هەواڵ

لاسایی ئەدەبی عوسمانلی

01:35 - 03/06/2019 145 جار خوێندراوەتەوە

کامەران سوبحان دەینووسێت

بۆچی لە دیوانە شیعریی “بەهەشت و یادگار”دا ئەو چوار شیعرەت جیاکردووەتەوەو ناوت لێناوە لاساییکردنەوەی “ئەدەبی عوسمانلی”؟ ئایا بەڕاست ئەم شیعرانە کۆپی شاعیرێکی دیاریکراوی ئەدەبیاتی عوسمانلین، کە ئێوە سەرسام بوون بە شێوازێ لە شیعر نووسینی ئەوان، یان هەر باوبووە بگەڕێنەوە بۆ ئەدەبی عوسمانلی، کە لەو ڕۆژگارەدا ڕەنگە لە ئەدەبی فارسی و عەرەبی زیاتر بە ڕووی ئەدەبیاتیی ئەوروپیدا کراوەتر بووە؟
(ئەو ماوە زۆرەی لە خەیاڵدانی “گۆران”دا بووم و شیعرەکانیم بە وردی دەخوێندەوە، ئەم سەرنجەم لەسەر ئەو شیعرانەی هەبوو، کە خۆی جیایکردووەتەوەو ناوی بردووە بە لاساییکردنەوەی ئەدەبی عوسمانلی).
(چوار شیعرم، بەناوەکانی “کەنیشکە جوانەکە، مەدەنییەت، سێبەری هیوا، ژن” لە دیوانی بەهەشت و یادگاردا، لەژێر ئەو شێوازو ڕیتمەدایە کە لەو ڕۆژگارەدا سەرسام بووم بە شیعریی تورکی عوسمانلی نووسیوە. ئەمە نە نەنگییە، نە خەوش و گوناهێکی گەورەی شیعریی.. ئەدەبیاتیی عوسمانلی سەرچاوەیەکی گەورەی فەرهەنگ و زانیاریی بوو لەو ڕۆژگارەدا). 
(گۆران، واباسی لە لاساییکردنەوەی شیعرو ئەدەبیاتی عوسمانلی کرد.!)
جیاواز لە دیمەن و خەیاڵی شیعریی بۆ جوانییەکانی ڕەگەزی بەرامبەر، گۆران لەم چوار شیعرەی لاساییکردنەوەی ئەدەبی عوسمانلی، کەمتر وێناو خەیاڵی داڕشتووە، دەیەوێ ئاوابوونی تەمەن و پیربوونی جوانیی، وەک وێنەیەکی شیعریی، بەبێ ئومێدبوونی لە بەدەستهێنانی جوانیی واقیع، بۆ جوانیی نێو خەیاڵدانی خۆی بگەڕێتەوە.! لەم شێوازە، لە وێناکردنی جوانیی “ژن”دا زۆربەی شیعرە ڕۆمانتیک و لیریکییەکانیی گۆران، پێشەنگ و ڕچەشکێن و بێ هاوتان لە شیعریی کوردیدا، بەڵام لەم شیعرانەی کە خۆی ناویناوە لاساییکردنەوەی ئەدەب و شیعری عوسمانلی، سنووردارکردنێکی خەیاڵ و بینینی وێنەی دەبینرێت:
کەنیشکە جوانەکە: گوڵباغی شۆخ و ڕەونەقدار
کە ئێستە مەوقیعی باڵایی، سەرتە مەستی غروور
ئەبینی ئاخری ڕۆژێ سوقووت ئەکا مەقهوور
لە ژێری پێی عەجووزا ئەبێتە تۆز و غوبار!
لەشیعرێکی تری ئەو لاساییکردنەوەدا، بەناوی “مەدەنییەت” “گۆران” بەدەر لە ڕەگەزی ڕۆمانتیک و نووسینی خەیاڵ و وێنەی جوان، جۆرێک لە سۆزو بەزەیی، بۆ نامەدەنییەتیی کورد وێنا دەکات. وێناکردنێک، ئاستی نامەدەنییەت‌و هەژاریی کورد لە چوارینەی سەرەتای شیعرەکەدا نیشاندەدات:
مەدەنییەت: گوڵی بەهاری حەیات
مەدەنییەت: هەوایی نەشئونوما
مەدەنییەت: وەسیلەیی ئیحیا
بۆ هەموو میللەت و عوموومی وڵات!
مەدەنییەت، ئەلەکتریک، قەمەر
ئەی زیابەخشی حاڵی نەوعی بەشەر!
قەومی کوردی هەژاری بێچارە
وێڵی تەیهی جەهالەتە، هاوار!
ماندوو، مردووە، غەرقی تۆز و غوبار
تەی ئەکا ئەم موحیتی ئەسرارە!
لەم دوو شیعرەدا، کە یەکی چەند دێڕیکت لێ خوێندنەوە، خەیاڵدانی شیعریی خۆمە. بەڵام لەو قۆناغەدا وەک هێمام بۆکرد، ئەم قاڵب و ڕیتمە لە شیعریی تورکیی عوسمانلی زۆر باو بووە. هەر دێڕو وشەیەکیان بگریت، زیاتر خەیاڵ و بینینی شاعیرێکی کوردی تێدا بەدیدەکەیت. کە پێش من (نالی، وەفایی، حاجی قادری کۆیی، شێخ نوری شیخ ساڵح، پیرەمێرد)و چەندین شاعیری تریش، بەو ڕێچکەیەدا ڕۆشتوون و هەمان ئەزموونیان لە شیعردا بە رێگەی جیاواز دووبارە کردەوە. ئەوەی هەیە، ڕەنگە خەیاڵی من، زیاتر ئەو وێناکردنەی پێوە دیار بێت.
(گۆران، ئاوای لەبارەی خەیاڵدانی شیعریی خۆیەوە پێووتم.!)
سوپاس مامۆستا گۆران، من لە دیدو بۆچوونی جەنابتان، لە مامەڵەکردن لەگەڵ چەمکی وشەو وێناکردنی شیعریی گەیشتووم. دەزانم چۆن وێناو خەیاڵدانتان لەبەردەم جوانیدا واڵا دەکەن. دەزانم چۆن یاری بە بینین و ئەندێشەی خوێنەرەکانتان دەکەن، بەڵام ئەوەی مایەی سەرنجڕاکێشانی من بوو، لەم چوار شیعرە لاسایکراوەی تۆدا، شیعریی “سێبەری هیوا” لە سێ شیعرەکەی ترت زیاتر کاریگەریی ئەو زمانە عوسمانلییەی پێوە دیارە، چ وەک فۆڕم، چ وەک ڕێکخستن و تەکنیکی شیعریی، بەتایبەتی سەرەتای شیعرەکە. نازانم بۆ زیاتر کاریگەرییەکە لەم شیعرەیاندا دەرکەوتووە؟ 
تەسادوفەن کە جوانیت، جەمالی بێ وێنەت
بەرامبەری نەزەرم ناگەهان تەجەسسومی کرد
لەبەر ئەوەی بەشەرێکم زەبوونی دڵ، هەڵبەت
حەقم بوو پەردەیی شەرم و حەیام دڕی، لام برد!
بۆچوونەکەت درووستە، “سێبەری هیوا” سەرەتای ئەو کاریگەرییە بوو. دواتر توانیم خۆم لە ژێردەستەی شیعریی بێگانە ڕزگارکەم و ڕووبکەمە ناخی گڕگرتوویی خۆم. لەگەڵ خەیاڵ و وێناکردنی وشە و شیعرەکانمدا بڕۆم، تا ئەو ئاستەی خەیاڵ و وشە و شیعر داگیرمکات و ئەوەی لەدایک بێ، شیعر بێ و لای خوێنەرانم پەسەند و دڵگیر بێت.(گۆران لەبارەی کاریگەرییەوە وای ووت.!)
 لەدیوانی “بەهەشت و یادگار”دا. پێنج غەزەلی شیعریش هەیە، هەریەک لەو غەزەلانە، ڕیتم و میلۆدییەکیی تایبەتییان هەیە، دەکرێ باس لە زمان و وێنەی خەیاڵی نێو غەزەلە شیعرییەکان بکەین؟
هەفتەی داهاتوو، باس لەو پێنج غەزەلە دەکەین، ڕەنگە ئەم هەفتەیە، ئەوەندە بەس بێ، کە باسی کاریگەریی ئەدەبی عوسمانلیمان کرد.
(مامۆستا گۆران وای وت)

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن