هەواڵ

رەهەندی ناوخۆیی و دەرەکی قه‌یرانی ڤه‌نز‌وێلا

04:26 - 09/05/2019 71 جار خوێندراوەتەوە

"زەمەن"

سه‌ره‌تای ئه‌مساڵ و به‌دیاریکراوی ١٠ی جانیوه‌ری، نیکۆلاس مادۆرۆ بۆ جاری دووه‌م وه‌کو سه‌رۆکی ڤەنزوێلا ده‌ستی به‌کارکرد، پاش ئه‌وه‌ی له هه‌ڵبژاردنه‌کاندا به‌شێکی زۆری هاوڵاتیان بایکۆتی هه‌لبژاردنیان کردبوو وه‌ک ناڕه‌زایی له دووباره خۆ کاندیدکردنه‌وه‌ی.


سه‌رۆکی ئۆپۆزیسیۆن که سه‌رۆکی په‌رله‌مانیشه خوان گایدۆ که زۆرینه‌ی په‌رله‌مان پێکده‌هێنن ڕۆژی ٢٣ی جانیوه‌ری وه‌کو سه‌رۆکی وڵات سوێندی خوارد و ڕایگه‌یاند که ئه‌و سه‌رۆکی وڵاته نه‌ک مادۆرۆ، بەمەش ئاگری قه‌یرانێکی گه‌وره له ڤه‌نز‌وێلا هه‌ڵگیرسا. به‌شێک له وڵاتانی جیهان مادۆرۆ وه‌ک سه‌رۆک ده‌ناسن، به‌شێکی تریشیان خوان گایدۆ. ئێستا وڵات له‌به‌رده‌م شه‌ڕێکی ناوخۆیی دایه.


ئه‌و قه‌یرانه له‌وکاته‌وه تاکو کۆتایی مانگی ڕابردوو خوان گایدۆ داوای له سوپاو هاوڵاتیان کرد دژی نیکۆلاس مادۆرۆ ڕاپه‌ڕن و له سه‌رۆکایه‌تی وڵات که به زۆر خۆی سه‌پاندووه لایبه‌رن. هه‌م میدیای جیهانی و هه‌م نیکۆلاس مادۆرۆ و لایه‌نگرانی، ئه‌و بانگه‌وازه‌یان وه‌کو بانگه‌وازی کوده‌تا لێکدایه‌وه هه‌رچه‌نده لایه‌نگرانی خوان گوایدۆ و ئه‌مه‌ریکا و دۆسته‌کانی گوایدۆ دژی به‌کارهێنانی چه‌مکی کوده‌تان.


کارلۆس ڤێچینتۆ، نوێنه‌ری گوایدۆ له ئه‌مه‌ریکا وتی: ‘ئه‌مه کوده‌تا نییه، ئه‌مه قه‌یرانێکی ده‌ستووریه و خه‌ڵکی ڤەنزوێلا ڕێبه‌رایه‌تی ده‌کات.’ هه‌روه‌ها جۆن بۆڵتن، ڕاوێژکاری ئاسایشی ئه‌مه‌ریکا وتی: ‘ئه‌وه نه‌ک هه‌ر کوده‌تا نییه، بگره وه‌کو ئه‌وه وایه سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا فه‌رمان بداته سوپا به‌و پێیه‌ی فه‌رمانده‌ی هێزه چه‌کداره‌کانه. روون و ئاشکرایه ئێمه گوایدۆ وه‌کو سه‌رۆکی شه‌رعی ڤەنزوێلا  ده‌ناسین.’


دوای هه‌ندێک پێکدادان، نیکۆلاس مادۆرۆ رایگه‌یاند که کۆنترۆڵی بارودۆخه‌که‌یان کردووەو ئه‌و گروپه سه‌ربازه‌ی پشتی خوان گایدۆیان کردو به‌ده‌م بانگه‌وازه‌که‌یه‌وه چوون نه‌یانتوانی هیچ بکه‌ن و دۆڕان.


ڕاوێژکاری ئاسایشی ئه‌مـه‌ریکا جۆن بۆڵتن وتی: هیوادارن که ئه‌وه په‌ندێکی باش بێت بۆ مادۆرۆ تاکو واز له کورسیه‌که‌ی بهێنێت، هه‌رچه‌نده باسی ئه‌وه‌ی نه‌کرد ئه‌مه‌ریکا چۆن کردارێک ده‌نوێنێت، سه‌ربازی یان هی تر به‌ڵام وتی: ‘هه‌موو بژارده‌کان له‌سه‌ر مێزن.’


له ئێستادا کێشه‌ی ڤەنزوێلا چه‌نده ناوخۆییه، هێنده‌ش ده‌ره‌کیه. قه‌یرانی ڤەنزوێلا مه‌سه‌له‌یه‌که جێگای بایه‌خی زۆر وڵاته له‌سه‌رووی هه‌موویانه‌وه ئه‌مه‌ریکاو روسیا. بێهۆ نییه تره‌مپ یه‌ک کاتژمێر به ته‌له‌فۆن قسه‌ی له‌گه‌ڵ پوتین کردووه له‌و باره‌یه‌وه.


وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی حکومه‌ته‌که‌ی مادۆرۆ به کەناڵی جه‌زیره‌ی وت که: ‘ئه‌وه کوده‌تا نییه له‌لایه‌ن سوپاوه. ئه‌وه پلانێکه ڕاسته‌وخۆ واشینتۆن و کۆشکی سپی و جۆن بۆڵتن نه‌خشه‌یان بۆ کێشاوه. ئه‌وان سه‌رپه‌رشتی کوده‌تاکه ده‌که‌ن و فه‌رمان به‌و پیاوه ده‌ده‌ن.’ دیاره مه‌به‌ستی خوان گوایدۆ بوو.


تورکیا، که له‌ ئێستادا پشتگیری حکومه‌ته‌که‌ی مادۆرۆ ده‌کات و ئه‌ردۆگان که هاوسۆزیه‌تی له تویته‌ردا نووسیویه‌تی: ‘وه‌ک وڵاتێک که دژی کوده‌تا جه‌نگاوین و ئه‌زموونی لێکه‌وته نێگه‌تیڤه‌کانیمان کردووه،  سه‌رکۆنه‌ی هه‌وڵی کوده‌تاکه‌ی ڤەنزوێلا ده‌كه‌ین. هه‌موو جیهان ده‌بێت ڕێز له بژارده‌ی دیموکراتی خه‌ڵکی ڤەنزوێلا بگرێت.’


مادۆرۆ که له ساڵی ٢٠١٣ وه له‌سه‌ر حوکمه، توانیویه‌تی سوپا کۆنترۆڵ بکات و به‌شێکی زۆری سه‌رکرده‌کانی سوپا فه‌رمانه‌کانی ئه‌و جێبه‌جێده‌که‌ن. بۆیه به متمانه‌وه له تویته‌ردا نووسیوویه‌تی: ‘ئه‌و ده‌مار پۆڵایانه دڵسۆزی و وابه‌سته‌یی ته‌واویان بۆ وڵات نیشانداوه. ئێمه ده‌یبه‌ینه‌وه.’


به‌ڵام سوپا بیباته‌وه یان نا، هێشتا ئه‌وه راستییه که خه‌ڵکی ڤەنزوێلا به‌شێوه‌یه‌کی ترسناک دابه‌شبووه، له لێواری شە‌‌ڕێکی ناوخۆییدایه، به‌شێکی هاوڵاتیان راده‌که‌ن و له‌ناو به‌له‌مه‌کاندا سه‌رگه‌ردانن کاتێک ده‌یانه‌وێت ڕوو بکه‌نه وڵاتێکی تر، که‌سانێک که له هێزه چه‌کداره‌کان و سوپاشیان تێدایه داوای مافی په‌نابه‌ریان له به‌رازیل و چیلی و ئه‌مه‌ریکا کردووه.

سۆشیال میدیا

ڕۆژنامەی زەمەن