هه‌یه‌، که‌ پێی ده‌گوترێ دادگای باڵای وه‌رزشی سوێدی. دادگاکه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌و داوایانه‌ی که‌له‌ دژی بریاره‌ یاساییه‌کانی فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی تۆمارده‌کرێت کارده‌کات.

لیژنه‌ی ئۆلۆمپی سوێدی
ده‌سه‌ڵاتی باڵای وه‌رزشی سوێدی له‌ هه‌موو کاروباره‌کانی ئۆلۆمپی له‌ ده‌ست لیژنه‌ی ئۆلۆمپی سوێدیه‌، که‌ پێکدێت له‌ 35 فیدراسۆنی نه‌ته‌وه‌یی بۆ وه‌رزشی ئۆلۆمپی و هه‌روه‌ها 12 فیدراسۆنی تری وه‌رزشی له‌ لایه‌ن لیژنه‌ی نێوده‌وڵه‌تی ئۆلۆمپی باوه‌رپێکراون. ده‌سته‌ی کارگێری هه‌موو چوار ساڵیک هه‌لده‌بژێردرێت و پێک دێت له‌ 11 یانزه‌ ئه‌ندام و تیایدا ئه‌ندامانی لیژنه‌ی نێوده‌وڵه‌تی ئۆلۆمپی سوێدیش به‌شدارده‌بن.

ساختاری دیموکراسی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی
ئه‌رکه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی لیژنه‌ی ئۆلۆمپی
په‌ره‌پێدانی وه‌رزشی ئاست به‌رز
تێبینی کردنی به‌هره‌ و په‌ره‌پێدانی بۆ وه‌رزشی ئاست به‌رز
به‌رپرسیاریه‌تی له‌ به‌رشداربوونی سوێدی له‌ یاریه‌ ئۆلۆمپیه‌کان و یاریه‌کانی ئۆلۆمپی لاوانی ئه‌وروپا.
به‌شداری کردن له‌خودی بزوتنه‌وه‌ی ئۆلۆمپی .
هاوکاری کردنی دوولایه‌نه‌ له‌گه‌ل لیژنه‌کانی تری ئۆلۆمپی پرۆگرامی ئابووری ئۆلۆمپی نه‌ته‌وه‌یی و نێوده‌وڵه‌تی.
ده‌ستنیشان کردنی خه‌رجیه‌کان بۆ فیدراسۆنه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی وه‌رزشی ئۆلۆمپی له‌ به‌رنامه‌کانی کرین و فرۆشتن.

په‌روه‌رده‌ی وه‌رزشی سوێدی SISU
وه‌رزشی سوێدی ڕێکخراوی په‌روه‌رده‌یی خۆی هه‌یه‌. ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌م ڕێکخراوه‌ بریتیه‌ له‌ دابین کردنی پێداویستیه‌کانی یانه‌کان و فیدراسۆنی وه‌رزشی تایبه‌ت له‌رووی ڕاهێنانی ڕابه‌ران و‌ ڕاهێنه‌رو مامۆستای وه‌رزشی و کارمه‌ند و ناوبژیوانان. په‌روه‌رده‌ی وه‌رزشی سوێدی کۆرس و کۆنفرانس له‌ بواره‌کانی په‌ره‌پێدانی توانای کار کردن و کاروباری ته‌ندروستی و په‌ره‌پێدانی یانه‌کان ڕێکده‌خات. هه‌روه‌ها SISU وه‌کو ڕاوێژکاری ناوه‌خۆ بۆ فیدراسۆنه‌ ئه‌ندامه‌کان و یانه‌کان کارده‌کات له‌ بواره‌کانی: په‌ره‌پێدانی ڕێکخراوه‌یی و به‌رێوه‌بردن.

SISU کۆمه‌ڵه‌یه‌کی په‌روه‌رده‌یی پێگه‌یشتووانه‌، بازنه‌ی خوێندن بۆ یانه‌کان ڕێکده‌خات. ئه‌م شێوازه‌ی په‌روه‌رده‌ به‌نده‌ له‌سه‌ر بیرۆکه‌ی ئه‌و وانانه‌ی له‌ لایه‌ن گروپێکی ئه‌ندامانی یانه‌کان دارێژراوه‌ و زانیاری و ئه‌زمونی خۆیان ئالوگۆرده‌که‌ن. ئه‌م وانانه‌ له‌لایه‌ن مامۆستاوه‌ ناووترێته‌وه‌. به‌لکو له‌لایه‌ن یه‌کێک له‌ به‌شداربووان ده‌ووترێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش مانای ئه‌وه‌یه‌ به‌شداربووان باش یه‌کتری ده‌ناسن و به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌شیان هه‌یه‌ و هه‌موویان به‌دوای یه‌ک ئامانجدا ده‌رۆن.بازنه‌کان به‌گوێره‌ی پێویستی یانه‌کان ده‌گونجێندرێن. هه‌موو ساڵیک په‌روه‌رده‌ی وه‌رزشی سوێدی ده‌گاته‌ 6000 یانه‌ به‌ چالاکیه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌ ناوخۆکانیه‌وه‌، بازنه‌کانی خوێندن و به‌رنامه‌ی کلتووری ده‌گرنه‌وه‌. ئه‌م ڕێکخراوه‌ نزیکه‌ی 40000 بازنه‌ی خوێندن ئه‌نجام ده‌دات که‌ تیایدا نزیکه‌ی 450000 به‌شداربوو ئاماده‌ده‌بێت. نزیکه‌ی 127000 ڕابه‌ری وه‌رزشی به‌شداریان له‌کورسیه‌کانی ڕاهێنانی ڕابه‌ران له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمه‌کاندا کردووه‌، که‌له‌لایه‌ن SISU ڕێکخرابوون. SISU هه‌روه‌ها به‌رپرسیاره‌ له‌ کۆلێژی وه‌رزشی Boson بۆزۆن. له‌وه‌ته‌ی ساڵی 1992 ه‌وه‌ ٍSISU ڕۆلی به‌چاپگه‌یاندنی په‌رتووکه‌کانی وه‌رزشی له‌بواری چالاکی جه‌سته‌یی بینیووه‌ و نزیکه‌ی 200 دووسه‌د ناونیشانی به‌رهه‌م هێناوه‌. هه‌روه‌ها هه‌لده‌ستێ به‌ له‌چاپدانی ڕێبه‌ری ڕاهێنه‌ران و مامۆستای وه‌رزشی و یاریزانان و مامۆستایانی له‌ش جوانی و به‌رێوه‌به‌رایه‌تی وه‌رزش و هه‌ندێ پیشه‌ی دیکه‌ له‌ بواری چالاکی جه‌سته‌یی. کۆمپانیای په‌رتووکی وه‌رزشی SISU هه‌روه‌ها ده‌زگایه‌کی په‌رتووک نووسین به‌ڕێوه‌ ده‌بات که‌ نزیکه‌ی 15000 ئه‌ندامی هه‌یه‌.

 

بۆزۆن Boson دلى په‌روه‌رده‌و ڕاهێنانی وه‌رزشی سوێدی
 بۆزۆن، جڤاتى نه‌ته‌وه‌یی وه‌رزشی سوێدی، بریتیه‌ له‌ شوینی به‌یه‌ک گه‌یشتنی ڕابه‌رانی وه‌رزشی و وه‌رزشوانی نه‌ته‌وه‌یی و نێوده‌وڵه‌تی و تیم و یانه‌ی نه‌ته‌وه‌یی و هه‌روه‌ها خه‌ڵکانی دیکه‌ که‌ له‌ ڕێکخراو و کۆمپانیای تره‌وه‌ دێن. کۆمه‌ڵگه‌که‌، کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی خاوه‌نێتی، به‌شێوه‌یه‌کی دلرفێن ده‌که‌وێته‌ به‌رده‌م ده‌ریا له‌ باکووری شاری ستۆکهۆلمه‌وه‌ و سێ به‌رنامه‌ی هه‌یه‌. سه‌نته‌ری باڵای وه‌رزشی بۆزۆن هاوکاری په‌ره‌پێدانی باشترین وه‌رزشوانانی سوێد ده‌دات، له‌رێگه‌ی هاریکاری نزیکی فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی و لیژنه‌ی ئۆلۆمپی سوێدى. سه‌نته‌ری باڵای وه‌رزشی پرۆگرامێکی چرو پر بۆ تیمه‌کان و تاکه‌کان پێشکه‌ش ده‌کات ده‌رباره‌ی ده‌روون ناسی و چاره‌سه‌ری سروشتی و شی کردنه‌وه‌ی جوله‌و پزیشکی. سه‌نته‌ری په‌روه‌رده‌یی بۆزۆن پێشنیازی هه‌لی زۆرباش، بۆئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وی وه‌رزش بکه‌ن، ده‌کات، تاکو وه‌رزش و خوێندن به‌یه‌که‌وه‌ ببه‌ستنه‌وه‌، له‌ژینگه‌یه‌کی گونجاو و له‌ باشترین شوێنی نیشته‌جێبوون 180 قوتابی هه‌ن که‌ نیوه‌یان له‌نێوان باشترین وه‌رزشوانانی ئه‌و وه‌ڵاته‌ن و له‌کۆلێژی وه‌رزشی بۆزۆن ده‌خوێنن. پرۆگرامی خوێندنی وه‌رزش ڕێگه‌خۆش ده‌کات بۆ دابین کردنی پسپۆری وه‌رزشی. پرۆگرامی ڕاوێژکاری وه‌رزشی کۆرسی باوه‌رپێکراوی زانکۆی بۆرابه‌رانی وه‌رزشی و کارگێرانی داهاتوو ده‌کاته‌وه‌. هه‌روه‌ها به‌هاوکاری له‌گه‌ل فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی، کۆلێژی وه‌رزشی بۆزۆن هه‌لده‌ستێ به‌ کردنه‌وه‌ی به‌رنامه‌ی ئاست به‌رز بۆ ڕاهێنه‌ران و ناوبژیوانان و ڕابه‌رانی دیکه‌، که‌ زۆربه‌یان ڕابه‌ری دڵخوازن. هاوشێوه‌ی ئه‌و به‌رنامانه‌، بۆزۆن هه‌لده‌ستێ به‌ کردنه‌وه‌ی چه‌ندین پیشانگا و کلینیک بۆ وه‌رزشی دیاریکراو و پرۆگرامی ڕاهێنانی ماوه‌ کورت له‌بواری له‌شجوانی و ته‌ندروستی و به‌رێوه‌بردنی وه‌رزشی و وه‌رزشه‌ باڵاکان. سه‌نته‌ری کۆنفرانسی بۆزۆن هه‌موو جۆره‌کانی کۆبوونه‌وه‌ و بۆنه‌کان ڕێک ده‌خات بۆ گروپه‌ کارگێریه‌کان و هه‌روه‌ها بۆ سه‌دان خه‌لکی تر.

وه‌رزشی و په‌روه‌رده‌ بۆ توێژی گه‌نج
وه‌رزش و ته‌ندروستی دوو بابه‌تی جیاوازن له‌ قوتابخانه‌ بنه‌ره‌تی و دواناوه‌ندیه‌کانی سوێد. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هه‌وڵ ده‌دات بارودۆخ باشتر و له‌بارتر بۆ وه‌رزش له‌ قوتابخانه‌کانی سوێد فه‌راهه‌م بکات، به‌تایبه‌تی له‌رێگه‌ی زیاد کردنی ژماره‌ی وانه‌کانی وه‌رزش له‌ قوتابخانه‌کاندا. هه‌روه‌ها چه‌ند قوتابخانه‌ی ئاماده‌یی هه‌یه‌ ده‌شێ په‌روه‌ده‌ و وه‌رزشی باڵا به‌یه‌کتر ببه‌ستنه‌وه‌. ئه‌مانه‌ قوتابخانه‌ی ئاسایین، به‌ڵام قوتابی وه‌رزشوانی لێهاتوو تێدا ده‌خوێنن. ئه‌وان په‌یره‌وی وانه‌کان ده‌بن و له‌هه‌مان کاتدا ده‌رفه‌تی ڕاهێنانیشیان هه‌یه‌. ئه‌مرۆ نزیکه‌ی 61 قوتابخانه‌ی وه‌رزش هه‌ن، 36 جۆر وه‌رزش له‌خۆده‌گرن له‌گه‌ل نزیکه‌ی 1300 قوتابی. ئه‌و قوتابخانانه‌ی که‌زۆرترین ژماره‌ی قوتابیانیان هه‌یه‌ بریتین له‌وانه‌ی بۆ خلیسکانی سه‌ر به‌فر و جیمناستیک و هۆکی سه‌ربه‌فر و تۆپی باسکه‌و تۆپی پێ و تۆپی باله‌.

هاریکاری بۆ په‌ره‌پێدانی وه‌رزشی باڵا
به‌گوێره‌ی بریکارێکی ئه‌نجوومه‌نی گشتی، کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هه‌موویان ده‌سته‌یه‌کیان پێکهێناوه‌ بۆ هاوکاری کردنی وه‌رزشی باڵا و پله‌یه‌ک. له‌وانه‌یه‌ هۆیه‌کی بگه‌رێته‌وه‌ بۆ کامپی ڕاهێنانی هاوبه‌ش بۆ وه‌رزشی جۆراوجۆر و هه‌روه‌ها سیمیناره‌کانی تایبه‌ت به‌ ڕاهێنه‌ران و هاریکاری له‌گه‌ل سه‌نته‌ره‌ هه‌رێمیه‌کانی په‌ره‌پێدان و خوێندنه‌ تایبه‌تیه‌کانی بواری وه‌رزشی باڵا. هه‌شت سه‌نته‌ری هه‌رێمی بۆ په‌ره‌پێدانی وه‌رزشی ـ ‌»وێستگه‌کانی خزمه‌ت گوزاری». هاوکاری فیدراسۆنه‌ وه‌رزشیه‌ تایبه‌تیه‌کان ده‌که‌ن له‌بواری په‌ره‌پێدانی ڕاهێنه‌ران و پیاو ئافره‌تی وه‌رزشوان. ئه‌و سه‌نته‌رانه‌ ده‌که‌ونه‌ ئه‌و گۆمه‌لگایانه‌ی که‌ئاسانکاری وه‌رزشی تیایدا ده‌ست ده‌که‌وێت و هه‌روه‌ها زانکۆی لێیه‌، حه‌ز ده‌کات هاریکاری وه‌رزش بکات له‌سه‌ر توێژینه‌وه‌و په‌ره‌پێدان و هه‌روه‌ها بواری ئه‌وه‌ت ده‌بێ وه‌رزشوانه‌کان تاقی بکه‌یته‌وه‌ زیاتر ڕاهێنانیان پێبکه‌ی.

به‌رنامه‌ی قه‌ده‌غه‌ کردنی به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی
 به‌ په‌ره‌پێدانی به‌رنامه‌یه‌کی چالاکی قه‌ده‌غه‌ کردنی ده‌رمانی نایاسایی له‌هه‌موو ئاسته‌کانی وه‌رزش، کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی نیازی وایه‌ که‌دلنیابێت له‌وه‌ی هه‌موو یاریزانان مافی به‌شداربوونیان هه‌یه‌ و ڕکابه‌ری له‌سه‌ر وه‌رزش ده‌که‌ن به‌بێ په‌نابردنه‌ به‌ر به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی. ئامانجی ئێمه‌ بریتیه‌ له‌ وه‌رزشی پاک: ئه‌و وه‌رزشه‌ که‌تیایدا براوه‌ به‌سه‌رکه‌وتنێکی ڕاسته‌قینه‌ و به‌بێ ساخته‌کاری‌ ده‌ربچێت و هه‌روه‌ها دۆراویش هه‌ست به‌ئارامی بکات، له‌ ڕکابه‌ریه‌کی دادوه‌رانه‌ به‌شداریکردووه‌ و هه‌روه‌ها ئاماده‌بووانیش تام و چێژ له‌سه‌یر کردنی نمایشی وه‌رزشی ڕاسته‌قینه‌ وه‌ربگرن. به‌رنامه‌ی قه‌ده‌غه‌ کردنی ده‌رمانه‌ نایاساییه‌کانی خودی بزاڤی وه‌رزشی سوێدی له‌لایه‌ن کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی و لیژنه‌که‌ی تایبه‌ت به‌قه‌ده‌غه‌ کردنی ده‌رمانی نایاسایی به‌رێوه‌ده‌چێت و کاروباری گرنگترین ئامرازه‌کانی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ بریتیه‌ له‌ تاقی کردنه‌وه‌کانی به‌کارهێنانی ده‌رمان و زانیاری و په‌روه‌رده‌یه‌. تاقی کردنه‌وه‌کان ته‌نها به‌کارهێنانی مادده‌ نایاساییه‌کان ئاشکرانا‌که‌ن، به‌لکو ئه‌و یاریزانانه‌ی که‌پاک و بێ کێشه‌ن ئه‌وانیش ئاشکراده‌کات. سزا قورسه‌کانی به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی مانای ئه‌وه‌یه‌ تاقی کردنه‌وه‌کان کاریگه‌ریه‌کی باشیان له‌ ڕێگه‌گرتنی به‌کارهێنانیان هه‌یه‌. هه‌موو ساڵیک نزیکه‌ی 3000 تاقی کردنه‌وه‌ به‌رێوه‌ده‌چێت. له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، کاره‌کانی قه‌ده‌غه‌ کردنی به‌کارهێنانی ده‌رمان به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو به‌نێوده‌وڵه‌تی کراوه‌. له‌گه‌ل دامه‌زراندنی ده‌زگای جیهانی نه‌هێشتنی به‌کارهێنانی ده‌رمان WADA، نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌ته‌کانی هه‌موو کیشوه‌ره‌کان شانبه‌شانی یه‌کتری کارده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی کاریگه‌ریان زیاتربێت له‌سه‌ر قه‌ده‌غه‌ کردنی به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی له‌بواری وه‌رزشدا. وه‌ڵاتی سوێد به‌شێوه‌یه‌کی چالاک له‌م بواره‌دا به‌شداره‌. له‌چوارچێوه‌ی ده‌زگای نێوده‌وڵه‌تی قه‌ده‌غه‌ کردنی به‌کارهێنانی ده‌رمان، کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی هاوکاری په‌ره‌پێدانی کاروچالاکیه‌کانی ئه‌و ده‌زگایه‌ ده‌کات و به‌شداریکردووه‌ له‌ دامه‌زراندنی پێوه‌رێکی نێوده‌وڵه‌تی بۆ دلنیایی جۆری پرۆسه‌ی تاقی کردنه‌وه‌ی به‌کارهێنانی ده‌رمان. هه‌تا ئه‌گه‌ر به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی کێشه‌یه‌کی نێوده‌وڵه‌تی بێت، هێشتا گرنگی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ چالاکیه‌ ناوه‌خۆییه‌کان له‌رێگه‌ی پێوه‌ری جۆراوجۆر پشکنین وکۆنترۆل کراون. فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزش و یاساکانی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ل یه‌کتری و به‌پێی پاشخانه‌ی ئه‌و تاقی کردنه‌وه‌یه‌ هه‌لساون به‌ دامه‌زراندنی به‌رنامه‌ی قه‌ده‌غه‌ کردنی به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی تایبه‌ت به‌ وه‌رزشه‌ دیاریکراوه‌کانی خۆیان.

بزوتنه‌وه‌یه‌کی دیموکراسی
ژماره‌یه‌کی یه‌کجار زۆری سوێدی یه‌کان یه‌که‌م جار وه‌کو یاریده‌ده‌ری ڕاهێنه‌ر ده‌ستیان پێکردووه‌. وه‌کو ئه‌ندامێکی ڕێکخراوی دڵخواز، هه‌ریه‌ک له‌وانه‌ په‌یوه‌ندی به‌ پرۆسه‌ی دیموکراسی ده‌بێت .بزاڤی وه‌رزشی سوێدی ته‌نها ڕێکخراوه‌ دڵخوازه‌کان به‌ئه‌ندام قبول ده‌کات. ڕێکخراوه‌ دڵخوازه‌کان به‌گوێره‌ی یاسا به‌رێوه‌ده‌چێت، خه‌سڵه‌تی دیموکراسی وه‌کو کۆبوونه‌وه‌ی گشتی ساڵانه‌ و کارگێران و لێژنه‌ی هه‌لبژاردن ماوه‌ی به‌شداری کردنی دیاریکراوی پێویسته‌. ڕێگه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی ڕێکخراوی دیموکراسی وه‌رزشی له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێ جیاوازبێت. به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌کی ئاسایی پرۆسه‌که‌ به‌م شێوه‌ی خواره‌وه‌ ده‌بێ:
•     له‌خاڵی ده‌ست پێ کردنه‌وه‌   
بۆ نموونه‌ له‌ کۆبوونه‌وه‌یه‌کی گشتی ساڵانه‌ی یانه‌یه‌کی ناوه‌خۆیی تێنسی سه‌ر مێز، یه‌ک یان دوو گروپ هه‌ڵده‌بژێردرێن تا ئاماده‌ی ئه‌و کۆبوونه‌وه‌یه‌ بن. گروپه‌کان ده‌سه‌ڵاتی ده‌نگدانیان دراوه‌تێ و له‌وانه‌یه‌ به‌ کارگێڕی هه‌رێمی بۆ تێنسی سه‌ر مێز هه‌ڵبژێردرێن. کاتێک فیدراسۆنی هه‌رێمی تێنسی سه‌ر مێز گروپه‌کان هه‌ڵده‌بژێرێت بۆ به‌شداری کردن له‌ کۆبوونه‌وه‌ی گشتی ساڵانه‌ی فیدراسیۆنی هه‌رێمی وه‌رزشی یاخود کۆمه‌ڵه‌ی تێنسی سه‌ر مێزی سوێدی، هه‌مان ئه‌و که‌سانه‌ له‌وانه‌یه‌  هه‌ڵبژێردرێنه‌وه‌ و بۆ کارگێڕی کردنی فیدراسۆنی تایبه‌تی وه‌رزشی. کۆمه‌ڵه‌ی تێنسی سه‌ر مێزی سوێدی گروپه‌کانیان بۆ ئه‌نجوومه‌نی باڵای کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ده‌نێرن، ئه‌وکاته‌ ئه‌ندامێکی ئه‌و یانه‌یه‌ له‌ لیژنه‌ی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی دا، به‌ حکومه‌تی سه‌ربه‌خۆی وه‌رزشی ناوزه‌د ده‌کرێت و داده‌نرێت. ئه‌مه‌یه‌ بنه‌مای چۆنیه‌تی کار کردنی شێوازی سوێدی.


یه‌کسانی ڕه‌گه‌زی
نزیکه‌ی له‌ سه‌دا 44 چل و چواری ئاره‌زوومه‌ندانی وه‌رزش له‌ سوێد ئافره‌تن. به‌ڵام جیاوازی زۆر له‌نێوان وه‌رزشه‌کان به‌دی ده‌کرێت. له‌ وه‌رزشه‌کانی وه‌کو هۆکی سه‌ربه‌فر و زۆرانبازی و قورسایی و مۆتۆسکیل زیاتر پیاوان زالن، به‌ڵام ئافره‌تان له‌وه‌رزشه‌کانی وه‌کو جیمناستیک و ئه‌سپ سواری و خزین له‌سه‌ر به‌فر به‌ هۆی پێڵاو زیاتر زاڵن. ئه‌گه‌ر چی ئه‌و یاسایانه‌ی وه‌رزشه‌کانی پێ به‌رێوه‌ده‌چێ له‌سوێد له‌سه‌ر بنه‌ماکانی دیموکراسی داڕێژراون، له‌به‌ر، چه‌ندین هۆکاری جۆراوجۆر، ئه‌وانه‌ی که‌بریار ده‌ده‌ن مه‌رج نیه‌ نوێنه‌ری به‌شداربووانی وه‌رزش بن. ئه‌گه‌رچی زۆر کارکراوه‌ بۆ په‌ره‌پێدانی یه‌کسانی له‌نێوان ڕه‌گه‌زه‌کان، به‌ڵام ئافره‌تان سه‌دا بیست و شه‌شی کارگێرانی فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی پێک دێنن.
له‌ فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کان باره‌که‌ زۆر باشتره‌، به‌وه‌ی ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 43 چل و سێ ی ئه‌ندامانی کارگێری ئافره‌تن. له‌ ساڵی 1995 ئه‌نجوومه‌نی گشتی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی بریاریدا هه‌موو ئۆرگانه‌کانی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی و فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کان ده‌بێ له‌ژماره‌ی یه‌کسانی ئافره‌تان و پیاوان پێک بێن. وه‌ڵاتی سوێد پێشه‌نگ بووه‌ له‌ خه‌بات بۆ به‌ده‌ستهێنانی یه‌کسانی ڕه‌گه‌زی له‌ بواری وه‌رزش، له‌وانه‌یه‌ هۆیه‌که‌ی بگه‌رێته‌وه‌ بۆ ئه‌و ڕاستیه‌ی که‌ ئه‌و گرفته‌ په‌یوه‌ندیه‌کی زۆری به‌ باری جڤاکیه‌وه‌ هه‌بووه‌. ئه‌و پێوه‌رانه‌ی تۆمارکراون هه‌میشه‌ کاریگه‌ریان له‌سه‌ر وه‌ڵاتانی دیکه‌ هه‌بوو وه‌ڵاتی سوێد متمانه‌ی سه‌رکردایه‌تی کردنی چه‌ندین پرۆژه‌ی نێوده‌وڵه‌تی له‌چوارچێوه‌ی یه‌کسانی ڕه‌گه‌زایه‌تی پێدراوه‌.

دارایی و سه‌رچاوه‌ی دیکه‌
به‌هه‌له‌تێگه‌یشتنێکی باو هه‌یه‌ گۆیا پشتیوانانی وه‌رزشی (سپۆنسه‌ره‌کان) ڕۆلیان هه‌یه‌ له‌به‌رده‌وام بوونی کاری وه‌رزشی سوێدی. ئه‌مه‌ ڕاست نیه‌. ئه‌گه‌رچی سپۆنسه‌رانی وه‌رزشی به‌شداری له‌بواری په‌ره‌پێدانی وه‌رزشی ده‌که‌ن، به‌ڵام کۆمه‌ک کردن له‌ 115 ملیۆن دۆلاری ئه‌مه‌ریکی زیاتر نیه‌ (1 $ = 10.50 کرۆنی سوێدی ) بۆ یانه‌کان کاری پشتیوانی کردنی ناوه‌خۆی باوه‌ و هۆکارێکی گرنگه‌ بۆ دابین کردنی دارایی. به‌شێوه‌یه‌کی گشتی زۆرترین هاوکاری دارایی له‌ شێوه‌یی هاوکاری کردنی دڵخوازانه‌دێت. ئه‌گه‌ر ڕابه‌ره‌ دڵخوازه‌کان له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵگه‌وه‌ پاره‌یان بۆدابین بکرایه‌‌، ئه‌وا نرخه‌که‌ی ده‌گه‌یشته‌ نزیکه‌ی 1500 ملیۆن دۆلاری ئه‌مه‌ریکی.
 له‌به‌ر ڕۆشنایی ئه‌و ڕاستیانه‌دا، به‌و ئه‌نجامه‌ ده‌گه‌ین که‌:  وه‌رزش  بۆ کۆمه‌ڵگه‌ زۆر هه‌رزانه‌.هه‌روه‌ها کاتێک ڕه‌چاوی وه‌رزش ده‌کرێت له‌بواری باج(ماڵیات) وه‌رگرتن، ئه‌وا برێکی یه‌کجارزۆری پاره‌ له‌شێوه‌ی باج و کرێی ڕاهێنان وه‌رده‌گیرێت. له‌ساڵی 1999، AIK که‌یه‌کێکه‌ له‌یانه‌ پێشه‌نگه‌کانی وه‌رزشی سوێدی نزیکه‌ی  160000 دۆلاری ئه‌مه‌ریکی وه‌کو هاوکاری له‌ حکومه‌ت و کاربه‌ده‌ستانی ناوه‌خۆیی وه‌رگرت. یانه‌که‌ پاشان بری 2،9 ملیۆن دۆلاری ئه‌مه‌ریکی له‌شێوه‌ی ماڵیات و کرێی ڕاهێنان دا. که‌واته‌ بۆ هه‌ر دۆلارێک جڤات خه‌رجی کرد، بری 18 دۆلاری له‌به‌رامبه‌ردا وه‌رگرته‌وه‌ !

کاربه‌ ده‌ستانى ناوخویى زیاتر ده‌به‌خشن
کاربه‌ ده‌ ستانى ناوخویى زورترین هاوکارى دارایى ده‌به‌خشن له‌که‌رتى گشتیدا. نزیکه‌ى 430 ى دۆلارى ئه‌مریکى له‌لایه‌ن کاربه‌ده‌ستانى ناوخۆیه‌وه‌ دیت له‌نیوان تێچونى باله‌خاله‌کانى وه‌رزشى 335 ملیۆن دۆلارى ئه‌مریکى و هاوکارى دارایى ڕاسته‌وخۆ بۆ چالاکیه‌کان 95 ملیون دولارى ئه‌مریکى دابه‌ش ده‌بیت.هاریکارى دارایى حکومى ساڵانه‌ ده‌گاته‌ 50 ملیون دۆلارى ئه‌مریکى. ئه‌وبره‌ پاره‌یه‌ له‌لایه‌ن کۆنفیدراڵى وه‌رزشى سوێدى هه‌لس و که‌وتى پى ده‌کریت. زیاتر له‌ %75 له‌سه‌داى ئه‌وبره‌ پاره‌یه‌ بۆ فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانى وه‌رزشى ده‌چێت یاخود به‌ شیوه‌یه‌کى ڕاسته‌وخۆ بۆ یانه‌کانى وه‌رزشى ده‌چیت ، به‌ گویره‌ى ئه‌و ڕاپۆرتانه‌ی ده‌رباره‌ی کارو چالاکیه‌ وه‌رزشیه‌کان  بڵاوده‌کرێنه‌وه‌. نزیکه‌ى له‌سه‌دا 5%ى ده‌چیت بۆ کارگێری ناوه‌ندى. هه‌روه‌ها وه‌رزش له‌ سوێد زیاتر له‌ حه‌وت ملیون دۆلارى ئه‌مریکى له‌دام و ده‌زگا حکومییه‌کانى شاره‌کان وه‌رده‌گرێت. زۆربه‌ى ئه‌و پاره‌یه‌ له‌ریگه‌ى فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌کانى وه‌رزشیه‌وه‌ به‌شیوه‌یه‌کى ڕاسته‌وخۆ ده‌چیت بۆ فیدراسۆنه‌ هه‌رێمیه‌ تایبه‌تیه‌کانى وه‌رزشى، به‌ڵام به‌ هه‌مانشیوه‌ بریک پاره‌ى جیاکراوه‌ بۆ به‌رنامه‌کانى له‌ش جوانى ده‌چیت.

یانسیبى به‌ناوبانگى بزوتنه‌وه‌ى وه‌رزشى
به‌دریژایى سال هه‌موو هه‌فته‌یه‌ک ، چ باران بیت یا خۆره‌تاو ، نوینه‌رانى یانه‌ وه‌رزشیه‌کان له‌ ده‌ره‌وه‌ن بلیتى یانسیب(لۆتۆ) بۆ یانسیبى بزوتنه‌وه‌ى دڵخواز ده‌فرۆشن. که‌ پیى ده‌ڵیین بینگۆ لۆتۆ. بۆ زۆربه‌ى یانه‌کان داهاتى ئه‌و یانسیبه‌ قه‌ره‌بووى که‌مبوونه‌وه‌ى هاوکارى دارایى حکومى کردۆته‌وه‌و هه‌روه‌ها به‌ شیوه‌یه‌کى به‌رچاو یارمه‌تى داون بۆ جى به‌ جى کردنى کارو چالاکیه‌کان. لۆتۆى بینگۆ له‌ریگه‌ى به‌رنامه‌ ته‌له‌فزیۆنیه‌ به‌ناوبانگه‌کانه‌وه‌ ڕۆژانى شه‌موان ده‌فرۆشریت. له‌م ڕۆژگاره‌دا ، ئه‌وه‌ چواره‌م گه‌وره‌ترین یارى تاکه‌ له‌ وه‌ڵاتدا که‌ 9% نۆ له‌ سه‌دا ڕیژه‌ى بازارى یانسیب و گره‌و کردنه‌وه‌.

 

ئاسانکارى له‌ لایه‌ن یانه‌کانه‌وه‌
بزوتنه‌وه‌ى وه‌رزشى سوێدى پشت به‌ به‌شدارى کردنى سه‌دان هه‌زار ڕابه‌رى چالاک و هیواى سیاسیش ده‌به‌ستیت بۆ ئه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتى ناوخۆیى ئاسانکارى وه‌رزشى بۆ منداڵانى قوتابخانه‌ و ئه‌ندامانى یانه‌کان و دانیشتوانى ناوه‌خۆى دیکه‌ دابین بکات. زۆربه‌ى کاربه‌ده‌ستانى ناوخۆیى واباوه‌ر ناکه‌ن که‌ بتوانن ئه‌و خه‌رجیانه‌ بده‌ن، بۆ نمونه‌ له‌ به‌ریوه‌بردنى شوینیکى وه‌رزشى. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ یانه‌کان به‌شیوه‌ى به‌رچاو ڕیککه‌وتوون له‌گه‌ل کاربه‌ده‌ستانى ناوخۆ بۆ وه‌رگرتنى ئه‌رکى به‌ریوه‌بردن. ئیستا نیوه‌ى شوینه‌ وه‌رزشیه‌کانى وه‌ڵاته‌که‌ له‌لایه‌ن یانه‌کانه‌وه‌ خاوه‌نداریتى ده‌کرێت یاخود به‌ریوه‌ ده‌برێت.

هاریکارى وه‌رزش بۆ جڤات
کاتیک خه‌لکى بى کار هه‌لى کاریان له‌ بزاڤى وه‌رزش بۆ ده‌ره‌خسیندریت ، ئه‌مه‌ش به‌ هه‌مان شیوه‌ به‌ داهاتیکى ترى وه‌رزش داده‌نریت، ئه‌گه‌ر چى به‌گشتى بۆ نه‌هیشتنى بێکاریه‌. که‌م جار باس له‌ داهاتى ده‌ستکه‌وتوو له‌ ڕکابه‌ریه‌کان و پاله‌وانیتیه‌کان و به‌کرێگرتنى هوتیله‌کان و به‌کرێگرتنى تایبه‌ت و سه‌ردانى چیشتخانه‌کان و هتد. بۆ نمونه‌ پێشبڕکیى خلیسکانى سه‌ربه‌فرى ئازاد، ساڵانه‌ زیاتر له‌ 10000 ده‌ هه‌زار به‌شداربوو بۆخۆى ڕاده‌کیشێت، هه‌روه‌ها‌ئه‌وانیش  خیزانه‌کانیان له‌گه‌ڵ خۆیاندا ده‌هینن وه‌کو هانده‌ر. قسه‌یه‌ک هه‌یه‌ گۆیا وه‌رزش پاره‌ى جڤات خه‌رج ده‌کات. له‌ ڕاستیدا، پیچه‌وانه‌ى ئه‌مه‌ ڕاسته‌ له‌ بوارى هینانى پاره‌و هه‌روه‌ها به‌تایبه‌تیش له‌ بوارى خوره‌وشت به‌رزى و ته‌ندروستى و هه‌ستى کۆمه‌ڵایه‌تى و ئاسووده‌یى و که‌یف و خۆشى و چالاکى به‌سوود بۆ ملیۆنه‌ها سوێدى دینیت.

راستیه‌ گشتیه‌کان ده‌رباره‌ى سوێد

 پایته‌خت: ستۆکهۆلم
رووبه‌ر: 450000 کیلۆمه‌تر دووجا (174000) پێ چوارگۆشه‌، که‌ هاوشیوه‌ى کالیفۆرنیا یا کامیرۆن یا عیراق یا ئیسپانیا یا تایله‌نده‌.
که‌ش و هه‌وا: پله‌ى گه‌رمى ئاسایى له‌ مانگى ته‌موز ده‌گاته‌ (c18) پله‌ى سیلیزى که‌ ده‌کاته‌ (64) پله‌ى فه‌هره‌نهاتى. پله‌ى گه‌رمى له‌ زستاندا که‌میک له‌ خوار پله‌ى به‌ستانه‌و به‌فر که‌وتنیش مام ناوه‌ندیه‌.
دانیشتووان: 8.9 ملیۆن ، نزیکه‌ى 85% سه‌دا هه‌شتاو پینجى له‌ به‌شى باشوورى وه‌ڵاته‌که‌ ده‌ژیین.
کۆچ کردن: له‌ سالى 1940 ه‌کانه‌وه‌ تائیستا ڕیژه‌ى په‌نابه‌ران بریتى یه‌ له‌ سه‌دا چلى 40% ى دانیشتوان.
ئایین: له‌ سه‌دا هه‌شتاوپینجى 85% بۆ کلیساى لوسرنى سوێدى ده‌گه‌رینه‌وه‌.
زمان: سوێدى(زمانیکى جیرمانى یه‌).
پیشبینى کردنى ژیان: نزیکه‌ى 77 ساڵ بۆ پیاوان و 82 ساڵ بۆ ئافره‌تان.
ده‌ستوور: سیسته‌مى ده‌ستوورى پادشایه‌تى له‌گه‌ڵ حکومه‌تیکى شیوه‌ په‌رله‌مانى. ئه‌مرۆ پادشا ته‌نها له‌ بۆنه‌ فه‌رمى و ئایینه‌کاندا ڕۆلى سه‌ره‌رۆکى حکومه‌تى هه‌یه‌. په‌رله‌مان له‌ یه‌ک ئه‌نجوومه‌ن پیک دیت، ئه‌ندامه‌کانى ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن نوینه‌رایه‌تى گونجاو بۆ ماوه‌ى چوارساڵ هه‌لده‌بژیرن.
مافى هه‌لبژاردن و ده‌نگدان: له‌ ته‌مه‌نى (18)ساڵیه‌وه‌
سیاسه‌ى ده‌ره‌وه‌ وبه‌رگرى کردن: ئه‌ندامه‌ له‌ یه‌کیتى ئه‌ورووپا له‌ سالى 1995ه‌وه‌ وه‌ڵاتیکى سه‌ربازى نا هاوپه‌یمانه‌.
بازارو کار کردن: نزیکه‌ى (4) ملیۆن خه‌لک له‌ چینى کریکار کارده‌که‌ن. به‌ گشتىله‌ 22% له‌سه‌دا بیستودوو، زۆربه‌یان ئافره‌تن، دانیک کارده‌که‌ن: ڕیژه‌ى له‌ سه‌دا (70%) ى هه‌موو ئه‌و ئافره‌تانه‌ى ته‌مه‌نیان له‌ نیوان 16-64 ساڵیدایه‌ دامه‌زراون.
کاتى کار کردنى ستانده‌رد: 40 کاتژمێر له‌ هه‌فته‌یه‌کدا، ساڵانه‌ش پینج هه‌فته‌ مۆله‌تى به‌ مووچه‌یان هه‌یه‌، کاروبارى ته‌ندروستى و بارودۆخى کۆمه‌ڵایه‌تى له‌ به‌رپرسیاریه‌تى که‌رتى گشتى دایه‌ ، کاروبارى ته‌ندروستى له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نى شاره‌کانه‌وه‌ به‌ریوه‌ ده‌چیت و به‌رپرسیاریه‌تى بارى جڤاکیش له‌ ئه‌ستۆى شاره‌وانیه‌کاندایه‌. دلنیایى ته‌ندروستى(بیمه‌ی ته‌ندروستی) نه‌ته‌وه‌یى هه‌موو دانیشتوانى سوێد ده‌گریته‌وه‌. ئه‌گه‌ر پێویست بوو که‌سێک له‌ ماڵدا بمینیته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى مندالى نه‌خۆشه‌ ڕۆژانه‌ برێک پاره‌ وه‌رده‌گرێت باجى له‌ سه‌ره‌ سه‌دا 80% ى داهاتى له‌ده‌ست دراو.
یارمه‌تى دایک و باوکان: مۆله‌تى 15 مانگ له‌ کاره‌که‌ى به‌ مووچه‌که‌یه‌وه‌ ، ده‌توانریت له‌ نیوان دایک و باوکه‌که‌ دابه‌ش بکلریت و هه‌رکاتیک له‌ پیش هه‌شته‌مین یادى له‌ دایک بوونى منداله‌که‌ ده‌تواندرێت وه‌ریگریت.
یارمه‌تى دارایى منداڵان: دایک و باوکان یارمه‌تیه‌کى بێ باجى تایبه‌ت به‌ منداڵان وه‌رده‌گرن ، بۆ هه‌موو که‌س یه‌کسانه‌، تامنداله‌که‌ ده‌بیته‌ 16 ساڵ. ئه‌و منداڵانه‌ى پاشان دریژه‌ به‌ خویندنیان ده‌ده‌ن یارمه‌تى خویندنیان بۆ خه‌رج ده‌کریت.
سیسته‌مى خانه‌نیشن کردن: سیسته‌میکى نوێ یه‌ له‌ سالى 1999ه‌وه‌ ورده‌ ورده‌ هاته‌ کایه‌وه‌. ئه‌و که‌سانه‌ى له‌ سه‌رووى ته‌مه‌نى 65ساڵیدان به‌ ته‌واوى خانه‌نیش ده‌کرین. خانه‌نیشى ته‌واوکه‌ر گۆردراوه‌ به‌ خانه‌نیشى گشتى به‌نده‌ له‌سه‌ر هه‌موو داهاتى ژیانى له‌ دامه‌زراندن و یارمه‌تیه‌کانى وه‌رىگرتووه‌، بۆ نموونه‌ له‌ماوه‌ى مۆله‌تى نه‌خۆشى یاخود مۆله‌تى دایک و باوکایه‌تى.
سیسته‌می قوتابخانه‌کان: بۆ منداڵانی ته‌مه‌ن شه‌ش یا حه‌وت ساڵ، خوێندن تا نۆ ساڵ به‌زۆره‌. نزیکه‌ی سه‌دا نه‌وه‌د و هه‌شتی98% خه‌ڵکی ده‌چنه‌ قوتابخانه‌ ئاماده‌یی یه‌کانی پیشه‌یی و ئه‌کادیمی. قوتابخانه‌کان له‌لایه‌ن شاره‌وانیه‌کانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێن و هه‌روه‌ها مامۆستا و کتێب و نانی نیوه‌ڕۆ به‌خۆڕایی یه‌.
خوێندنی باڵا: نزیکه‌ی 40 چل ده‌زگای خوێندنی باڵا هه‌ن به‌ شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌کی له‌لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌ و خوێندنیش به‌خۆڕایی یه‌. نزیکه‌ی نیوه‌ی ڕێژه‌ی قوتابیان کچن. زیاتر له‌ ڕێژه‌ی 1/4 یه‌ک له‌سه‌ر چواری سوێدی یه‌کان خاوه‌ن بڕوانامه‌ی خوێندنی باڵان.
پاره‌: کڕۆنی سوێدی. 1SEK یه‌ک کڕۆنی سوێدی ده‌کاته‌ 0.10 USD دۆلاری ئه‌مه‌ریکی.

خاڵه‌ گرنگه‌کانی مێژووی وه‌رزشی سوێدی
1795: یه‌که‌مین یانه‌ى وه‌رزشى سوێدى (کۆمه‌ڵه‌ى مه‌له‌وانى ئوپسالا) دامه‌زرێندرا.
1860: سیسته‌مى جیمناستى پیر هێندریک لینگ هاته‌کایه‌وه‌.
1880: ملازم فیکتۆر بلاک ، ئه‌ندامى لیژنه‌ى ئۆلۆمپى نیوده‌وله‌تى و بامکى وه‌رزشه‌ ڕکابه‌ریه‌کانه‌، دووپاتى کرده‌وه‌ ژماره‌ى به‌شداربووانى جیمناستیک و یارییه‌کانى ڕاکردن و بازدان ڕوو له‌ زیادبوون ده‌بێت. هه‌روه‌ها له‌ وه‌رزشه‌کانى تریش ده‌ستکرا به‌ کردنه‌وه‌ى یانه‌ وه‌کو: تۆپى پێ و پایسکل سوارى و تینسى سه‌ر فریز.
1891فیدراسۆنی جیمناستیکی سوێدی دامه‌زرێندرا
1895کۆمه‌ڵه‌ی وه‌رزشی سوێدی دامه‌زرێندرا
1903کۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌یی جیمناستیک و وه‌رزش دامه‌زرێندرا. پاشان گۆڕا بۆ کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی
1904یه‌که‌م فیدراسۆنه‌ تایبه‌تییه‌کانی وه‌رزشی دامه‌زرێندران.
1912 یاری یه‌کانی ئۆڵۆمپی له‌ ستۆکهۆڵم به‌ڕێوه‌چوو.
1922 یه‌که‌م کۆمیته‌ی فه‌رمی له‌سه‌ر دانی پاره‌ی حکومه‌ت بۆ هاندانی وه‌رزش ڕاپۆرتی خۆی ڕاگه‌یاند.
1933 شازاده‌ی تاج له‌سه‌ر، گوستاف ئه‌دۆڵف، له‌ سه‌رۆکایه‌تی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ده‌ستی له‌ کار کێشایه‌وه‌ و پاشان شازاده‌ی کۆڕ گوستاف ئه‌دۆڵف شوێنی گرته‌وه‌.
1936 بڕێک یارمه‌تی دارایی بۆ بره‌ودان به‌ وه‌رزش له‌لایه‌ن پیشه‌سازی یانسیبی نه‌ته‌وه‌یی یه‌وه‌ په‌یدا کرا.
1939 په‌یمانگه‌ی وه‌رزش له‌ بۆزۆن دامه‌زرێندرا.
1947 شازاده‌ گوستاف ئه‌دۆڵف، سه‌رۆکی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی، کۆچی دوایی کرد و له‌لایه‌ن شازاده‌ بێرتیل شوێنی گیرایه‌وه‌، هه‌روه‌ها ناوی کۆمه‌ڵه‌ی جیمناستیک و وه‌رزش به‌فه‌رمی گۆڕا بۆ کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی.
1951 کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی یه‌که‌م ئافره‌تی وه‌کو کارگێڕ هه‌ڵبژارد.
1957 ڕاپۆرتی ساڵی 1955 ی حکومه‌ت ده‌رباره‌ی وه‌رزش و چالاکی ژینگه‌یی پێشنیازه‌کانی خۆی پێشکه‌ش کرد.
1968 کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی بڕیاریدا په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ وه‌ڵاته‌ ڕه‌گه‌ز په‌رسته‌کان بپچڕێنێت.
1970 په‌ڕله‌مان ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر ڕاپۆرتی حکومه‌ت (وه‌رزش بۆ هه‌مووان) دا.
1978 لیژنه‌یه‌کی قه‌ده‌غه‌ کردنی به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی دامه‌زرێندرا.
1982 ئاماده‌یی یه‌ نه‌ته‌وه‌یی یه‌کانی وه‌رزشی دامه‌زرێندران
1986 ڕێکخراوی په‌روه‌رده‌ی پێگه‌یشتووانی سه‌ر به‌ بزاڤی وه‌رزشی سوێدی دامه‌زرێندرا.
1989 کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ڕه‌زامه‌ندی دا له‌سه‌ر دامه‌زراندنی به‌رنامه‌ی یه‌کسانی ڕه‌گه‌زی بۆ ساڵانی 1990 ه‌کان.
1991 شازاده‌ پاس 44 چل و چوار ساڵ (1947 – 1991) له‌ سه‌رۆکایه‌تی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ده‌ستی له‌ کار هه‌ڵگرت و له‌لایه‌ن پڕۆفیسۆر دکتۆر ئاڕنی لیوکڤیست شوێنی گیرایه‌وه‌. کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی بایکۆتی سه‌ر باشووری ئه‌فریقا هه‌ڵده‌گرێت.
1992 به‌کارهێنانی ده‌رمانی نایاسایی وه‌کو کارێکی تاوانبارانه‌ له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێت.
1995 ئه‌نجوومه‌نی باڵای کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ڕه‌زامه‌ندی دا له‌سه‌ر چۆنیه‌تی دابه‌ش بوونی ڕه‌گه‌زه‌کان له‌ خودی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی و فیدراسۆنه‌ هه‌رێمی یه‌کان و فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیه‌کانی وه‌رزشی. ئه‌نجوومه‌نی باڵای کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ڕه‌زتمه‌ندی دا له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی سیاسه‌تی (ویستی وه‌رزشی – ئامانجه‌کان و ڕێبه‌ره‌کانی بزاڤی وه‌رزشی له‌ سه‌ده‌ی بیسته‌مدا). هه‌روه‌ها سوێد په‌یوه‌ندی به‌ یه‌کێتی ئه‌ڕوپاوه‌ کرد. بڕیارێکی بۆزۆن ئاسانکاری له‌ گواستنه‌وه‌ی یاریزانانی یانه‌کانی ناو یه‌کێتی ئه‌ورووپا ده‌کات به‌بێ تێچوونی خه‌رجیی گواستنه‌وه‌.
1996 په‌ڕله‌مانی سوێدی لیژنه‌یه‌کی تایبه‌ت به‌ وه‌رزش له‌ناو په‌رله‌مان داده‌مه‌زرێنێت.
1999 حکومه‌تی سوێد پلانی یاسایه‌کی نوێ (سیاسه‌تی وه‌رزشی سوێدی) بۆ سه‌ده‌ی بیست و یه‌که‌م داده‌ڕێژێت.
2001 پڕۆفیسۆر دکتۆر ئاڕنی لیوکڤیست دوای 22 بیست و دوو ساڵ له‌ سه‌رۆکایه‌تی کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدی ده‌ست له‌کار هه‌ڵده‌گرێت و له‌لایه‌ن گوننار لارسۆن شوێنی گرته‌وه‌.


ئه‌و فیدراسۆنه‌ تایبه‌تیانه‌ی وه‌رزشی سه‌ر به‌ کۆنفیدراسۆنی وه‌رزشی سوێدیین:
فیدراسۆنی تۆپی پێی سوێدی ـ ئه‌مه‌ریکی
کۆمه‌ڵه‌ی وه‌رزشی تیرهاوێژانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی وه‌رزشی سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی ئۆتۆمۆبێلی سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی فرۆکه‌وانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی ڕیشه‌ی سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشه‌به‌کۆمه‌ڵه‌کانی سوێدی
فیدراسۆنی تۆپی باسکه‌ی سوێدی
فیدراسۆنی بیاسلۆنی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی بلیاردی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی (بۆبسلێ و لیوگ) سوێدی
فیدراسۆنی (بیول)ی سوێدی
فیدراسۆنی بۆلینگی سوێدی
فیدراسۆنی بۆکسینگی سوێدی
فیدراسۆنی بودۆی سوێدی
فیدراسۆنی کانۆیی سوێدی
فیدراسۆنی کاستینگی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی (یاری بۆ هه‌مووان) ی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی سه‌رهه‌لگه‌رانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی کێرلینگی سوێدی
فیدراسۆنی پایسکل سواری سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی سه‌ماکاری سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی که‌ڕوڵاڵانی سوێدی
رێکخراوی وه‌رزشی سوێدی بۆ که‌سانی خاوه‌ن پێداویستیی تایبه‌ت
فیدراسۆنی سوارچاکی سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی شه‌ڕه‌شیری سوێدی
فیدراسۆنی (وه‌رزشی به‌فرڕه‌وی) ى سوێدی
فیدراسۆنی تۆپی ناو ئاوی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی تۆپی پێی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی وه‌رزشی فریزبی سوێدی
فیدراسۆنی گۆلفی سوێدی
فیدراسۆنی جیمناستیکی سوێدی
فیدراسۆنی تۆپی ده‌ستی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی هۆکی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی هۆکی سه‌ربه‌فری سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی خزینی سه‌ربه‌فری سوێدی
یه‌کێتی جۆدۆی سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی هه‌مه‌ڕه‌نگی سوێدی
فیدراسۆنی مینی گۆلفی سوێدی
فیدراسۆنی مۆتۆسکیلی سوێدی
فیدراسۆنی (وه‌رزشی دۆزینه‌وه‌ی ڕێگا به‌هۆی نه‌خشه‌ی ) سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی پێشبرکێی به‌له‌می سوێدی
فیدراسۆنی به‌رز کردنه‌وه‌ی قورسایی سوێدی
فیدراسۆنی سه‌وڵ لێدانی سوێدی
یه‌کێتی ڕه‌گبی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی به‌له‌م سواری سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی قوتابخانه‌کانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی وه‌رزشی نیشانه‌ پێکانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی به‌فرڕه‌ویى سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی خلیسکانیێ سه‌ربه‌فری سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی پێشبرکێی تانجیان (تاژیان) سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی ڕێکێتی سوێدی
فیدراسۆنی مه‌له‌وانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی تێنسی سه‌رمێزی سوێدی
فیدراسۆنی تایکواندۆی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی تێنسی سوێدی
فیدراسۆنی کۆمه‌ڵه‌ وه‌رزشی سوێدی
فیدراسۆنی یاری ڕاکێشانی ناوئاوی سوێدی
فیدراسۆنی یارییه‌کانی ژیرئاوی سوێدی
فیدراسۆنی وه‌رزشی زانکۆکانی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی (فارپا Varpa)ی سوێدی
کۆمه‌ڵه‌ی یاری ڕا کردنی سوێدی
فیدراسۆنی خزینی سه‌رئاوی سوێدی
فیدراسۆنی به‌رز کردنه‌وه‌ی قورسایی سوێدی
فیدراسۆنی تۆپی باله‌ی سوێدی
فیدراسۆنی زۆرانبازی سوێدی
ئه‌ندامی لیژنه‌ی ئۆلۆمپی سوێدی

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن